MULOQOT SHAKLLANISHIDA OILANING O‘RNI

Аннотация

The family is the most important place that is crucial for both the personal life of a person and the social, economic, and cultural development of society. Therefore, the family is of great importance for the development of the individual and the establishment of interpersonal relationships and communication. The characteristics of communication in a person and the process of establishing communication are formed in the family and are established in society. In this article, we will highlight the role of the family in the formation of interpersonal relationships. Keywords: communication, family, person, communication, child, interactive, perceptive, verbal, nonverbal, gesture, timbre of sound, intonation, body movement. Аннотация. Семья является важнейшим местом, которое имеет решающее значение как для личной жизни человека, так и для социального, экономического и культурного развития общества. Поэтому семья имеет огромное значение для развития личности и установления межличностных отношений и общения. Особенности общения у человека и процесс установления общения 148 формируются в семье и закрепляются в обществе. В данной статье мы выделим роль семьи в формировании межличностных отношений. Ключевые слова: общение, семья, личность, коммуникация, ребенок, интерактивный, перцептивный, вербальный, невербальный, жест, тембр звука, интонация, движение тела. Kirish. Oiladagi sog‘lom va samimiy muloqot madaniyati nafaqat oilaviy munosabatlarning barqarorligi, balki farzandlar tarbiyasi, o‘sib kelayotgan yosh avlodda muloqot ko‘nikmlarini shakllantirish, shuningdek, jamiyat barqarorligi va ma’naviy rivojlanishining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Ushbu jarayonda ijtimoiy-psixologik omillarning ahamiyati katta. Oiladagi muloqot madaniyatini rivojlantirish uchun jamiyatdagi qadriyatlar va ijtimoiy munosabatlar katta ahamiyatga ega. Bugungi kunda oilaviy munosabatlarning shakllanishiga ko‘plab omillar ta'sir ko‘rsatadi: ijtimoiy, iqtisodiy, ma'naviy va axloqiy. Muhokama. Oiladagi muloqot madaniyatining shakllanishi, shuningdek, er- xotin o‘rtasidagi munosabatlar jamiyatning axloqiy, ijtimoiy va pedagogik jihatlariga bevosita ta’sir etadi. Ushbu jarayonni rivojlantirishda turli ijtimoiy va pedagogik omillar muhim rol o‘ynaydi. Quyida oiladagi muloqot madaniyatini rivojlantirishga ta’sir qiluvchi asosiy omillarni ko‘rib chiqamiz:[1] 1. Oilaviy muhiting ta’siri – oiladagi munosabatlar, o‘zaro hurmat va mehr- muhabbat nafqat er va xotin o‘rtasida, balki oilaning boshqa a’zolari (ota-onalar, qaynona-qaynota, aka-uka, opa-singillar) bilan samimiy muloqot muhitini yaratishga yordam beradi va o‘z navbatida, oilaviy muloqot madaniyatini shakllantirishga bevosita ta’sir qiladi. Umuman olganda, oilada ijobiy atmosferaning mavjudligi muloqot madaniyati rivojlanishiga asos bo‘ladi. 2. Milliy qadriyatlar va an’analar – har bir oilaning o‘ziga xos qadriyatlari ham o‘z o‘rnida muloqot madaniyatini belgilaydi. O‘zbek oilasida er va xotin muloqotining qadriyatlarga asoslangan muayyan qoliplari mavjud. Masalan, “ayollarning o‘z umr yo‘ldoshlariga “siz” tarzida murojaat qilishlari belgilangan me’yor bo‘lib, “siz”ning “sen”ga almashinuvi o‘zbek nutq odatining qo‘pol buzilishidan dalolatdir” . Shuningdek, o‘zbek oilalarida er va xotin oilada birbiriga “dadasi/onasi” deb murojaat qilishi ham an’anaga aylanib qolgan bo‘lib, bu ham oilaviy munosabatlar va oilaviy muloqotga ijobiy ta’sir qiladi. 149 3. Jamiyatdagi ijtimoiy institutlarning roli – mahalla, maktab va boshqa ijtimoiy tashkilotlar oilaviy tarbiya va muloqot madaniyatining muhim shakllantiruvchilari hisoblanadi. Ular oilaviy muloqotning ahamiyatini targ‘ib qilishda va targ‘ibot ishlarida muhim rol o‘ynaydi. 4. Axloqiy me’yorlar va gender tengligi – jamiyatda erkaklar va ayollar o‘rtasidagi tenglikni ta’minlash ham, o‘z navbatida, oila ichidagi muloqot madaniyatini rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi. Adabiyotlar sharhi. Ota-onalik munosabatining muloqot va emotsional jihati bolaga nisbatan emotsional-qiymat munosabati va unga bo‘lgan muhabbatni o‘z ichiga oladi. G.A.Arina, E.B.Ayvazyan va M.V.Maklakova ota-ona va bolaning emotsional tajribasi va muloqot xususiyatlarini tasvirlashda,[2] boshqa psixologlar T.V.Bragin va R.V.Ovcharova onaning bolalarga bo‘lgan emotsional munosabatida ota-ona pozitsiyasini ko‘rib chiqadi[3]. Shuni ta’kidlash kerakki, ota-ona sevgisining muhim ko‘rsatkichlaridan biri bu g‘amxo‘rlik hisoblanib, psixologiyada g‘amxo‘rlik tushunchasi ko‘pincha boshqa insonga nisbatan harakat munosabat sifatida qaraladi. A.A.Baranov va M.V.Belokrylovaning so‘zlariga ko‘ra "g‘amxo‘rlik boshqa odamning (masalan, bola) ehtiyojlari,maqsadlari, qadriyatlarini anglash, uning farovonligini oshirish maqsadida rivojlanish tendentsiyalari tajribalarini amalga oshirish darajasi, shuningdek, sharoit yaratishga qaratilgan harakatlar hisoblanadi[4]. Natija va tahlil. Hammamizga ma’lumki, oilaning kommunikativ vazifasi oila a’zolarining o‘zaro muloqot va o‘zaro tushunishga bo‘lgan eh