SUN’IY INTELLEKT VA AVTOMATLASHTIRISHNING BANDLIK TIZIMLARIGA TA’SIRI: ZAMONAVIY IQTISODIY MUAMMOLAR VA YECHIMLAR

Аннотация

Nowadays, Artificial Intelligence (AI) and automation are becoming the main drivers of profound changes in the global economy. This article analyzes the impact of AI and automation on employment levels. Modern economic challenges arising from these processes are identified, and possible solutions are proposed. Particular attention is paid to such issues as the changing structure of professions, the imbalance between labor demand and supply, social inequality, and the delay in educational system modernization. As potential solutions, government programs, re- skilling initiatives, the concept of Universal Basic Income (UBI), and collaboration between business and education are discussed. The necessity of creating a sustainable employment system based on a human-centered approach to technological development is substantiated. Keywords. Digital economy, digital transformation, artificial intelligence, automation, employment, education, economic challenges, technological changes. 139 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-3, ISSUE-6 Аннотация. В настоящее время искусственный интеллект (ИИ) и автоматизация становятся ключевыми факторами глубоких изменений в мировой экономике. В данной статье проводится анализ влияния ИИ и автоматизации на уровень занятости. Определены современные экономические проблемы, возникающие в результате этих процессов, и предложены пути их решения. Особое внимание уделено таким проблемам, как изменение структуры профессий, дисбаланс между спросом и предложением на рынке труда, социальное неравенство, а также запаздывание системы образования. В качестве решений рассматриваются государственные программы, переподготовка кадров, концепция универсального базового дохода (UBI) и партнерство между бизнесом и образовательными учреждениями. Обоснована необходимость создания устойчивой системы занятости, основанной на гуманистическом подходе к технологическому развитию. Ключевые слова. Цифровая экономика, цифровая трансформация, искусственный интеллект, автоматизация, занятость, образование, экономические проблемы, технологические изменения Kirish. Texnologiyalar rivojlanishi insoniyat tarixining har davrida bandlik darajasini bevosita o‘zgartiruvchi omil bo‘lib kelgan. Bugungi kunda esa sun'iy intellekt (SI) va avtomatlashtirish yangi sanoat inqilobining markaziy vositalari sifatida dunyo iqtisodiyotini tubdan o‘zgartirmoqda. Bu jarayon natijasida ko‘plab sohalarda ishlab chiqarish unumdorligi keskin oshmoqda, biroq bir tomonlama ravishda odamlarning bandlik imkoniyatlari cheklangan holda o‘zgarishga duch kelmoqda. Sun'iy intellekt — bu insonning aql-li faoliyatini emulatsiya qiluvchi dasturiy vositalar majmui bo‘lib, u matn tushunish, tasvir tanib olish, avtomatik qaror qabul qilish kabi vazifalarni bajaradi. Avtomatlashtirish esa odamlarning takrorlanuvchi, mexanik vazifalarini robotlar, mashinalar yoki dasturlar orqali amalga oshirish jarayonidir. Ikkala hodisa ham zamonaviy iqtisodiyotda katta salbiy hamda musbat oqibatlarga sabab bo‘lmoqda. [6] Ushbu maqola doirasida SI va avtomatlashtirishning bandlik tizimlariga ta'siri chuqur tahlil qilinadi. Buning natijasida paydo bo‘layotgan zamonaviy iqtisodiy muammolar aniqlanib, ularni hal etish uchun amaliy yechimlar taklif etilmoqda. Maqolaning asosiy maqsadi — sun'iy intellekt va avtomatlashtirish ta'sirida shakllana boshlagan yangi iqtisodiy haqiqatlarni insonparvar yondashuv asosida tahlil qilish hamda barqaror bandlik tizimi yaratish yo‘llarini izlashdan iborat. Mavzuga oid adabiyotlar tahlili. Zamonaviy jamiyatda sun'iy intellekt (SI) va avtomatlashtirishning mehnat bozori hamda bandlik darajasiga ta’siri tobora dolzarb 140 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-3, ISSUE-6 masala sifatida namoyon bo‘lmoqda. Mavjud ilmiy adabiyotlarda bu jarayonlar iqtisodiy o‘zgarishlar bilan chambarchas bog'liq ekanligi ko‘rsatilmoqda. Masalan, 2021-yilda nashr etilgan "Образование и наука в XXI веке" nomli ilmiy maqolalar to‘plamida sun'iy intellekt, avtomatlashtirish hamda iqtisodiy rivojlanish sohasidagi xalqaro hamda mahalliy tadqiqotlar keng ko‘rib chiqilgan. Bu to‘plamda iqtisodiy, texnik, filosofiya, huquq fanlari sohasida SI ning turli sohalarga ta’siri chuqur tahlil qilingan. Ayniqsa, sun'iy intellektning ishlab chiqarish samaradorligini oshirishdagi roli, shuningdek, odamlarning ish joyidan voz kechishga sabab bo‘lishi haqida fikrlar bayon etilgan. Bu maqola to‘plamining ahamiyati shundaki, u faqatgina SI texnologiyalarining imkoniyatlari haqida emas, balki ularning ijtimoiy-iktisodiy oqibatlari — masalan, bandlik darajasining pasayishi, kasblar tarkibining o‘zgarishi, yangi malakalarni talab qilish kabi muammolarni ham o‘rganadi. Bunda ta'lim tizimi hamda kadrlar tayyorlash muhim omil sifatida ajratilgan. Shu bilan birga, keltirilgan manba ichida sun'iy intellektning rivojlanishiga bog'liq iqtisodiy siyosat hamda davlat dasturlari to‘g'risida yetarli miqdord