“YURAK INFARKTI: ETIOLOGIYASI, KLINIKASI VA DAVOLASH USULLARI”

Аннотация

Ushbu ilmiy maqola yurak infarkti kasalligining etiologiyasi, patogenezi, klinik belgilar, diagnostika usullari, davolash va profilaktika choralari haqida keng qamrovli ma’lumot beradi. Yurak infarkti — bu miokard to‘qimasining ishemik nekrozi bo‘lib, yurakni qon bilan ta’minlovchi koronar arteriyalar tromboz yoki spazmi bilan bog‘liq. Kasallikning erta aniqlanishi va to‘g‘ri davo choralari bemor hayotini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega. Maqolada zamonaviy diagnostik usullar va innovatsion davolash yo‘nalishlariga ham alohida e’tibor qaratilgan. Kalit so‘zlar: Yurak infarkti, miokard, ishemiya, tromboz, EKG, koronar arteriyalar, angiografiya, reabilitatsiya. Kirish: Yurak infarkti (miokard infarkti) yurak mushagining bir qismining kislorod tanqisligi natijasida nekrozga uchrashi bilan kechadigan jiddiy patologiyadir. Ushbu kasallik yurak-qon tomir tizimi kasalliklari orasida eng xavflilaridan biri hisoblanadi va butun dunyo bo‘ylab o‘lim holatlarining asosiy sababi bo‘lib qolmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, yurak infarkti har yili millionlab insonlarning hayotiga zomin bo‘ladi. Asosiy qism: Etiologiyasi va xavf omillari Yurak infarktining asosiy sababi — koronar arteriyalarning trombozi yoki aterosklerotik blyashka bilan to‘silib qolishidir. Bunga quyidagi omillar sabab bo‘ladi: Gipertoniya (yuqori qon bosimi) Giperxolesterinemiya (qonda xolesterin miqdorining ortishi) Qandli diabet 128 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Chekish Stress Noaktiv turmush tarzi Irsiy omillar Patogenezi: Koronar arteriyada blyashka yorilishi yoki tromb hosil bo‘lishi natijasida qon oqimi to‘siladi. Bu miokardning bir qismini qon bilan ta’minlanmasligiga olib keladi. 20–40 daqiqa davomida qon ta’minoti tiklanmasa, ushbu hududdagi yurak mushagi hujayralari nobud bo‘ladi. Nekroz miokard infarktini yuzaga keltiradi. Klinik belgilari: Miokard infarkti quyidagi asosiy belgilar bilan namoyon bo‘ladi: Ko‘krak sohasida kuchli, siquvchi og‘riq (angina pektorisdan farqli ravishda uzoq davom etadi) Og‘riq chap qo‘l, elkaga, bo‘yinga, jag‘ga tarqaladi Nafas qisishi, bo‘g‘ilish Sovuq ter, yurak urishining buzilishi Hushdan ketish holatlari Ba’zi hollarda infarkt “jim” kechadi — ayniqsa qariyalarda va diabetiklarda. Diagnostika: Elektrokardiografiya (EKG) — ST segmentining ko‘tarilishi yoki pastligi Qon tahlillari — Troponin I va T darajalari oshadi Echokardiyografiya — yurak mushagining qisqarish funksiyasini baholaydi Koronar angiografiya — qon tomirlarining holatini vizualizatsiya qiladi 129 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Davolash Farmakologik davo: Antitrombotiklar (aspirin, klopidogrel) Antikoagulyantlar (heparin) Nitratlar (nitroglitserin) Beta-blokatorlar Invaziv davo: Perkutan koronar intervensiya (PCI) — stent o‘rnatish orqali qon oqimini tiklash Koronar arteriya bypass operatsiyasi (CABG) Reabilitatsiya va profilaktika: Infarktdan so‘ng bemorlar uchun reabilitatsiya muhim hisoblanadi: Yurak faoliyatini nazorat qilish Dieta (kam yog‘li, ko‘proq sabzavotli) Jismoniy faollikni asta-sekin oshirish Qon bosimi, qand va xolesterin darajalarini nazorat qilish Profilaktika: Chekishni tashlash Stressni kamaytirish Sport bilan shug‘ullanish 130 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Sog‘lom ovqatlanish Xulosa: Yurak infarkti kasalligi zamonaviy tibbiyotda dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Uning erta aniqlanishi, to‘g‘ri va tezkor davo choralarining ko‘rilishi bemor hayotini saqlab qolishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, aholi o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish va kasallikning oldini olish bo‘yicha profilaktik choralarning ahamiyati katta. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Braunwald E. Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine. 11th Edition. Elsevier, 2019. 2. World Health Organization (WHO). Cardiovascular Diseases (CVDs). 2023. 3. JAMA Cardiology. Acute Myocardial Infarction: Diagnosis and Management. Vol. 8, No. 2, 2022. 4. Harrison's Principles of Internal Medicine. 21st Edition. McGraw-Hill Education, 2022. 131