Выбор применимого права в практике международного коммерческого арбитража

Аннотация

В статье на основе мнений ученых Таъкидлаш лозимки, амалиётда ушбу халқаро проанализированы теоретические и практические ас- хусусий ҳуқуқда урф бўлган қоидадан, баъзида пекты выбора применимого права на практике между- истисноларга руҳсат берилади. Масалан, халқаро народных коммерческих арбитражов. хусусий ҳуқуқда процессуал асос устуворлик касб Ключевые слова: практика, арбитраж, этган Англияда, James Miller and Parters Ltd. v. применимое право, спор, договор. Whiteworth Street Estates (Manchester) Ltd. иши бўйича апелляция суди қарор чиқариб, унда Шотландияда Аннотация: Мақолада олимлар фикри асосида ўтказилган арбитраж муҳокамага нисбатан, Англия халқаро тижорат арбитражлари мисолида ҳуқуқининг арбитраж тартиб-таомилларни йўлган қўлланиладиган ҳуқуқни танлашнинг назарий ва қўядиган нормалари қўлланиши зарурлиги хусусида амалий жиҳатлари таҳлил этилган. қайд этган. Суд бундай қарорни шунга асосланиб Калит сўзлар: амалиёт, арбитраж, қўлланиладиган чиқарганки, контракт инглиз ҳуқуқи нормаларига ҳуқуқ, низо, шартнома. бўйсунган арбитраж ҳаволани кўзда тутган эди. Ваҳоланки, ушбу қарор инглиз ҳуқуқшунослари Annotation: Article analysis theoretical and practical томонидан кескин ва асосли танқид қилинган. Улар, aspects of the choice of applicable law in practice of the бундай қарорнинг чиқарилиши халқаро арбитраж international commercial arbitration on the basis of соҳасида кутилмаган оқибатлар келтириб чиқариши opinions of scientists мумкинлигини айтиб ўтган. Бу қарор Англияда мавжуд Keywords: practice, arbitration, applicable law, dis- арбитраж муҳокама ўтказиш устидан арбитраж pute, contract. келишув бўйсунган ҳуқуқ давлати томонидан назорат ўрнатиш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин Қўлланадиган ҳуқуқни танлаш муаммоси ҳуқуқ бўларди. Кейинчалик Лордлар Палатаси апеляция доктринаси ва амалиётида энг муҳим ўринлардан судининг ушбу қарорини бекор қилган, ҳамда бирини эгаллайди. Битим, арбитраж келишувнинг тарафлар бошқача қоидани кўзда тутмаган бўлса, ҳақиқийлиги, ишни мазмунан ҳал қилиш ва бошқалар Шотландияда ўтказилаётган арбитраж муҳокама, билан боғлиқ масалаларни ҳал этишда арбитраж шотланд ҳуқуқи нормалари билан тартибга солиниши қайси ҳуқуққа таяниши борасидаги масала кенг баҳс ва зарурлигини кўрсатиб ўтган. мунозаралар предмети ҳисобланади [4, 365- с]. Шунингдек, инглиз суди амалиётида шундай бир Жумладан, машҳур венгер ҳуқуқшуноси И. Сасн ҳолат бўлганки, бунда суд, шотланд арбитражида айтишича, халқаро хусусий ҳуқуқда қатор мунозарали, кўриб чиқилаётган иш масалаларидан бирини special ҳанузгача ечимга эга бўлмаган муаммолар мавжуд. case тартибида унга ўтказишни талаб қилган. Арбитраж соҳасида бу каби энг мураккаб, мавҳум Арбитраж, шотланд ҳуқуқи бўйича бу мажбурий масалалар сирасига у арбитраж ҳуқуқий табиати ҳисобланмайди, деган важ билан инглиз суди муаммоси, арбитраж келишувнинг ҳақиқийлиги ва қарорини бажаришни рад этган. Лордлар Палатаси, юридик кучини тартибга солувчи ҳуқуқни аниқлаш шотланд арбитри важлари билан келишиб, кўрсатиб муаммоси, шунингдек ушбу келишувнинг мустақил ўтилган special case тартиби шотланд ҳуқуқи бўйича тусга эгалиги муаммосини киритади [4, 77-с]. ҳақиқий эмас эмаслигини қайд этган. Таъкидлаш лозимки, олимларнинг арбитраж “Аралаш” концепциянинг айрим тарафдорлари (Дж. келишувига нисбатан қўлланадиган ҳуқуқ муаммоси Сосе Халл ва бошқ.) чет эл ҳуқуқи қўлланиши бўйича турли ёндашувлари, бизнингча, шартномавий, мумкинлигини тан олади. Уларнинг фикрича, ушбу процессуал, аралаш ва автоном арбитраж ҳуқуқий масала мазкур арбитраж келишувни ўз ичига олган моҳияти назариялари мавжудлиги билан боғлиқ. ҳамда тарафлар томонидан келишув учун танланган “Шартномавий” назария тарафдорлари (Ф. Мерлэн, Ф. ҳуқуқ асосида ҳал этилиши шарт [5, 82-с]. Клейн ва бошқ.), арбитражни фуқаролик-ҳуқуқий тусга Аксинча, арбитражнинг автоном тусга эгалиги эга ходиса сифатида эътироф этиб, тарафлар ҳақидаги назария тарафдорлари (Ж. Рюбеллэн- арбитраж муҳокамани ўтказиш тартибини ўзлари Девиши ва бошқ.) бирор миллий ҳуқуқ тизимларини мустақил белгилаши мумкинлиги ҳақидаги хулосага тан олмайди, бу эса, ўз навбатида охир-оқибат давлат келишади. Тарафлар арбитраж муҳокама тартибини суверенитети принципига қарши чиқади [4, 307-с]. белгиламаган ҳолларда, коллизиявий масала Амалиётда кўрсатиб ўтилганидек, ташқи иқтисодий қўйилиши мумкин. Ф.Клейн, масалан, айтган эдики, битимларни тузишда, тарафлар ўртасида битимга арбитраж муҳокама ўзининг барча босқичларида нисбатан қўлланадиган ҳуқуқни танлаш масаласи тарафлар ихтёрига асосланган ягона жараён бўлгани турганида, ҳар қайси ҳолатда тарафларнинг бири учун туфайли, арбитражнинг ягона мақоми белгиланиши чет эл ҳуқуқи ҳисобланган ҳуқуқни танлаш хусусида шарт, бу ўз навбатида, мазкур арбитраж билан боғлиқ боради. Бунда ҳар бир тараф, қўлланадиган ҳуқуқ барча коллизиявий масалаларни ягона коллизиявий бўлиб, унинг давлати қонуни бўлишига интилади, ҳаволани қўллаш орқали ҳал этиша имкон беради. бошқа тараф деярли доимо қаршилик қилади. “Процессуал” назария тарафдорлари