MILLIY IKTISODIYOTGA CHET EL SARMOYALARINI JALB ETISHNING RIVOJLANISH BOSKICHLARI

Аннотация

Mamlakat hududlariga investitsiyalarni mutanosib ravishda joylashtirish milliy iqtisodiyotimizning barqaror rivojlanishining asosi hisoblanadi. Tashki iktisodiy alokalarning barcha shakllarini rivojlantirish taksimlashning obyektiv konuniyatlardan, xorijiy mamlakatlar bilan uzaro manfaatdor iktisodiy alokalarni kengaytirish va ularni Yangi boskichga olib chikish zarriyatidan kelib chikadi. Ushbu maqolada О‘zbekiston Respublikasi hududlarining investitsion salohiyati, hududlarning iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishida investitsiyalarning tutgan roli, mamlakat hududlariga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish masalalari yoritilgan. Kalit sо‘zlar: Hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi, investitsion jozibadorlik, investitsion jozibadorlik indeksi, investitsiya muhiti, investitsiyalar, xorijiy investitsiyalar. Kirish.О‘zbekiston Respublikasi mustakil Davlat sifatida ochik iktisodiyotni shakllantirish va jaxon iktisodiy maydoniga kirish borasida faol ravishda uzining tashki iktisodiy siyosatini amalga oshirmokda. Tashki iktisodiy alokalarning barcha shakllarini rivojlantirish taksimlashning obyektiv konuniyatlardan, xorijiy mamlakatlar bilan uzaro manfaatdor iktisodiy alokalaryu:: kengaytirish va ularni Yangi boskichga olib chikish zarriyatidan kelib chikadi.Mamlakat iqtisodiyoti hududlardan tarkib topgan bir butun tizimni tashkil qilganligi sababli, uning har bir hududidagi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash mamlakatimizning uzluksiz, barqaror taraqqiyotiga zamin yaratadi. Respublikamiz Prezidenti SH.M.Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Jahon tajribasi shuni kо‘rsatadiki, qaysi davlat faol investitsiya siyosatini yuritgan bо‘lsa, о‘z iqtisodiyotining barqaror о‘sishiga erishgan. Shu sababli ham investitsiya – bu iqtisodiyot drayveri, о‘zbekcha aytganda, iqtisodiyotnng yuragi, desak, mubolag‘a bо‘lmaydi”[1] Investitsiya faoliyatini tartibga solishda va investitsiyalardan samarali foydalanishda eng muhim bо‘lgan masalalardan biri – bu chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarni hududlar bо‘yicha optimal darajada bir tekis joylashtirish va xorijiy investorlarni hududlarga yanada kо‘proq jalb qilishdir. Tadqiqot metodologiyasi.Ushbu maqolaning ilmiy-nazariy asosi sifatida 51 RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI iqtisodiy adabiyotlar hamda ilmiy maqolalar, xorijiy va mahalliy iqtisodchi olimlarning investitsiya faoliyati, mamlakat hududlariga investitsiyalarni jalb qilish va ulardan samarali foydalanish bо‘yicha izlanishlari, ularning yozma va og‘zaki fikr-mulohazalarini tahlil qilish, iqtisodiy jarayonlarni kuzatish, iqtisodiy hodisa va jarayonlarga tizimli yondashuv, muallif tajribalari bilan qiyosiy tahlil о‘tkazish orqali tegishli yо‘nalishlarda xulosa, taklif va tavsiyalar berilgan. Mavzuni о‘rganish jarayonida iqticodiy, mantiqiy, ilmiy abctraksiyalash, qiyociy tahlil, dinamikada о‘rganish, induksiya, deduksiya va boshqa usullardan foydalanildi.[2] Tahlil va natijalar.Chet el investsiyalarini jalb qilishda mamlakat va uning hududlarida yaratilgan investitsion jozibadorlik, qulay investitsion muhit va hududlarning nisbiy afzalliklari muhim о‘rin tutadi. Aynan yuqoridagi omillarga xorijiy investorlar tomonidan alohida e’tibor beriladi. Hududlarning investitsion jozibadorligini aniqlashda turli uslublardan foydalaniladi. Ularning bir-biridan farqi investitsion muhitni belgilaydigan omil va indikatorlarni tanlab olishda namoyon bо‘ladi. Mamlakat hududlariga xorijiy investorlarni keng jalb qilishda hududlarning investitsion jozibadorlik kо‘rsatkichidan tashqari boshqa bir nechta alohida kо‘rsatkichlar orqali ham hududning iqtisodiy-investitsion salohiyatini aniqlash mumkin bо‘lib, ular, eng avvalo, investitsiya faoliyatiga doir (umumiy) hududiy huquqiy asoslarning yaratilganligi hamda amal qilish darajasi, hududlarning YAHM, tadbirkorlikni boshlash va ishbilarmonlik muhiti indeksi, hududlardagi mavjud infrastruktura hamda ishchi kuchining malakasi, tabiiy resurslar salohiyati va boshqalardir. Har bir investor hududlarga berilgan alohida imtiyoz yoki qо‘shimcha yengilliklar bor yoki yо‘qligi bilan ham qiziqadi. Hududlarda yuqoridagi kо‘rsatkichlarning talab darajasida ekanligi esa investor uchun kafolat vazifasini bajaradi.[3] Xorijiy investorlarni hududlarga keng jalb qilish hamda hududlarning investitsion jozibadorligini va investitsiya muhitini yaxshilovchi omillarga quyidagilarni kiritish mumkin:  hududlarniboshqarishdarajasi,ma’muriytо‘siqlarningkamligi;  soliq va kredit tizimining maqbulligi;  transportvaaloqainfrastrukturaholatiningrivojlanganligi;  iqtisodiyotning ochiqligi;  hududningobrо‘si(imidji) yuqoriligi;  hududiy imtiyoz va qо‘shimcha yengilliklarning mavjudligi va boshqalar. Mamlakatimiz hududlariga kiritilayotgan xorijiy investitsiyalarning hajmi kundan-kunga oshib, hududlar va shu asosda mamlakat iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishiga katta hissa qо‘shmoqda. Jahonda bugungi kunda koronavirus pand