Программное обеспечение для ЭВМ как объект интеллектуальной собственности: пример развивающихся стран

Аннотация

Мақолада компьютер дастурлари миллий қонунчиликка унификация қилишга ҳаракат интеллектуал мулк объекти сифатида хорижий қилмоқда. Бу ҳам сезирларли ўзгариш сифатида ривожланаётган мамлакатлар мисолида ўрганилади. баҳоланиши мумкин. Муаллиф хорижий мамлакатлар – Ҳиндистон, Business Software Alliance ташкилотининг берган Жанубий Корея, Испания ва Лотин Америкаси маълумотларига кўра, 2016 йилда дастурий мамлакатлари қонунчилигини таҳлил қилади. Муаллиф таъминотларнинг 39 фоизи лицензияланмаган бўлса, ўз хулосасида компьютер дастурларига оид 2013 йилда Осиё ва Тинч океани минтақасида 62 фоиз муносабатларни тартибга солишга доир қонунчиликни дастурий маҳсулот лицензияланмаган бир вақтда такомиллаштириш юзасидан фикр-мулоҳазаларни АҚШда лицензияланмаган дастурий таъминотдан билдиради. фойдаланиш 19,1 млрд. АҚШ долларини ташкил Калит сўзлар. Компьютер дастури, дастурий қилган. Компьютер дастурларидан ноқонуний маҳсулот, ривожланаётган мамлакатлар қонунчилиги, фойдаланишда етакчилик Хитойга тегишли, кейинги муаллифнинг мулкий ва шахсий номулкий ҳуқуқлари, ўринларда Нигерия, Вьетнам, Украина, Малайзия, шартнома, мутлақ ҳуқуқлар. Тайланд, Индонезия, Саудия Арабистони, Жанубий Корея ва Мексика каби давлатлар жой олган. Аннотация: В статье рассматриваются Россиялик, Бразилиялик ва Ҳиндистонлик компьютерные программы – как объект интеллекту- фойдаланувчиларнинг ярмидан кўпи ноқонуний альной собственности на примере развивающихся равишда фойдаланади. Ушбу кўрсаткич Германия, стран. Автор анализирует законодательства зарубеж- Нидерландия ва бошқа давлатларда ҳам бирмунча ных стран на примере: Индии, Южной Кореи, Испании юқори [1]. и Латиноамериканских стран. В заключение автор дает Компьютер дастурларини яратиш бўйича энг йирик свои идеи по совершенствованию правового регули- потенциалга эга мамлакатлар сирасига кирувчи рования отношений, связанных с компьютерными про- Ҳиндистон мамлакатида бу борада муайян қонунчилик граммами. базаси мавжуд. Ҳиндистон 1928 йилдан Берн Ключевые слова: компьютерная программа, Конвенциясининг иштирокчиларидан бири программный продукт, законодательство ҳисобланади. Муаллифлик ҳуқуқи тўғрисидаги қонун развивающихся стран, имущественные и личные 1957 йилда қабул қилинган ва унинг асосий қоидалари неимущественные права автора, договор, Буюк Британиянинг 1956 йилдаги Муаллифлик ҳуқуқи исключительное право. тўғрисидаги қонунидан олинган [2]. Қонун мазмунига кўра компьютер дастури сўз, код, Annotation: The article deals with computer programs схема ёки исталган бошқа шаклда, шу жумладан, - as an object of intellectual property on the example of машина ўқийдиган элтувчида ифодаланган, developing countries. The author analyzes foreign компьютерни алоҳида топшириқни бажаришга ёки legislation as an example - India, South Korea, Spain, and муайян натижага эришишга мажбур қила оладиган Latin American countries. In conclusion, the author gives кўрсатмалар йиғиндиси сифатида намоён бўлади. their ideas and views on the improvement of legal Бадиий асар ўзида компьютер дастури, жадваллар ва regulation of relations connected with the computer компиляцияларни, шу жумладан, компьютер бадиий programs. маълумотлар базасини ҳам қамраб олади. Key words: computer software, software product, the Бундан ташқари, 2000 йилда Ҳиндистонда legislation of developing countries, the economic and парламент томонидан Ахборот технологиялари moral rights of the author, the contract, the exclusive right. тўғрисидаги қонун қабул қилинган (Information Technology Act, 2000) [3] бўлиб, ушбу қонун бир қатор муносабатларни шу жумладан, компьютер, компьютер Маълумки, компьютер технологияларининг ресурси, компьютер тизими, электрон тижорат, ушбу яратилиши бевосита иқтисодий тараққиёт, саноат, соҳадаги ҳуқуқбузарликлар ва бошқа муносабатларни илм-фаннинг ривожланиши билан чамбарчас боғлиқ. тартибга солади. Мазкур қонун ушбу соҳани тартибга Шу боисдан ҳам ушбу технологияларнинг дастлаб солувчи ўзига хос ягона тизимга эга. ривожланган мамлакатларда ишлаб чиқарилиб жорий Муаллифлик ҳуқуқи ғоянинг ўзини ҳимоя қилина бошлаган. Бироқ, тараққиёт бир жойда қотиб қилмасада, ғоянинг ифодаланиш шаклини ҳимоя қолмаслиги боис гарчи компьютер технологиялари қилади. Компьютер дастурининг объекти коди ривожланган мамлакатларда яратилган бўлсада, бу муаллифлик ҳуқуқи билан ҳимоя қилади, дастур борада ривожланаётган мамлакатларда ҳам ўзига хос доирасида усуллар ва алгоритмлар ҳимоя ёндашувлар, қонунчилик тизими, компьютер қилинмайди. Бошланғич код ва объект коди сўзма-сўз технологияларини қўллашнинг тараққиёт нусха олишдан ҳимоя қилинади. Дастурий таъминотга стратегиялари ҳамда ривожланиш тенденциялари нисбатан муаллифлик ҳуқуқини ҳимоя қилиш мавжудлигини қайд қилиш ўринлидир. усуллари: 1. Доимий ва вақтинчалик суд тақиқи; 2. Дунё мамлакатлари компьютер дастурларига Барча контрафакт нусхаларга тақиқ қўйиш ва йўқ нисбатан хоҳ муаллифлик ҳуқуқий ҳимоя, хоҳ патент қилиб ташлаш; 3. Аниқ пул кўринишидаги зарар ва ҳуқуқий ҳимоя (баъзида, ғирром рақобат тўғрисидаг