BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHISINING SHAXSIY FAZILATLARI VA PEDAGOGIK YONDASHUVINING O‘QUVCHILARGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining shaxsiy fazilatlari, nutq madaniyati, sabr-toqati, mehribonligi, emotsional barqarorligi va pedagogik yondashuvi boshlang‘ich sinf o‘quvchilari rivojlanishiga qanday ta’sir etishi o‘rganiladi. O‘qituvchi shaxsi bolaning darsga, maktabga va bilimga bo‘lgan munosabatini shakllantiruvchi muhim omil sifatida yoritilgan. Shuningdek, samarali pedagogik yondashuv namunalariga tayanilgan holda tavsiyalarkeltiriladi. Kalit so‘zlar: boshlang‘ich ta’lim, o‘qituvchi shaxsi, shaxsiy fazilatlar, pedagogik yondashuv, bolalarpsixologiyasi, motivatsiya, ijtimoiy rivojlanish. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi – bu nafaqat ta’lim beruvchi, balki o‘quvchining butun maktab hayotiga, shaxsiy shakllanishiga va hatto kelajakdagi taqdiriga ta’sir ko‘rsatuvchi yetakchi shaxsdir. Bu bosqichdagi bolalar o‘zlariga yaqin, ishonchli, mehribon insonlarga tayanishni istaydilar. O‘qituvchi aynan shunday tayanch shaxsgaaylanmog‘i zarur. O‘quvchilar bu davrda atrof-muhitni qabul qilishda ko‘proq his-tuyg‘ular asosida harakat qiladilar. Ular o‘qituvchining ohangidan, qarashidan, yurish-turishidan ta’sirlanadilar. Shuning uchun o‘qituvchining shaxsiy fazilatlari – mas’uliyatlilik, sabr-toqatlilik, samimiylik, adolatparvarlik, quvnoqlik, odoblilikva emotsional barqarorlik –alohidaahamiyat kasb etadi. O‘qituvchining nutqi ham ta’lim jarayonida muhim o‘rin tutadi. Sof, ravon, ohangdor nutq o‘quvchining eshitish va tushunish qobiliyatini faollashtiradi. Tarbiyaviy jihatdan esa o‘qituvchininghar bir gapi bolada hayotiy qoidalarga munosabatni shakllantiradi. Shuninguchun ham o‘qituvchi faqat bilimemas, axloqiy namuna ham bo‘lishikerak. Pedagogik yondashuv – bu o‘qituvchining dars jarayonini tashkil etishdagi metodikasi, bolaga bo‘lgan munosabati, tashkiliy vakommunikativ yondashuvlari majmuasidir. Har birbola turlicha o‘rganadi – kimdir ko‘rish orqali, kimdir eshitish orqali, yana kimdir amaliy faoliyat orqali bilimni o‘zlashtiradi. Shu sababli, o‘qituvchi har bir o‘quvchiga individual yondasha olishi, ulardaqiziqishni uyg‘otaolishikerak. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar (masalan, interfaol metodlar, o‘yinli metodlar, loyihaviy yondashuv) o‘qituvchiga imkon beradi: darsni zerikarli emas, balki jonli, harakatli, o‘quvchini faol ishtirokchi sifatida shakllantiruvchi jarayon sifatida tashkil etish. Bunday yondashuv 200 o‘quvchilarni faollashtiradi, o‘z fikrini aytishga undaydi, shaxsiy fikrlashga asoslangan o‘rganishni rivojlantiradi. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 8,issue2,Iyul 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. O‘qituvchining shaxsiy o‘rnagi ko‘plab bolalar uchun hayotiy qadriyatlarni o‘rganish manbai bo‘ladi. Ularda ijtimoiy ko‘nikmalar, madaniyat, muomala, intizom kabi omillar aynan o‘qituvchi orqali shakllanadi. Shuning uchun o‘qituvchining har bir harakati bolalarda aks ta’sirni uyg‘otadi. Tadqiqotlar ko‘rsatadiki, boshlang‘ich bosqichda o‘qituvchidan iliqlik va ishonchni his qilgan bolalar o‘zini erkin his qiladi, darsda faol qatnashadi, o‘z fikrini bildirishdan tortinmaydi. Bu esa ularning o‘zlashtirishko‘rsatkichlarida ham ijobiyaks etadi. Aksincha, sovuqqon, qat’iy nazoratga asoslangan, tanqidga moyil bo‘lgan o‘qituvchilar bilan ishlaydigan o‘quvchilar ko‘proq qo‘rqoq, passiv, o‘z fikrini bildirishga jur’at qilmaydigan bo‘lib qoladi.Ular xatolardan qo‘rqadi, buesa ijodiy fikrlashni cheklaydi. Boshlang‘ich ta’limda o‘qituvchining shaxsi – eng muhim ta’sirchan vositadir. U faqat dars beruvchi emas, balki shaxsiy namuna, yo‘l ko‘rsatuvchi, ishonchli inson va tarbiyachi bo‘lib xizmat qiladi. Bolalarning bilimga, maktabga va umuman, hayotga bo‘lgan munosabati avvalo o‘qituvchiga bo‘lgan munosabatdan boshlanadi. Shu bois boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi o‘z ustida doimiy ishlashi, shaxsiy fazilatlarini rivojlantirishi, zamonaviy pedagogik yondashuvlarni puxtaegallashi vahar biro‘quvchiga mehr bilan yondashishi zarur. FOYDALANILGANADABIYOTLAR: 1. Abdullaeva D.M. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020. 2. G‘ulomov S.S., Mahmudova M.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent:O‘zMUnashriyoti, 2021. 3. Vygotsky L.S. Pedagogik psixologiya. –Moskva: Prosveshchenie, 2004. 4. JononovaR. Psixologiya asoslari. –Toshkent: Yangi asr avlodi, 2022. 5. MavlonovaR.X.Ta’limjarayonida interfaol metodlar. –Toshkent: O‘qituvchi, 2018. 6. Woolfolk, A. Educational Psychology (13th Edition).–Pearson Education, 2013. 7. Bruner, J.S. TheProcess ofEducation. –Harvard University Press, 1960. 8. OECD. TeacherWell-being and Motivation.–OECDPublishing, 2019. 201 Originalarticle