XALQARO SAVDONING TO‘LOV BALANSI VA VALYUTA KURSLARIGA TA’SIRINI O‘RGANISH

Аннотация

Ushbu maqolada xalqaro savdoning to‘lov balansi va valyuta kurslariga ta’siri o‘rganilgan. Maqolada xalqaro savdo operatsiyalari, to‘lov balansi shakllanishi, valyuta kurslarining iqtisodiyotga va savdo hajmiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, reeksport va haqiqiy valyuta kurslari o‘rtasidagi munosabat grafik vositasida ko‘rsatilib, iqtisodiy barqarorlik va global savdoda valyuta kurslarining o‘rni yoritilgan. Kalit so‘zlar: Xalqaro savdo, to‘lov balansi, valyuta kurslari, eksport va import, reeksport, haqiqiy valyuta kursi, iqtisodiy barqarorlik, savdo balansi, valyuta almashuvi, investitsiyalar Kirish. Xalqaro savdo, mamlakatlar o‘rtasida tovar va xizmatlar almashinuvi sifatida, global iqtisodiyotning ajralmas qismi bo‘lib hisoblanadi. Ushbu jarayon nafaqat iqtisodiy o‘sishga, balki milliy valyutalarning qiymatiga ham ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro savdoning to‘lov balansiga ta’siri, mamlakatning iqtisodiy salohiyatini, investitsiya muhitini va valyuta kurslarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. To‘lov balansining holati, savdo operatsiyalarining ko‘lamiga va valyuta kurslarining o'‘garishiga bevosita ta’sir qiladi. Valyuta kurslari esa, xalqaro savdo operatsiyalarini amalga oshirishda muhim omil bo‘lib, eksport va import narxlarini belgilaydi. Bunday o‘zgarishlar, mamlakat iqtisodiyotining barqarorligini ta’minlashga yoki muammolarni keltirib chiqarishga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada xalqaro savdoning to‘lov balansiga va valyuta kurslariga ta’sirini chuqurroq o‘rganamiz, shuningdek, bu jarayonlarning iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyatini tahlil qilamiz. 167 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024, VOLUME-2, ISSUE-6 Metodologiya. Xalqaro savdoning to‘lov balansi va valyuta kurslariga ta’sirini o‘rganmoqchi ekanmiz, birinchi navbatda xalqaro savdo, to‘lov balansi va valyuta kurslarining o‘zi nima ekanligini bilib olishimiz kerak. Xalqaro savdo - bu turli mamlakatlardagi kompaniyalar tomonidan tovarlar va xizmatlarni sotib olish va sotish. Iste’mol tovarlari, xom ashyo, oziq-ovqat va mashinalar xalqaro bozorda sotib olinadi va sotiladi. Xalqaro savdo mamlakatlarga o‘z bozorlarini kengaytirish va ichki bozorda mavjud bo‘lmagan tovarlar va xizmatlardan foydalanish imkonini beradi. Xalqaro savdo natijasida bozorda raqobat kuchayadi. Bu oxir-oqibat raqobatbardosh narxlar va arzonroq mahsulotlarga olib kelishi mumkin. Ba’zi mamlakatlar import qilinadigan tovarlarga milliy rejimini qo‘llaydi va ularni mahalliy ishlab chiqarilgan mahsulotlarga ekvivalent deb hisoblaydi. Agar siz supermarketga kirib, Kosta-Rika bananlari va braziliya qahvasini topsangiz, xalqaro savdoning ta’sirini his qilishingiz mumkin. Xalqaro savdo global iqtisodiyotning yuksalishining kaliti edi. Jahon iqtisodiyotiga talab va taklif ta’sir qilar ekan, demak, narxlar ham global voqealarga ta’sir qiladi. Masalan, Osiyodagi siyosiy o‘zgarishlar ishchi kuchining narxini oshirishi mumkin. Bu Malayziyada joylashgan amerika krossovkalar kompaniyasining ishlab chiqarish xarajatlarini oshiradi, bu esa amerikalik iste’molchi mahalliy savdo markazida sotib olishi mumkin bo‘lgan bir juft krossovka narxini oshiradi. To'lov balansi (BOP, Balance of Payments) - bu mamlakatlar ma’lum bir davrda barcha xalqaro valyuta operatsiyalarini kuzatish uchun foydalanadigan usul. BOP odatda har chorakda va har kalendar yilida hisoblanadi. Xususiy va davlat sektorlari tomonidan o‘tkaziladigan barcha savdolar mamlakatga qancha pul ketayotganini aniqlash uchun BOPda hisobga olinadi. Agar mamlakat pul olgan bo‘lsa, bu kredit deb nomlanadi va agar mamlakat pul to‘lagan yoki bergan bo‘lsa, tranzaksiya debet sifatida hisoblanadi. Nazariy jihatdan, BOP nolga teng bo‘lishi kerak, ya’ni aktivlar (kreditlar) va majburiyatlar (debetlar) muvozanatlashishi kerak, ammo amalda bu kamdan-kam hollarda bo‘ladi. Shunday qilib, BOP kuzatuvchiga mamlakatda taqchillik yoki profitsit borligini va tafovutlar iqtisodiyotning qaysi qismidan kelib chiqayotganini aytishi mumkin. Har qanday ikki valyuta o‘rtasidagi ayirboshlash kursi odatda foiz stavkalari, iqtisodiy faollik, yalpi ichki mahsulot va har bir mamlakatdagi ishsizlik darajasi bilan belgilanadi. Odatda bozor ayirboshlash kurslari deb ataladigan valyuta narxlari moliyaviy institutlar, pul menejerlari va spekulyatorlar kechayu kunduz valyutalar bilan savdo qiladigan global bozorda o‘rnatiladi. Bu forex yoki f/x bozori deb ataladi, garchi bozorda jismoniy mavjudlik va egasi yo‘q. Tariflarning o‘zgarishi har soatda yoki har kuni kichik o‘zgarishlar yoki katta o‘sish sur’atlarida sodir bo‘lishi mumkin. Valyuta kursi odatda milliy valyutaning qisqartmasi yordamida ko‘rsatiladi. USD 168 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024, VOLUME-2, ISSUE-6 AQSh dollarini ifodalaydi. EUR yevroni ifod