Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
O‘ZBEK ELATINING SHAKLLANISH BOSQICHLARI VA UNING XALQ SIFATIDA SHAKLLANISHI
XALQ SIFATIDA SHAKLLANISHI · Yunusova Zarifaxon Abduvaxobovna (Andijon davlat pedagogika instituti Tarix kafedrasi oʻqituvchisi) · Akmaljonov Akbarjon Akmaljon o‘g‘li (Andijon davlat pedagogika instituti Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti Tarix)
Роль цифровой экономики и современного образования в развитии науки и техники, а также факторы развития · 2025
Аннотация
This scientific article covers the process of formation of the Uzbek people, its historical and ethnic roots and the issues of its continuous formation as a people. The content of the concept of a people, the conditions of its historical formation, the ethnogenesis of the ancient population living in Central Asia and their role in the formation of the Uzbek people are analyzed. The article also examines the interaction of nomadic and peasant-serf cultures, the integration of various ethnic groups, as well as political and economic factors that played an important role in the formation of the Uzbek people. The harmonization of the Turkic and Iranian components, the Mongol invasion, the political centralization that occurred during the Timurid era and the formation of the national consciousness that was formed as a result of this are analyzed in depth. The formation of the Uzbek people is a long-term complex historical process, as a result of which the modern Uzbek people have found their ethnic, cultural and linguistic integrity. The study scientifically describes the stages of the formation of the Uzbek people based on historical sources, archaeological finds and ethnological research. Keywords: Uzbek people, ethnogenesis, ancient Turks, Iranian peoples, formation of the Uzbek people, historical and ethnic processes, cultural integration, Timurid era, ethnic assimilation, nomadic culture. O‘zbek elatining shakllanishi uzoq davom etgan va murakkab tarixiy-etnik jarayon natijasidir. Mazkur jarayonning ildizlari miloddan avvalgi davrlargacha, O‘rta Osiyo hududida yashagan qadimgi aholi — skif-saka, massaget, xorazmiy, baqtriya, so‘g‘diy, parfiya singari eroniy guruhlar faoliyatiga borib taqaladi. O‘rta Osiyo geografik jihatdan Markaziy Yevrosiyo chorrahasida joylashgani bois turli davrlarda bu hududga ko‘plab etnik guruhlar, ayniqsa, turkiy va eroniy unsurlar kirib kelgan va mahalliy aholi bilan uzviy aralashgan. Milodiy VI-VIII asrlardan 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 135 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari boshlab, mintaqada turkiy qabilalar keng ko‘lamda joylashib, avval eroniy tilli bo‘lgan xalqlar asta-sekin turkiylashgan. Xususan, G‘arbiy Turk xoqonligi, keyinchalik esa Turk xoqonliklari va ularning siyosiy merosxo‘rlari O‘rta Osiyo etnik manzarasida turkiy unsurning ustunlikka chiqishiga sabab bo‘ldi. Shu bilan birga, Zarafshon vodiysi, Farg‘ona vodiysi, Xorazm va Buxoro vohasida eroniy komponent o‘z faoliyatini davom ettirdi va o‘zbek xalqining shakllanishida muhim omillardan biri bo‘lib qoldi. X-XII asrlarda Karaxoniylar va Qoraxitoylar davrida mintaqada islom dini keng tarqaldi, arab, fors va turkiy tillar o‘zaro aloqaga kirishdi. Shu jarayonlarda yangi madaniy birlik shakllana boshladi. XIII asrdagi mo‘g‘ullar istilosi esa hududiy va etnik tarkibni keskin o‘zgartirdi. Mo‘g‘ul unsurlari ham asta-sekin mahalliy aholi bilan aralashib, ularning tili va madaniyatini o‘zlashtirdi.O‘zbek elati shakllanishida XV asrda Shayboniyxon boshchiligidagi o‘zbek nomi ostida birlashgan turkiy qabilalarning siyosiy harakati alohida o‘rin tutadi. Bu davrga kelib, “o‘zbek” atamasi aniq bir siyosiy va etnik mazmunga ega bo‘lib, turkiy tilida so‘zlashuvchi, musulmon, ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchi aholiga nisbatan ishlatilgan. Temuriylar davrida yuzaga kelgan siyosiy markazlashuv va madaniy uyg‘onish jarayonlari ham o‘zbek xalqining shakllanishida muhim rol o‘ynadi. XV-XVII asrlarda o‘zbek elati tarkibida uch asosiy guruh shakllandi: ko‘chmanchi o‘zbeklar (Dashti Qipchoqdan kelgan turkiy qabilalar), dehqon-zarbdast o‘zbeklar (O‘rta Osiyo vohalarida yashagan mahalliy aholining avlodlari) va shahar aholisidan iborat o‘zbeklar. Ushbu uchlik sintez asosida o‘zbek xalqining zamonaviy etnik, madaniy va lingvistik ko‘rinishi shakllandi. Aynan shu bosqichda o‘zbek xalqi sifatida uzil-kesil shakllanganlik jarayoni yakunlandi.O‘zbek elatining shakllanishi jarayoni faqatgina etnik unsurlar yig‘indisidan iborat bo‘lib qolmasdan, balki bu jarayon doirasida shakllangan umumiy tarixiy xotira, madaniy qadriyatlar, diniy birlik va ijtimoiy-siyosiy taraqqiyot bosqichlari ham katta ahamiyatga ega. O‘zbekiston hududida tarixan shakllangan madaniyatlar qatlamiga nazar tashlaganda, bu jarayonning ildizlari necha ming yillik tarixga borib taqaladi. Miloddan avvalgi davrlarda O‘rta Osiyoning janubiy hududlari 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 136 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari eroniy tilli xalqlar sivilizatsiyasining yuksak markazlaridan biri bo‘lib, Xorazm, So‘g‘d, Baqtriya va Marg‘iyona kabi qadimgi madaniyat o‘choqlari faoliyat ko‘rsatgan. Bu hududlarda sug‘orma dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo- sotiq tizimlari ancha rivojlangan bo‘lib, ular o‘zbek xalqining shakllanishidagi sivilizatsion asos bo‘lib xizmat qilgan. Milodiy birinchi ming yillikning ikkinchi yarmidan boshlab, O‘rta Osiyoda turkiy etnik unsurlarning k
Доказательный фрагмент
«This scientific article covers the process of formation of the Uzbek people, its historical and ethnic roots and the issues of its continuous formation as a people.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis scientific article covers the process of formation of the Uzbek people, its historical and ethnic roots and the issues of its continuous formation as a people. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Uzbek people, ethnogenesis, ancient Turks, Iranian peoples, культурная интеграция, etnogenez, древние тюрки, кочевая культура., ko‘chmanchi madaniyat., historical and ethnic processes, cultural integration, formation of the Uzbek people, o‘zbek xalqi shakllanishi, Ключевые слова: узбекский народ, этническая ассимиляция, etnik o‘zlashuv, Timurid era, eroniy xalqlar, nomadic culture., Temuriylar davri, tarixiy-etnik jarayonlar, Keywords: Uzbek people, qadimgi turkiylar, формирование узбекского народа, эпоха Тимуридов, madaniy integratsiya, историко-этнические процессы, ethnic assimilation, этногенез, иранские народы, Kalit so‘zlar: o‘zbek elati
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025