ФУҚАРОЛИК СУД ҲУЖЖАТЛАРИНИ ҚАЙТА КЎРИШДАГИ АЙРИМ ПРОЦЕССУАЛ-ҲУҚУҚИЙ МАСАЛАЛАР ЮЗАСИДАН

Аннотация

Мақолада фуқаролик судларида ишларни аппеляция, кассация ва тафтиш тартибида қайта кўришнинг назарий-ҳуқуқий асослари айрим жиҳатлари таҳлил қилинган. Муаллиф фуқаролик суд ишларни аппеляция, кассация ва тафтиш тартибида қайта кўришни қонунчилик ҳужжатлари ва шу соҳани ўрганувчи олимлар қарашлари асосида ўрганди. Фуқаролик судларида ишларини апелляция, кассация ва тафтиш тартибида қайта кўришнинг фуқаролик процессуал қонунчилиги билан тартибга солинганлиги таъкидланади. Қонунчиликка ўзгартиришлар киритиш таклифи берилган. Калит сўзлар: қайта кўриш, қонунийлик, асослилик ва адолатлилик, аппеляция, кассация, тафтиш, пленум қарори. Аннотация. В статье анализируются некоторые аспекты теоретико- правовых основ пересмотра судебнқх актов в гражданских судах. Автор изучил порядок пересмотра судебных актов в апелляционном, кассационном и ревизионном порядке на основе законодательных актов и мнений ученых, изучающих данную область. Утверждается, что пересмотр судебных актов в гражданских судах регулируется гражданским процессуальным законодательством. Даются предложения по изменении законодательства. Ключевые слова: пересмотр, законность, обоснованность, справедливость, аппеляция, кассация, ревизия, понятие судопроизводства в гражданских судах, цели, задачи, постановление пленума. 21 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-7 Кириш. Суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилган изчил ислоҳотлар натижасида суд қарорлари қонуний, асосли ва адолатли қабул қилинганини текширишнинг фуқаролар учун қулай ва соддалаштирилган тартиби яратилди. Вилоят ва унга тенглаштирилган судларда кассация ва тафтиш инстанциялари, Олий судда тафтиш ва Раёсат инстанциялари жорий этилиб, ўрта бўғин судларида иш юритиш тартиби тубдан ўзгарди. Ушбу тартиб бўйича ягона суд амалиётини таъминлаш лозимлиги инобатга олиниб, суд қарорларини қайта кўришда қонунларни тўғри қўллаш юзасидан Олий суд пленумининг қарорлари қабул қилиб келинади. Бироқ, янгиланишларининг изчил давом этиши суд ҳужжатларини қайта кўриш жараёнини доимий ўргниб, такомиллаштириб боришни талаб этади. Шунга кўра, суд ҳужжатларни қайта кўришнинг амалда тартибидаги айрим холатлар ҳуқуқий жиҳатдан таҳлил қилишга харакат қилинди. Фуқаролик ишларини апелляция ва кассация тартибида қайта кўришнинг ўзига хос жиҳатлари ва такомиллаштириш масалалари Суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилган изчил ислоҳотлар натижасида суд қарорлари қонуний, асосли ва адолатли қабул қилинганини текширишнинг фуқаролар учун қулай ва соддалаштирилган тартиби яратилди. Вилоят ва унга тенглаштирилган судларда кассация ва тафтиш инстанциялари, Олий судда тафтиш ва Раёсат инстанциялари жорий этилиб, ўрта бўғин судларида иш юритиш тартиби тубдан ўзгарди. Натижада, вилоят ва унга тенглаштирилган судларнинг амалиётини бир хил ва тўғри йўлга қўйишга қаратилган раҳбарий кўрсатмаларни ишлаб чиқиш ва амалдаги Пленум қарорларини процессуал қонунчиликдаги ўзгартиришларга мувофиқлаштириш заруратини келтириб чиқарди. Хусусан, 2024 йил 1 январдан Фуқаролик процессуал кодексига киритилган ўзгартириш ҳамда қўшимчалар фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтирди. Бу ўринда апелляция ва кассация институтларининг такомиллаштирилиши, суд қарорларининг қонунийлиги, 22 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-7 асослилиги ва адолатлилигини текшириш механизми ўзгартирилиши, апелляция, кассация инстанция судларининг ваколатлари кенгайтирилиши билан боғлиқ янгиланишлар киритилди. Амалга жорий этилган суд қарорларини қайта кўришнинг янги тартибига кўра: – биринчи инстанция судида кўрилган ишларни вилоят ва унга тенглаштирилган судларда апелляция ёки кассация тартибида қайта кўриб чиқиш; – апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишларни ушбу судларда тафтиш тартибида қайта кўриб чиқиш; – тафтиш тартибида кўрилган ишларни Олий суднинг судлов ҳайъатларида, судлов ҳайъатлари томонидан кўрилган ишларни Олий суднинг Раёсатида тафтиш тартибида қайта кўриб чиқиш назарда тутилган. Шунингдек, вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан ишни янгидан кўриш учун қуйи судларга юбориш тартиби бекор қилиниб, уларга якуний қарор қабул қилиш масъулияти юклатилган. Пленум қарори 50 банддан иборат бўлиб, уни ишлаб чиқишдан мақсад — судлар томонидан процессуал қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлашдан иборат. Ҳужжатда апелляция, кассация тартибида суд қарорларини қайта кўришда келиб чиқадиган айрим процессуал масалалар бўйича зарур тушунтиришлар берилган. Хусусан, унда апелляция, кассация инстанцияси судларида иш юритишнинг асослари келтирилган. Процессуал қонунда апелляция ёки кассация шикояти билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхати белгиланган бўлиб, шикоят бериш ҳуқуқи ушбу шахсларнинг ҳуқуқий ворисларига ҳам ўтиши қайд этилган. Бундай ҳуқуқ вояга етмаган, васий ва ҳомийга эга бўлган шахсларнинг қонуний вакилларига ҳам берилган. Шикоят берувчи шахснинг вакилига нотариал тасдиқланган тарзда бер