Значение опеки и попечительства как института гражданского и семейного права

Аннотация

в статье исследован институт опеки и йил 28 сентябрдаги ПҚ-2412-сон қарори; Ўзбекистон попечительства в гражданском и семейном законода- Республикаси Президентининг 2014 йил 15 апрелдаги тельстве, проанализированы отличительные особен- “Тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш ва давлат ности норм зарубежного законодательства. хизматларини кўрсатиш билан боғлиқ тартиботларни Ключевые слова: семейное право, гражданское янада такомиллаштириш чора-тадбирлари право, опека, попечительство, институт права. тўғрисида”ги ПҚ-2164-сон қарори; Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 30 Аннотация: мақолада фуқаролик ва оила декабрдаги “Интерактив давлат хизматлари қонунчилигидаги васийлик ва ҳомийлик институти кўрсатишни ҳисобга олган ҳолда Интернет тармоғида ўрганилган, хорижий мамлакатлар қонунчилигининг Ўзбекистон Республикасининг Ҳукумат портали ўзига хос жиҳатлари таҳлил этилган. фаолиятини янада такомиллаштириш чора- Калит сўзлар: оила ҳуқуқи, фуқаролик ҳуқуқи, тадбирлари тўғрисида”ги 378-сон қарори. васийлик, ҳомийлик, ҳуқуқ институти. Annotation: in this article were researched institute of guardianship and custody in civil and family legislation, were analysed distinctive features of standards of the for- eign legislation. Key words: family law, civil law, custody, guardian- ship, legal institute. Ҳуқуқий институтлар муайян турдаги ўхшаш муносабатларни тартибга солишга қаратилган қоидалар ва нормалар йиғиндисидан ташкил топади. Ҳуқуқий институт ижтимоий муносабатларнинг муайян гуруҳини тартибга солувчи қоидалар ва нормаларнинг бирлашувидан ва умумий қоидага бўйсундирилишидан ҳосил бўлади. Бунда ижтимоий муносабатларни тартибга солувчи ҳуқуқ нормалари муайян мезон ва шартлар асосида гуруҳлаштирилади. Ҳуқуқ назарияси билан шуғулланган мутахассисларнинг қайд этишларича, ҳуқуқ тизимини тармоқларга ва институтларга бўлиш кимнингдир хоҳиши ёки олимлар ва давлат арбобларининг истаги эмас. Бу жамиятда мавжуд турли-туман ижтимоий алоқалар табиатидан келиб чиқувчи объектив заруриятдир. Ҳуқуқ тармоғи ва институтларининг ҳосил бўлиши, аввало, ҳуқуқий тартибга солиш предмети ва усулидан келиб чиқади [9]. Айрим мутахассисларнинг фикрича, ижтимоий муносабатларнинг у ёки бу ҳуқуқий институтлар шаклида мустаҳкамланиши ҳуқуқий тартибга солиш мақсадларидан биридир. Ушбу функция турли субъектларнинг ҳуқуқий мақомини бeлгилашда, масалан, инсон ва фуқаронинг асосий ҳуқуқ ва эркинликларини мустаҳкамлашда, давлат идоралари ва мансабдор шахсларнинг ваколатларини бeлгилашда, жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқдорлигини бeлгилашда намоён бўлади [8]. Дарҳақиқат, ижтимоий муносабатларни ҳуқуқий тартибга солишнинг самарадорлигига нафақат амалдаги қонунчиликни такомиллаштириш воситасида, балки ҳуқуқ тизими барча таркибий элементлари, шу жумладан ҳуқуқ институтларининг ўзаро уйғунлиги ҳисобига эришилади. Шу сабабли ҳуқуқий институтлар – ҳуқуқ тармоғининг элементи бўлиб, ижтимоий муносабатларнинг муайян турдош 36 2017 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА гуруҳини яхлит ва нисбатан тугал тартибга яхлит ижтимоий муносабат сифатида таҳлил солинишини таъминлайди. қиладиган бўлсак, бу муносабатларни тартибга Ҳуқуқ тизимини унинг таркиби нуқтаи назардан соладиган ҳуқуқий нормаларнинг йиғиндиси васийлик тавсифловчи жиҳатлар ҳуқуқ институтларига ҳам хос ва ҳомийлик институтини ташкил этади. бироқ уни ҳисобланади ва бунда ҳуқуқий институтга хос тартибга солувчи нормалар бир қатор ҳуқуқ жиҳатлар тегишли ҳуқуқ тармоғига нисбатан нормаларида ўз ифодасини топган. умумийлик ва алоҳидалик кўринишида ифодаланади. Ҳ.Р.Раҳмонқуловнинг фикрича, васийлик ва Ҳуқуқий институт предметли-функционал белгилари ҳомийлик фуқаролик ҳуқуқи, оила ҳуқуқи ва маълум бўйича ўзаро боғланган ва аниқ турдаги ижтимоий жиҳатлари бўйича маъмурий ҳуқуқ нормаларидан муносабатларни қамраб оладиган юридик ташкил топган мажмуавий институтдан иборат деб ҳам нормаларнинг бирламчи йиғиндиси ҳисобланади. талқин қилинади. Васийлик ва ҳомийлик Шу боис ҳуқуқий институтларнинг моҳиятига муносабатларини ҳуқуқий тартибга солиш мажмуавий бағишланган махсус тадқиқот олиб борган характерга эга деб тан олиниши тўғри бўлса керак, мутахассиснинг фикрича, ҳуқуқий институт махсус чунки ушбу муносабатларни тартибга солиш ФКнинг усуллар ва воситалар ёрдамида бир турдаги ижтимоий 27-34-моддалари, Оила кодексининг 173-193- муносабатларни ёки унинг бир турдаги томонларини моддаларида назарда тутилади. Ушбу тартибга солувчи ҳуқуқий қоидаларнинг муносабатларни маъмурий ҳуқуқ нормаларига асослантирилган комплексини ўзида ифода этади [11, тааллуқли бўлиши шундан иборатки, васийлик ва 13-14-стр]. ҳомийлик туман ёки шаҳар ҳокимининг қарори билан Фуқаролик-ҳуқуқий институтларнинг тушунчаси ва белгиланади, васий ва ҳомий ҳуқуқларининг амалга моҳияти хусусида фикр юритар экан, В.В.Васильев оширилиши ҳамда мажбуриятларининг бажарилиши фуқаролик-ҳуқуқий институтнинг т