TA’LIM-TARBIYA JARAYONIDA FASILITATSIYA MUAMMOSINI O‘RGANISHGA OID NAZARIY YONDASHUVLAR TAHLILI

Аннотация

As a facilitator, the educator uses his knowledge, skills and resources to educate and educate children. The educator plans the process of education and upbringing, creates a developing environment that contributes to the comprehensive development of the child and the opening of his potential. To do this, the educator knows the features of the child's development, understands his feelings, identifies and takes into account the needs and interests of each child. The educator creates in the group such an inclusive environment in which every child should feel ardent, capable and involved in the educational process. This article covers the theoretical foundations of the development of a facilitation approach in theeducational process infuture educators-educators. Kalitso’zlar:fasilitatsiya, ta’lim,tarbiya, pedagog, bola, xulq-atvor, yo’nalish, rivojlantirish. Ключевые слова: фасилитация, обучение, воспитание, воспитатель, ребенок, поведение, ориентация,развитие. Keywords:facilitation,education, upbringing, educator, child, behavior, orientation, development. KIRISH. O‘zbekiston Respublikasining 2019 yil 16 dekabrdagi “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi O‘RQ-595-son Qonunining 36-moddasi maktabgacha ta’lim tashkilotlaridagi ta’lim- tarbiya jarayoni ishtirokchilariga bag‘ishlangan bo‘lib, unga ko‘ra “Maktabgacha ta’lim tashkilotlaridagi ta’lim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari quyidagilardan iborat: maktabgacha bo‘lgan yoshdagi bola; bolaning qonuniy vakillari; pedagog xodimlar”. Ushbu qonunda “bolalarni Vatanga muhabbat, mehnatga, o‘z xalqining milliy, tarixiy, madaniy qadriyatlariga, shuningdek umuminsoniy qadriyatlarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish, atrof-muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lish ruhidatarbiyalashi; 225 RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI oilada bolaning har tomonlama rivojlanishi, ta’lim va tarbiya olishi uchun zarur shart-sharoitlarni ta’minlashi shart”ligi belgilab qo‘yilgan. O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasida-aytilishicha, maktabgacha ta’lim tashkilotini modernizatsiya qilish maktabgacha ta’limning yangi sifatiga erishishni anglatadi: “maktabgacha yoshdagi bolalarning har tomonlama intellektual, ma’naviy-axloqiy, estetik va jismoniy rivojlanishi uchun shart-sharoitlar yaratish” yo‘nalishlari belgilangan. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi tomonidan qabul qilingan meyoriy hujjatlarda-bolalarni maktabga tayyorlash uchun asosiy o‘quv dasturlarining majburiy minimal tarkibiy qismida maktabgacha yoshdagi bolalarda quyidagilar shakllantirilishi kerakligi ta’kidlangan: -dunyoning yagona manzarasini aniqlashni shakllantirish; -rahmdillik, mas’uliyatlilik; -bilish jarayonlarini rivojlantirish; -o‘zemotsional yo‘lini tanlash vahokozo Yuqoridagilar asosida biz davlatning ta’lim sohasidagi ijtimoiy-madaniy buyurtmasi mas’uliyatli tanlov sharoiti yuzaga kelganda mustaqil ravishda qaror qabul qilishga tayyor bo‘lgan shaxsni tarbiyalashga qaratilgan degan xulosaga kelindi. Pedagogik va psixologik adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, shaxs xususiyatlari sifatida javobgarlik, tashabbus, mustaqillik, o‘z fikrlarini erkin ifoda etish kabi fazilatlar bilanchambarchas bog‘liqbo‘lib,uni shaxsning umumlashgan xususiyati sifatidaqarash mumkin. ADABIYOTLAR TAHLILI. F.R.Qodirovaning fikricha, shaxsning muhim ma’naviy sifatlari bo‘lgan ma’naviy-axloqiy ong, hissiyot va xulqni shakllantirish, vatanparvarlik, vatanga muhabbat, insonparvarlik, mehnatga munosabat, jamoa bilan birgalikda qilinadigan ishlarga munosabat, ongli intizomvaboshqa tuyg‘ularni kamol toptirish ma’naviy-axloqiytarbiyaning asosi hisoblanadi. P.Yusupova tadqiqotlariga ko‘ra bola 2-3 yoshga kirganidayoq unda uyatchanlik, mustaqillik yoki o‘ziga ishonchsizlik, xudbinlik yoki g‘amxo‘rlik, o‘z tengdoshlariga e’tibor bilan munosabatda bulish kabi shaxsiy xususiyatlar namoyon bo‘la boshlaydi. Bularning hammasi bolalarning tevarak-atrofdagilar bilan bo‘ladigan munosabatini belgilaydi. E.A.Maslova MTT tarbiyachisining fasilitativ yo‘nalishini shakllantirish jarayonini o‘rganadi va uni “bola, o‘ziga va faoliyatiga ijobiy munosabatni, ta’lim-tarbiya samaradorligi va shaxsga yo‘naltirilgan muloqot va faoliyat uslubi orqali barcha sub’ektlarining xavfsiz rivojlanishiga imkon yaratish” deb ta’riflaydi. E.A.Maslovaning fikriga ko‘ra, fasilitativ yo‘nalish pedagogik qadruyatlarlar asosida shakllanadi, bu esa shaxsning maqsadli va motivatsion yo‘nalishini aks ettiradigan qiymat tizimini ifodalaydi . Bugungi kunda pedagogik faoliyatda fasilitatsiya fenomeniga umumiy yondashuv mavjud emas. Ushbu fenomenni tushunishga doir turli yondashuvlarni solishtirganda, fasilitatsiyaning natijasi sifatida maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchisini shaxsiy rivojlanishi va ta’lim-tarbiyaning samaradorligi ko‘rsatilgan umumiy asosni ajratish mumkin (1-rasm). Ya’ni, har bir ta’rif fasilitatsiyaning pr