Понятие тяжкого оскорбления и его влияние на квалификацию преступлений, совершенных в состоянии аффекта

Аннотация

мазкур мақолада Жиноят кодексининг 98, 106-моддаларида назарда тутилган “кучли руҳий ҳаяжонланиш”, “оғир ҳақорат” каби баҳоловчи тушунчаларнинг мазмуни, уни мезонлари ҳамда уни квалификация қилишда тутган таъсири таҳлил қилинган. Калит сўзлар: “кучли руҳий ҳаяжонланиш”, “оғир ҳақорат”, квалификация, баҳолаш мезонлар. Аннотация: в статье анализируется содержание оценичных понятий как «сильное душевное волнение», «тяжкое оскорбление», которые изложено в статьях 98 и 106 Уголовного кодекса Республики Узбекистан, а также его влияние при квалификации преступлений, совершаемых в состоянии аффекта. Ключевые слова: «сильное душевное волнение», «тяжкое оскорбление», квалификация, критерии оценки. Annotation: the article analyzes the content of the evaluative concept as “intensely emotional state of mind”, “grave offence” which is set forth in Articles 98 and 106 of the Criminal Code of the Republic of Uzbekistan, as well as its influence in qualifying crimes committed in the heat of passion. Keywords: “strong emotional excitement”, “grave offence”, qualification, evaluation criteria. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг айрим моддаларида ижтимоий хавфли қилмишга жиноий-ҳуқуқий баҳо беришнинг зарурий белгиси сифатида айрим тушунчалар мустаҳкамланган бўлиб, бу тушунчалар баҳоловчи характери билан ажралиб туради. Ушбу зарурий белгиларни баҳолаш орқали ижтимоий хавфли қилмишнинг хавфлилик даражасини аниқлаш ва белгилаш мумкин. Бу каби баҳоловчи тушунчалар қаторига Жиноят кодексининг 98, 106- моддаларида назарда тутилган “кучли руҳий ҳаяжонланиш”, “оғир ҳақорат” баҳоловчи тушунчаларини кўрсатиб ўтишимиз мумкин. Ушбу тушунчалар жамиятнинг ахлоқий ва маънавий- маданий қадриятлари билан боғланган бўлиб, уларни баҳолашда ушбу қилмишлар содир этилган вақтдаги жамиятнинг умумий дунёқараши ва ахлоқий онг даражасини инобатга олиш лозим. ЖКнинг 98, 106- моддаларида кучли руҳий ҳаяжонланиш ҳолатини вужудга келтирувчи жабрланувчининг ҳаракатлари доирасига бошқа объектив томон белгилари билан бирга “оғир ҳақорат” элементи ҳам киритилган бўлиб, у суд амалиётида ғайриқонуний зўрлик ҳаракатларига нисбатан камроқ даражада учрайди. Қонун чиқарувчи томонидан белгилаб берилган оғир ҳақорат тушунчаси баҳоловчи категория саналади ва ҳар бир алоҳида вазиятда барча ҳолатларни инобатга олган ҳолда аниқланиши талаб қилинади. Чунки Жиноят кодексида ҳақорат даражалари ҳақида ва уни тавсифловчи жиҳатлари ҳусусида ҳеч қандай норма мавжуд эмас. Бу эса кўпчилик ҳолатларда 80 2018 №3 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА қонунни татбиқ қилувчи орган олдида маълум унингча ушбу ҳолатда қонун ижодкорлик интенцияси қийинчиликларни келтириб чиқариши табиий. кўпроқ даражада аниқ ифодаланган бўлади [5, 219- Ҳақоратнинг оғир ёки оғир эмаслиги иш ҳолатини бет]. барча белгиларини ҳисобга олган ҳолда амалга Ҳақорат даражасини аниқлашда олимлар ўртасида оширилиши лозим. Шундай ҳақоратлар тоифасига ота- турли ёндашувлар мавжуд. Хусусан, бир гуруҳ она, миллий ёки диний қадриятларга нисбатан содир олимлар фикрича, ҳақорат даражасини аниқлашнинг этилган ҳақоратларни киритиш мумкин. Шу боис энг муҳим мезони бу айбдорнинг ўзи, яъни субъектив ҳақорат даражасини аниқлашда айбдорнинг мезон саналади. Жумладан, А.Н.Красиков ўз илмий индивидуал ўзига хосликлари (ёши, ҳомиладорлиги, тадқиқотларида қайд этиб ўтганидек, оғир ҳақорат турли руҳий касалликларга чалинганлиги ва бошқалар) жиноят субъектининг ўз ички қабул қилиш инобатга олиш лозим [1, 816-бет]. хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда тушунилиши Мазкур жиноят қонуни нормасини аниқ бир лозим [6, 112-бет]. Бошқа бир муаллифлар эса ҳақорат қилмишларга нисбатан татбиқ қилиш вақтида суд ва даражасини ўрнатиш субъектга умуман боғлиқ тергов органлари ушбу ҳолатларни инобатга олиш бўлмаган объектив мезонлар билан ўлчаниши лозим билан бирга, шахснинг индивидуал ўзига деган фикрларни илгари суришади [7, 24-25 бетлар]. хосликларини ҳам баҳолаши лозим. Ҳақорат Учинчи гуруҳ олимларининг фикрича эса ҳақорат даражасини баҳолашда жамиятда қабул қилинган даражасини аниқлашда ҳам субъектив, ҳам объектив умумахлоқий тамойилларга асосланган ҳолда мезонларга суяниш лозим [8, 55-бет]. айбдорнинг индивидуал хусусиятларини ҳам ҳисобга Бизнингча, ҳақорат даражасини аниқлашда олиш лозим. Ҳақорат қилиш шахс устидан зўрлик умумжамият эътироф этган аҳлоқий нормаларга ишлатиш орқали ёки ҳақоратомуз ҳаракатлар қилиш суянган ҳолда, шу билан бир вақтда субъектнинг билан ифодаланиши ҳам мумкин. индивидуал ўзига хос жиҳатлари (ҳомиладорлиги, Оғир ҳақорат деганда қоида тариқасида ахлоқ жисмоний ва руҳий касал ҳолатда эканлиги ва қоидаларига зид шаклда шахс шаъни ва қадр- бошқалар)ни инобатга олиб ҳар бир алоҳида қимматини қўпол равишда камситиш тушунилади [2, ҳолатларда суд томонидан баҳоланилиши лозим. 742-бет]. М.Ҳ.Рустамбоевнинг фикрича, оғир ҳақорат Ушбу фикрга келишимизга сабаб шундаки, деганда, физиологик аффек