Kuchlanishi 0,4…10 kV bo’lgan yuqori voltli elektr uzatish tarmoq tayanchlari uchun stendli qolipsiz quyilgan temirbeton ustunlar

Аннотация

Temirbeton konstruksiyalarni ishlab chiqarish uchun stedli qolipsiz quyish texnologiyasi qollanilayotganda sanoat qurilishi zamonaviy me'yoriy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi mumkin, bu esa loyihalarni individual ravishda ishlab chiqish va ishlab chiqarishda yuzaga keladigan ehtiyojlarga muvofiq qisqa vaqt ichida qayta jihozlash imkonini beradi. Maqolada stendli qolipsiz quyish texnologiyasida ishlab chiqarilgan yuqori voltli elektr uzatish tarmoqlari uchun temirbeton ustunlarni qo’llash imkoniyati ko’rib chiqilayapti. Maqsad – kuchlanishi 0,4 – 10 kV bo’lgan havo elektr uzatish tarmoq tayanchlari uchun oldindan zo’riqtirilgan unifikatsiyalangan ustun konstruksiyalarini stendli qolipsiz quyish texnologiyasida ularni ishlab chiqarish imkoniyati uchun takomillashtirish. Standartlashtirilgan ekspluatatsiya talablari va texnologik ishlab chiqarish sharoitlariga rioya qilgan holda, taklif etilayotgan ustunning geometrik parametrlari va kesimining konfiguratsiyasini aniqlash masalasi hal qilindi. Taklif qilinayotgan ustunlarning ko’ndalang kesim yuzasi trapetsiya shaklini ifodalaydi, ya’ni yuqori asosining o'lchamlari pastidagidan kam – bu stendli qolipsiz quyish texnologiyasida ishlab chiqarilgan, yangi quyilgan ustunning betonli tanasini shaklini saqlash uchun qilingan. Stendli qolipsiz quyish texnologiyasi oldindan zo’riqtirilgan konstruksiyalarni faqat yuqori mustahkam sim yoki arqon armatura bilan armaturalashni nazarda tutadi. Taklif qilinayotgan ustunlar ∅5Вр1400 sinfli taranglangan sim armatura bilan armaturalanadi, shuning uchun ularni ekspluatasiya davrida betonninng cho’zilgan qismida yoriqlar paydo bo’lishi nazarda tutilmaydi. Yuqori voltli tarmoq tayanchlari uchun ustunlarni sifat belgilari: xom ashyo sarfi pastligi, universialligi, texnologichniyligi, innovatsionniyligi, shundan iboratki, 28 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 ularni amalga oshirish konstruirovaniya bilan bo’gliqligi, aniq iste'molchilar tomonidan foydalanish uchun ishlab chiqarish va tajriba mahsulotlarini sinash, ya'ni tijoratlashtirish. Kalit so’zlar: ko’ndalang kesim yuzasining geometriyasi; taranglangan sim armatura; mustahkamlik; yoriqbardoshlik; armaturalash sxemalari; xom ashyo sarfi pastligi; universialligi; texnologichniyligi. Dunyodagi har qanday davlatning elektr energetikasi rivojlanishining vektorlaridan biri energiya tejovchi va innovatsion texnologiyalarga o'tish bo'lib, elektr tarmog'iga alohida o'rin beriladi. Elektr tarmoqlari majmuasining ishonchliligi, iqtisodiy samaradorligi va samarali ishlashiga qo'yiladigan talablarni amalga oshirish yuqori voltli elektr uzatish tarmoqlariga bog'liq. Biroq, yuqori voltli tarmoqlarni loyihalashning an'anaviy usullaridan foydalangan holda amalga oshirilgan ma'lum texnik yechimlar yuqorida qayd etilgan strategik vazifalarni hal qilish uchun innovatsion texnologiyalarga o'tishga imkon bermaydi. Unifikatsiyalangan tayanch ustunlar uchun ularning konstruktiv yechimini optimallashtirishning asosiy mezoni – materiallarning minimal iste'molidir. Ekspluatasiya (iqlim, geografik) sharoitlarining xilma-xilligi tufayli mavjud unifikatsiya innovatsiyalardan foydalanish va konstruksiyalarni takomillashtirishga imkon bermaydi. Shuning uchun tadqiqotlar nafaqat yuqori voltli tarmoq tayanchlari uchun ustunlarning yangi konstruksiyalarini ishlab chiqish, balki mavjud unifikatsiyalangan konstruksiyalarni takomillashtirish yo'nalishida ham olib borilishi kerak. Temirbeton konstruksiyalarni stendli qolipsiz quyishdan foydalangan holda ishlab chiqarish texnologiyasi progressiv bo'lib, iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarning qurilish sanoatida qo'llaniladi. Ushbu texnologiyadan foydalangan holda sanoat qurilishini zamonaviy me'yoriy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirish mumkin, bu esa loyihalarni individual ishlab chiqish imkonini beradi va konstruksiyalarni ishlab chiqarishda paydo bo'lgan ehtiyojlarga muvofiq juda qisqa vaqt ichida qayta yo'naltirish mumkin. Bu shuni anglatadiki, huddi shunday texnologik liniyalarda bino va inshootlarning turli konstruktiv elementlarini ishlab chiqarish mumkin. Qolipsiz quyilgan konstruksiyalarning o’ziga xos xususiyatlari quyidagilarning unda yo’qligidir: ko’ndalang armaturani, setkalar, yon tomonidagi qo’shimcha armaturalashning, chiqqan armaturaning, ilish sirtmog’ining, bu esa bunday 29 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 konstruksiyalarning texnologik ishlab chiqarishi bilan bog’liq. Misol uchun, ko’p kovakli orayopma plitalarni bir pogon metrini stendli qolipsiz quyish yo’li bilan ishlab chiqarish uchun 2,5 baravar kam metal sarf bo’ladi, an’anaviy sxema agregat- oqim texnologiyasida ishlab chiqarish bilan solishtirganda [1]. O’zbekistonda oldindan zo’riqtirilgan ko’pkovakli yopma plitalarni stendli qolipsiz quyish