Участие органов внутренних дел в уголовных правоотношениях

Аннотация

мақолада ИИОларининг деликт ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг олди олинишига муносабатлардаги иштироки ва уларнинг деликт етарли даражада таъсир кўрсатади. жавобгарлиги ёритилган. Шунингдек, амалдаги Умумий юридик тушунчага кўра деликт, фуқаролик қонунчилик ва ҳуқуқни қўллаш амалиёти таҳлил ҳуқуқининг мустақил институти сифатида зарар қилинди. етказиш оқибатида жабрланувчига етказилган зарарни Таянч (энг муҳим) сўзлар: зарар, зиён, деликт, тўлиқ қопланишини таъминлашга қаратилган ҳуқуқ бош деликт, деликт жавобгарлик, деликвент, нормалари йиғиндисидир. Ўзбекистон Республикаси жабрланувчи, зарарни қоплаш, зарарни тўлаш, Фуқаролик кодексининг (кейинги ўринларда ФК) “Зарар ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик), давлат етказишдан келиб чиқадиган мажбуриятлар” номли 57- органлари. бобида деликт муносабатларни тартибга солувчи нормалар ўз ифодасини топган. Макур бобнинг 985- Аннотация: в статье рассмотрено участие ОВД в моддасида “ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) деликтных отношениях и их деликтная ответствен- туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига ность. Дан анализ действующего законодательства и етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга правоприменительной законодательство. етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда Ключевые слова: вред, ущерб, деликт, генераль- зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ ҳажмда ный деликт, деликтная ответственность, деликвент, қопланиши лозим”, деб нормаланган. Ушбу моддадаги потерпевший, возмещение вреда, выплата вреда, не- қоида “Бош деликт тамойили” ҳисобланиб, қадимги законные действия (бездействие), государственные Рим давлатининг XII жадвал қонунларида белгиланган, органы. “синдирдими – тузатсин”, “зарар етказдими – тўласин” [4, 87-бет] принципга асосланган. Annotation: the article considers the involvement of Бугунги кунда ҳам бу тамойил ўз аҳамиятини internal affairs in tort relations and tort liability. The йўқотгани йўқ. Кундалик жараёнларда шахсларнинг analysis of the current legislation and law enforcement ўзаро муносабатларида баъзан уларнинг мулкий ёки practice. номулкий манфаатларига зарар етади. Бу зарарлар Key words: harm, damage, delict, general delict, кутилмаган ҳодисалар, турли тасодифлар, delictual responsibility, delictum, victim, compensation эҳтиётсизлик, қасд орқали ёки табиий офатлар for damage, harm payment, illegal action (inaction), оқибатида пайдо бўлади. Бундай вазиятларда state institutions. жабрланувчига етказилган зарарни қоплаш масаласи вужудга келади ва айнан бу низолар деликт институти Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик ҳуқуқи нормалари асосида ҳал қилинади. Деликт роман-герман ҳуқуқ тизимига асосланади. Шу боис институтининг асосий функцияси айбдорни жазолаш қадимги Рим хусусий ҳуқуқининг кўплаб қоидалари эмас, балки жабрланувчига етказилган зарарни тўлиқ Римда қандай номланган ва қўлланган бўлса, миллий ҳажмда қоплашдир. Бу эса деликт институти фуқаролик ҳуқуқига ҳам шундай имплементация қоидалари ҳеч қачон эскирмайди ва жамият қилинган. Масалан, қадимги Римда қўлланилган ривожининг барча босқичларида шахснинг ҳуқуқ ҳамда сервитут ҳуқуқи, виндикацион даъво, негатор даъво қонуний манфаатларини таъминлашда долзарб каби институтларнинг анъаналари миллий фуқаролик аҳамият касб этишини англатади. ҳуқуқида замонавий шаклда ўз ифодасини топган Деликт фуқаролик ҳуқуқи нормалари билан (сервитут ҳуқуқи ФКнинг 173- м., виндикацион даъво тартибга солинадиган зарар етказувчи (деликвент) ФКнинг 228-м., негатор даъво ФКнинг 231-м.) билан жабрланувчи ўртасида вужудга келадиган Мавзуимиздаги деликт институти ҳам Рим хусусий мажбурият муносабатидир. Бу муносабатларнинг ўзига ҳуқуқининг новеллаларидан бири ҳисобланади. хос хусусияти шундаки, жабрланувчининг ҳуқуқи ва “Деликт” лотинча “delictum” сўзидан олинган бўлиб, деликвентнинг мажбурияти шартномадан ташқари, “бузиш”, “айб” “ҳуқуққа хилоф ҳаракат” каби яъни зарар етказиш факти асосида вужудга келади. маъноларни англатади. Бироқ, деликтнинг луғавий Бунда жабрланувчи ўзига етказилган зарарни тўлиқ маъноси унинг мазмун ва моҳиятини очиб бермайди. ҳажмда қопланишини деликвентдан талаб қилиш Деликт юридик тушунча бўлиши билан бир қаторда, ҳуқуқига, деликвент эса жабрланувчига етказган фуқаролик ҳуқуқининг мустақил институти ва муҳим зарарни тўлиқ қоплаш мажбуриятига эга бўлади. ижтимоий ҳодиса сифатида алоҳида аҳамият касб Шунингдек, деликт институтининг ўзига хос яна бир этади. Цивилистик адабиётларда деликт институти хусусияти шундаки, бу низоли муносабатда деликвент бўйича турли фикрлар билдирилган. Баъзилар, деликт етказилган зарарда ўзининг айби йўқлигини исбот институти – бу “бозор муносабатларининг барча қилмагунча айбдор хисобланади, яъни деликвентга иштирокчилари манфаатларини ҳимоя қилишга нисбатан “айбдорлик презумпцияси” қўлланилади. 29 2018 №4 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА Бунда жабрланувчи ўзига етказилган зарар миқдори ва белгилаши керак. А