SHVETSIYA VA FINLANDIYA IQTISODIYOTIDA KICHIK VA O’RTA BIZNESNING FAOLIYATI TAHLILI VA MAMLAKAT IQTISODIYOTIDAGI O’RNI.

Аннотация

This article analyses the role and activities of the small and medium-sized enterprise (SME) sector in the economies of Sweden and Finland. SMEs in these countries are an important factor in job creation, innovation implementation, and regional economic development. The article examines the share of the entrepreneurial sector in the gross domestic product, its contribution to employment levels, as well as state support mechanisms based on official statistical data. Keywords: small and medium-sized enterprises, Sweden, Finland, economic development, employment, state support, innovation, SME policy, European Union experience. Kichik va o‘rta biznes iqtisodiy tizimning muhim komponenti ekanligi ma’lum. Ushbu turdagi biznes mamlakatlarning iqtisodiy o‘sishiga katta hissa qo‘shadi, chunki u ijtimoiy va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, ish o‘rinlari yaratish, raqobatni kuchaytirish hamda innovatsiyalarni rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Kichik va o‘rta bizneslar shuningdek, yirik korxonalarga nisbatan bir qator afzalliklar va o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Kichik va o‘rta biznes vakillari asosan kichik hajmli ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish va savdo faoliyati bilan shug‘ullanib, ko‘plab yangi ish o‘rinlarini yaratadi hamda mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirishga sezilarli hissa qo‘shadi. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida, xususan Shvetsiya va Finlandiyada kichik va o‘rta bizneslarni qo‘llab-quvvatlash tizimlari ilg‘or yondashuvlarga asoslangan. Ushbu davlatlarda kichik va o‘rta bizneslarning o‘sishini ta’minlash 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 141 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari uchun turli hukumat qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari joriy etilgan va o‘ziga xos strategiyalar ishlab chiqilgan. Yevropa Ittifoqi mamlakatlari, jumladan Shvetsiya va Finlandiya, innovatsion startaplar, raqamli texnologiyalar va eksportni qo‘llab- quvvatlash kabi sohalarda yuqori natijalarga erishgan. Masalan, Shvetsiyadagi Almi (Swedish Agency for Economic and Regional Growth) va Finlandiyadagi Business Finland tashkilotlari kichik va o‘rta bizneslarni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlarini amalga oshiradi. Shvetsiyada kichik va o‘rta bizneslarning iqtisodiyotdagi ulushi 50% dan oshib, ushbu sektor hukumat uchun qanchalik muhim ekanligini ko‘rsatadi. Shvetsiya iqtisodiyoti zamonaviy raqamli transformatsiya va innovatsion taraqqiyot jarayonlarida yetakchilik qilayotgan davlatlardan biri sifatida e’tirof etiladi. Mamlakat iqtisodiy modeli esa yuqori darajadagi raqamlashtirish tizimiga, ilm-fan asosidagi rivojlanish va ijtimoiy barqarorlik tamoyillariga asoslanadi. Jumladan, kichik va o’rta biznes sektori Shvetsiya iqtisodiyotining eng muhim bo’lgan tarkibiy qismini tashkil etib, u nafaqat ish o’rinlari yaratishda, balki innovatsion g’oyalarni amaliyotga joriy etishda ham yetarlicha ahamiyatga ega. 2020–2025 yillar oralig’ida Shvetsiyadagi kichik va o’rta biznes subyektlari raqamli texnologiyalarni faol tarzda joriy etish orqali iqtisodiy faoliyat samaradorligini oshirishga erishdi. Ayniqsa, sun’iy intellekt (AI), katta til modellari (LLM), avtomatlashtirilgan tizimlar va bulutli hisoblash texnologiyalaridan foydalanish ulushi sezilarli darajada o’sdi. Masalan, 2024 yilga kelib, 10 va undan ortiq xodimga ega kompaniyalarning 25,2 foizi sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanayotganini haqida ma’lumot bergan bo’lsa, bu ko’rsatkich 2023 yildagidan ikki baravar yuqori hisoblanadi1. Shvetsiyada kichik va o’rta biznes korxonalari xizmatlar sektorida ustunlikka ega bo’lgan holda, mamlakat yalpi ichki mahsulotining muhim qismini yaratmoqda. 2023 yilda ushbu korxonalar xizmatlar sohasidagi umumiy ishlab chiqarish hajmining 65,2 foizini tashkil etdi. So’nggi 50 yil ichida Shvetsiya iqtisodiyoti barqaror o’sish yo’lini bosib o’tdi. Garchi XX asrning so’nggi yigirma yilligida o’sish sur’atlari pasaygan bo’lsa-da, keyingi o’n yillikda 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 142 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari samaradorlikning ortishi hisobiga mamlakat Yevropa Ittifoqi davlatlari orasida iqtisodiy jihatdan yuqori ko’rsatkichlarga ega bo’ldi. Hukumat tomonidan sanoatning tadqiqot va ishlanmalar sohasiga yo’naltirilgan sarmoyalarining oshirilishi, shuningdek, Yevropa Ittifoqidagi strategik ishtirokning kuchaytirilishi Shvetsiya iqtisodiy taraqqiyotining barqarorligini mustahkamladi2. Shvetsiya- YaIM ning real tarzda o’sishi3 Yuqoridagi ma’lumot asosida shuni aytish mumkinki, 2022-yilda Shvetsiyada real yalpi ichki mahsulot (YaIM) o’sishi bo’yicha aksar prognozlar 2.4% dan 2.9% gacha bo’lgan oraliqda baholangan. Bu ko’rsatkichlar iste’mol va investitsiyalarning kamayishi tufayli avvalgi prognozlar — 3.1% dan 3.5% gacha — ga nisbatan pastroq darajada bo’ldi. 1https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-surveillance-eu- economies/sweden/economic-forecast-sweden_en 2Statistics Sweden (SCB) (2024). ICT Usage in Ente