ZAMONAVIY TA’LIM SHAROITIDA KREATIVLIK VA UNI RIVOJLANTIRISH OMILLARI

Аннотация

Ushbu maqolada “kreativlik” tushunchasining mazmuni, pedagogik faoliyatdagi ahamiyati, uni rivojlantirish omillari va vositalari ilmiy-nazariy jihatdan yoritib beriladi. Shuningdek, kreativlikni shakllantirishga qaratilgan texnologik vositalar, zamonaviy metodlar hamda pedagogning kasbiy faoliyatidagi ijodiy yondashuvga urg‘uberiladi. Annotation: This article explores the concept of “creativity,” its significance in pedagogical practice, and the factors and tools that foster its development from a scientific and theoretical perspective. It also emphasizes technological tools aimed at nurturing creativity, modern teaching methods, and the importanceof acreativeapproach in theprofessional activities ofeducators. Kalit so‘zlar: kreativlik, pedagogik faoliyat, rivojlanish omillari, texnologik vositalar, o‘qitish metodlari, ijodiy yondashuv, pedagog kompetensiyasi, ta’limdainnovatsiyalar, pedagogik kreativlik, ta’limtexnologiyalari. Key words: creativity, pedagogical practice, development factors, technological tools, teaching methods, creative approach, educator competence, innovation in education, pedagogical creativity, educational technology. XXI asrda pedagogika sohasi chuqur transformatsion bosqichni boshdan kechirmoqda. Globallashuv jarayonlari, raqamli texnologiyalarning kirib kelishi, sun’iy intellekt va avtomatlashtirishning ta’limga integratsiyasi pedagogik faoliyatga yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. Endilikda o‘qituvchi shunchaki bilim beruvchi emas, balki innovatsion fikrlovchi, muammo yechuvchi, kommunikator, murabbiy va motivator sifatida shakllanishi zarur. Axborotga bo‘lgan tezkor va keng ko‘lamli kirish imkoniyati natijasida o‘quvchilar ko‘proq mustaqil izlanishga moyil bo‘lib bormoqda, bu esa pedagogdan zamonaviy, ijodiy va moslashuvchan yondashuvni talab qiladi. Kreativlik – bu shunchaki yangi g‘oyalarni ishlab chiqish emas, balki mavjud muammolarga alternativ yechimlar topish, noan’anaviy fikrlash orqali o‘quv jarayonini boyitish va ta’limiy samaradorlikni oshirish vositasidir. Bu jarayon murakkab tafakkur, fantaziya, refleksiya va tashabbuskorlikni o‘z ichiga oladi. Kreativlikning asosida muammoli vaziyatlarda tezkor, mantiqiy va original qarorlar qabul qila olish qobiliyati yotadi. Ayniqsa, bu sifat pedagog kasbida juda dolzarb, chunki pedagog har kuni turli o‘quvchilar bilan muloqotda bo‘ladi, ularning individual ehtiyojlariga qarab metodikasini, muloqotuslubini vataqdimotshaklini moslashtirishikerak. Bundan tashqari, kreativ pedagog: Ta’limjarayonini shaxsiylashtiradi –har bir o‘quvchining qiziqishi, ehtiyoji va qobiliyatidan kelib chiqib, individual yondashuvni tanlaydi; Muqobil ta’lim metodlarini qo‘llaydi – gamifikatsiya, STEAM yondashuvi, loyiha asosida ta’lim, muammoli o‘qitish, teskari dars va boshqa innovatsion texnologiyalar orqali o‘quvchilarni faol ishtiroketishga undaydi; Kognitiv faollikni oshiradi – o‘quvchilarning tanqidiy, tizimli va divergent tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi; 254 RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI Motivatsion muhit yaratadi – ijodiy faoliyatni rag‘batlantiradi, xatolardan qo‘rqmaslikka, erkin fikrlashgava yangilikkaintilishga da’vat etadi. Zamonaviy ta’lim paradigmasi "bilim markazli" emas, balki "shaxs markazli" yondashuvga asoslangan. Shu sababli, kreativlik – bu faqat kasbiy kompetensiya emas, balki shaxsiy fazilat sifatida pedagogikada tobora katta o‘rin egallamoqda. Ijodiy pedagog – bu kelajak jamiyatini shakllantiruvchi asosiy kuchlardan biridir. Kreativlik tushunchasi ilk bor amerikalik psixolog J. P. Guilford tomonidan 1950-yilda Amerikadagi Psixologlar assotsiatsiyasi yig‘ilishidagi mashhur nutqida ilmiy atama sifatida ta’riflab berilgan. U kreativlikni inson aql-zakovatining muhim tarkibiy qismi sifatida e’tirof etib, uni divergent tafakkur, ya’ni turli imkoniyatlarni bir vaqtning o‘zida ko‘ra olish, muammolarga bir nechta noan’anaviy yondashuvni ishlab chiqish qobiliyati deb izohlagan. Guilford fikricha, kreativlik – bu inson tafakkurining strukturaviy funksiyasi bo‘lib, u originallik (novatorlik), moslashuvchanlik, oqimlilik (fluency) va aniqlikkabi asosiy komponentlarga ega. Kreativlikni o‘lchash borasidagi ilmiy izlanishlarni E. P. Torrens davom ettirdi. U mashhur Torrens kreativlik testlari (TTCT) orqali kreativ fikrlash darajasini aniqlash metodikasini ishlab chiqdi. Bu testlar insonning yangi g‘oya yaratish tezligi, xilma-xilligi, originalligi va tafsilotlarga e’tibor qaratish darajasini aniqlash imkonini beradi. Bugungi kunda ushbu testlar ko‘plab mamlakatlarda, xususan, ta’limsohasidaqo‘llanib kelmoqda. Pedagogik kontekstdagi kreativlik esa shunchaki o‘yin yoki fantaziya mahsuli emas, balki aniq maqsadga yo‘naltirilgan didaktik faoliyatdir. Bu faoliyat o‘qituvchidan ilmiy, psixologik va metodik bilimlar bilan bir qatorda, ijodiy yondashuv, tashabbuskorlik va reflektiv fikrlashni ham talab etadi. Kreativ pedagogik faoliyat – bu