Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
GRADUONIMIYA HODISASI: INGLIZ VA O’ZBEK TILLARINING SEMANTIK SATHLARI BO’YICHA KONTRASTIV TAHLIL
SATHLARI BO’YICHAKONTRASTIV TAHLIL”
Научный информационный бюллетень · 8 · 2025
Аннотация
Ushbu maqola ingliz va o’zbek tillarining leksik va semantik sathlarida graduonimiya hodisasini psixolingvistik nuqtai nazardan tahlil qiladi. Tadqiqotda tilning vaqt o’tishi bilan qanday o’zgarishi, so’zlarning ma’no kengayishi yoki torayishi, yangi so’zlarning kirib kelishi va eski ma’nolarning yo’qolishi kabi jarayonlar o’rganiladi. Psixolingvistik nazariyalar asosida, so’zlarning o’zgarishi kognitiv jarayonlar, tilni ishlatishdagi iqtisodiylik va ijtimoiy o’zgarishlarga bog’liq ekanligi ko’rsatiladi. Ingliz va o’zbek tillaridagi graduonimiya hodisasi, tilning ijtimoiy va madaniy ehtiyojlarga moslashishi sifatida tahlil qilinadi. Maqola, tilning evolyutsiyasi va graduonimiya jarayonlarini tushunishda psixolingvistik yondashuvning ahamiyatinita’kidlaydi. Kalit so’zlar: graduonimiya, psixolingvistika, leksik oʻzgarish, semantik oʻzgarish, kognitiv jarayonlar, til evolyutsiyasi, ingliz tili, oʻzbek tili, til aloqasi, tilni moslashtirish, lingvistik iqtisodiylik, globalizatsiya. Kirish. Til, insonning fikr va tuyg’ularini ifodalash vositasi sifatida nafaqat ijtimoiy, balki psixologik jarayon sifatida ham o’rganiladi. Psixolingvistika sohasida til o’zgarishlarini, shu jumladan graduonimiya hodisasini tahlil qilish, tilning vaqt o’tishi bilan qanday o’zgarib borishini tushunishga yordam beradi. Graduonimiya - bu leksik va semantik jihatdan so’zlar va ularningma’nolariningo’zgarishijarayoniniifodalovchihodisa bolib, bu jarayon tilning nutqdagi funksionalligi va samaradorligini oshirishga qaratilgan bo’ladi. Ingliz va O‘zbek tillarida graduonimiya hodisasi, psixolingvistik yondashuvda til o’zgarishlarining qanday sodir bo’lishini ko’rsatadi. Ushbu maqolada ingliz va o’zbek tillaridagi leksik va semantik graduonimiya hodisasi psixolingvistik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Gradatsiya — bu soʻzlar, iboralar va ularning maʼnolari ichidagi nozik, uzluksiz oʻzgarishlarni anglatadi. Bu jarayon soʻzlarning aniq va qatʼiy maʼnolarga ega boʻlmay, balki bir spektr boʻylab, kontekstga qarab oʻzgarishi mumkinligini koʻrsatadi. Ushbu oʻzgaruvchanlik tilning nutqdagi funksionalligi va samaradorligini oshirishga qaratilgan boʻladi. Ingliz va oʻzbek tillarida graduonimiya hodisasi, psixolingvistik yondashuvda til oʻzgarishlarining qanday sodir boʻlishini koʻrsatadi. Ushbu maqola ikkala tildagi leksik (soʻz darajasidagi) va semantik (maʼno darajasidagi) graduonimiya fenomenini psixolingvistiknuqtai nazardan tahlil qiladi.[1] Psixolingvistika - bu tilni inson ongidagi psixologik jarayon sifatida o’rganadigan soha bo’lib, tilni anglash, eslab qolish, ishlab chiqarish va o’zaro ta’sirda qanday ishlashini o’rganadi. Psixolingvistik yondashuvda graduonimiya hodisasi, ya’ni leksik va semantik o’zgarishlar, 169 tildagi so’zlarning ma’no kengayishi yoki torayishini, yangi so’zlarning kirib kelishini va eski ma’nolarning yo’qolishini izohlaydi. Psixolingvistika nazariyalariga ko’ra, so’zlarning o’zgarishi asosan kognitiv jarayonlar, tilni ishlatishdagi iqtisodiylik (yengillik) va ijtimoiy o’zgarishlarga bog’liqdir. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 8,issue2,Iyul 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Gradualizm yoki graduonimiya, leksik va semantik o’zgarishlarning tezkor emas, balki asta- sekin va davomiy ravishda yuzaga kelishini bildiradi. Bu jarayon tilniishlatishdaeng kam kuch sarflanadigan, eng qulay va samarali variantlarning paydo bo’lishiga olib keladi.[2] Shunday qilib, graduonimiya hodisasi psixolingvistik nuqtai nazardan tilning ijtimoiy va kognitiv ehtiyojlarga moslashishisifatida tushuniladi. Ingliz va O’zbek tillaridagi graduonimiya hodisasi bir-biriga o’xshash va o’ziga xos xususiyatlarga ega. Ingliz tilida leksik va semantik graduonimiya jarayonlari juda tez va keng tarqalgan. Masalan, ingliz tilidagi literally so’zi, avvaliga faqat ‘haqiqatan ‘ ma’nosini bildirgan bo’lsa-da, hozirda ko’proq tasavvuriy yoki g’oyat kuchli ifodalar uchun ishlatiladi. Bu jarayonni psixolingvistik nuqtai nazardan tahlil qilishda, so’zning kengaygan ma’nosi uning qulayligi va keng qo’llanishi bilan izohlanadi. Boshqacha aytganda, ingliz tilida so’zlar tez-tez kengayib boradi, chunki bukognitiv jihatdan yengil vasamarali hisoblanadi. Metodologiya. Ushbu tadqiqotda ingliz va o’zbek tillarining leksik va semantik sathlarida graduonimiya hodisasini psixolingvistik nuqtai nazardan o’rganish uchun quyidagi metodologik yondashuvlar qo’llanildi: 1. Qiyosiy tahlil: Ingliz va o’zbek tillaridagi leksik va semantik birliklarni o’xshashlik va farqlarini aniqlash uchun qiyosiy tahlil usuli qo’llanildi. Bu usul yordamida har bir tilning o’ziga xos xususiyatlari va umumiyjihatlari o’rganildi. 2. Kontent-tahlil: Matnlardagi leksik birliklarning ma’nolari va ularning o’zgarishlarini aniqlash uchun kontent-tahlil usuli ishlatildi. Bu usul orqali so’zlarning kontekstual ma’nolari va ularning s
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqola ingliz va o’zbek tillarining leksik va semantik sathlarida graduonimiya hodisasini psixolingvistik nuqtai nazardan tahlil qiladi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqola ingliz va o’zbek tillarining leksik va semantik sathlarida graduonimiya hodisasini psixolingvistik nuqtai nazardan tahlil qiladi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- semantik oʻzgarish, tilni moslashtirish, lingvistik iqtisodiylik, psixolingvistika, leksik oʻzgarish, til aloqasi, oʻzbek tili, graduonimiya, globalizatsiya., kognitiv jarayonlar, til evolyutsiyasi, ingliz tili
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025