SUN’IY INTELLEKT – MILLIY IQTISODIYOTNI BARQAROR IQTISODIY O‘SISHINING ASOSI

Аннотация

This article scientifically analyzes the impact of artificial intelligence (AI) technologies on national economic growth in the context of digital transformation. Within the framework of the concept of sustainable development, the effective implementation of artificial intelligence is considered as a means of increasing economic efficiency, strengthening competitiveness, and ensuring the flexibility ofsocio-economicsystems. Key words: sustainable development, artificial intelligence, (AI) technologies, digital transformation, personnel, qualified specialist, environmental, monitoring big data, IoT, AI, blockchain technologies. Kirish. XXI asrning raqamli inqilobi sun’iy intellekt (SI) kabi ilg‘or texnologiyalarning iqtisodiy tizimlarga ta’sirini yangi bosqichga olib chiqdi. Jahon miqyosida rivojlangan davlatlar SI asosida ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, qishloq xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash va ta’lim kabi sohalarda tub islohotlarni amalga oshirmoqda. Bu esa SI’ni nafaqat texnologik yangilik, balki strategik resurs sifatida qarash zarurligini ko‘rsatmoqda. Raqamli transformatsiya iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda raqamli yechimlar joriy etish jarayonidir. Bu transformatsiya quyidagi yo‘nalishlarda amalgaoshmoqda: - raqamli infratuzilmanikengaytirish; - elektron boshqaruv tizimlarini yaratish; - big data, IoT, AI, blockchain texnologiyalarini keng joriyetish. 128 RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI Sun’iy intellektquyidagi yo‘nalishlarorqali iqtisodiyo‘sishga hissaqo‘shadi: Mehnat unumdorligini oshirish avtomatlashtirish va optimallashtirishorqali. Yangi ish o‘rinlari va kasblarni yaratish AI mutaxassisliklari, ma’lumotlar tahlilchilari va robototexnikabo‘yicha mutaxassislar. Innovatsion mahsulotlarishlab chiqish yuqori texnologiyali tovarlar vaxizmatlar. Barqaror rivojlanish maqsadlariga xizmat qilish resurslardan tejamli foydalanish, ekologik monitoring tizimlari. Muhim omillar va muammolardan biri kadrlar masalasi malakali mutaxassislar tayyorlash SI joriy etishning asosiy shartidir.Qonunchilik va axloqiy me’yorlar sun’iy intellekt faoliyatini tartibga soluvchi qonunlar zarur. Infratuzilma va texnologik baza bulutli hisoblash, katta hajmli serverlar, ma’lumotlar markazlari talab qilinadi.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yildagi PQ–5120-son qarori asosida “Sun’iy intellektni rivojlantirish konsepsiyasi” tasdiqlandi. Mazkur hujjat asosida mamlakatda texnoparklar, ilmiy markazlar va startaplar faoliyati yo‘lga qo‘yilmoqda. Tahlil va natijalar: Ilm-fan va axborot-kommunikasiya texnologiyalari jadal taraqqiy etib borayotgan bugungi sharoitda dunyoning rivojlangan mamlakatlarida davlat va jamiyat boshqaruvi, iqtisodiyot, sanoat, ijtimoiy himoya, ta’lim, tibbiyot, bandlik, qishloq xo‘jaligi, mudofaa, xavfsizlik, turizm va boshqa sohalarda zamonaviy axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan keng foydalanish urfga kirmoqda. O‘zbekistonda ham axborotlashtirish va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish orqali 2030-yilga qadar innovatsion taraqqiy etgan yetakchi davlatlar qatoridan o‘rin egallash ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Qayd etish joizki, “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da axborot texnologiyalari va raqamlashtirish borasida jiddiy o‘zgarishlar amalga oshirilib, bir qator muhim dasturlar qabul qilindi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni keng joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi hamda “Aholiga davlat ijtimoiy xizmatlari va yordam taqdim etish tartib-taomillarini avtomatlashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarorlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar mamlakatimizda raqamlashtirishni jadallashtirish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalarga zamonaviy texnologiyalarni joriy qilishga qaratilgan. Qolaversa, 2020-yilda aholini ijtimoiy himoya qilish borasida moddiy qo‘llab-quvvatlash va tizimga AKTni joriy qilish borasida salmoqli ishlar amalga oshirildi. Jumladan, ehtiyojmand oilalar, ayollar va yoshlar bilan ishlash bo‘yicha “Temir daftar”, “Ayollar daftari”, “Yoshlar daftari” kabi yangi tizim joriy etildi. “Saxovat va ko‘mak” umumxalq harakati doirasida 800 mingdan ziyod ehtiyojmand oilaga 1 trln. so‘mdan ortiq moddiy yordam ko‘rsatildi. Shuningdek, “Temir daftar”ga kiritilgan ehtiyojmand oilalarning 16 yoshga to‘lmagan bolalariga, nogiron va boquvchisini yo‘qotganlik pensiyasi yoki nafaqasini oluvchi oilalarning 16 yoshga to‘lmagan jami 845 ming nafardan ortiq bolalarining har biriga 500 ming so‘mdan, jami 422 mlrd. so‘m bir martalik yordam to‘lovlari to‘lab berildi. Ijtimoiy nafaqa oluvchilarning soni esa 2 barobarga oshirilib, 1,2 mln. nafarga yetkazildi. Shu bilan birga, so‘nggi yillarda axborotlashtirish va ilg‘or texnologiyalarni turli sohalarda tadbiq etish borasida chora-tadbirlar natijasida O‘zbekistonda AKT v