Текст научной работы на тему Вопросы координации деятельности органов прокуратуры развитых зарубежных стран по борьбе с преступностью

Аннотация

В статье были проанализированы излаш керак. Мазкур ўринда муайян қонуният кўзга научные и теоретические основы координации орга- ташланади: агар бирор мамлакатда “кучли” давлат нами прокуратуры деятельности правоохранительных анъаналари, “ижтимоий масъулият” қанчалик органов по предупреждению преступлений на основа- ривожланган бўлса, прокуратуранинг функциялари нии опыта зарубежных стран. шунчалик кенг, давлат институтлари тизимидаги Ключевые слова: координация, прокуратура, аҳамияти юқори бўлади. Бироқ маълумки, кенг маҳал- предупреждение, преступление, зарубежные страны. лий ўзини ўзи бошқариш хусусий айблов, суд назорати каби анъаналарга эга бўлган. У ерда прокуратура ин- Аннотация: Мақолада хорижий мамлакатлар ститутининг мавжуд бўлишига эҳтиёж туғилмаган. тажрибаси асосида прокуратура органлари томонидан Ҳозир унинг вазифасини Оммавий таъқиб хизмати ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг жиноятларни муваффақиятли бажармоқда [7, 17-с]. олдини олиш бўйича фаолиятини Шуни таъкидлаш лозимки, давлат ҳокимиятининг мувофиқлаштиришнинг илмий ва назарий асослари мавқеи масаласи Европа қитъасида доимо Британия таҳлил қилинган. оролларидагига қараганда анча юқори аҳамиятга эга Калит сўзлар: координация, прокуратура, олдини бўлган. Қитъа давлатлари жиноят-ҳуқуқий таъқиб олиш, жиноят, хорижий мамлакатлар. функциясининг Англияда бўлгани каби адвокатлар томонидан бажарилишини ўзига муносиб кўрмаган. Annotation: Article analysis scientific and theoretical Бироқ Fарбий Европа мамлакатларида давлат bases of coordination by bodies of prosecutor's office of ҳокимияти (аввал қирол, сўнгра ижроия ҳокимияти) activities of law enforcement agencies for prevention of хусусий манфаатлар соҳасига фаол аралашишга ҳеч crimes on the basis of experience of foreign countries. қачон журъат этмаган. Хусусий шахслар ҳуқуқларининг Keywords: coordination, prosecutor's office, preven- ҳимоясини анча кучли ва обрўли судлар таъминлаган. tion, crime, foreign countries. Яна бир хусусият шундаки, XIX асрга қадар деярли барча Fарбий ва Марказий Европа мамлакатларининг Жаҳон тажрибасининг қиёсий таҳлили ҳуқуқий тизимларига партикуляризм (норасмийлик, кўрсатишича, ҳозирги вақтда дунёда прокуратуранинг давлатдан мустақиллик) хос бўлган. Кўп ҳолларда ҳар икки асосий модели: а) прокуратура жиноят-ҳуқуқий бир шаҳар ва ҳар бир қишлоқ округи ўзининг мустақил таъқиб органи сифатида; б) прокуратура қонунийликни ҳуқуқига (қонунларига) эга бўлган. Бундай шароитда назорат қилиш органи сифатида майдонга чиқадиган “қонунийликни умумий назорат қилиш” ҳақида гап ҳам моделлари қарор топган. бўлиши мумкин бўлмаган. Биринчи моделга роман-герман ҳуқуқий оиласига Ҳозирга келиб Fарбий Европанинг бир қатор кирувчи мамлакатларнинг мутлақ кўпчилигида амал мамлакатлари туб ижтимоий ва давлатҳуқуқий ис- қилинади. Унга кўп жиҳатдан АҚШнинг атторнейлик лоҳотлари давомида прокуратуранинг аввалги анъа- хизмати институти ҳам мос келади. Мазкур мамла- наларидан анча қатъиятлик билан воз кечмоқда, улар катларда прокуратура одатда жиноий қилмиш содир европача ёки америкача моделларни афзал билмоқда. этган шахсларни жиноий-ҳуқуқий таъқиб этиш, судда Масалан, Чехия Республикасида 1992 йилги Конститу- ошкора айбловни қувватлаш, шунингдек жиноятларни цияга мувофиқ, 1994 йил 1 январдан бошлаб прокура- дастлабки тергов қилиш ва шахсларни озодликдан тура янги тузилмага айлантирилди. “Прокурор” сўзи маҳрум қилиш жойларида сақлашнинг қонунийлигини “давлат ҳимоячиси” (« государственный заступник») назорат қилиш функцияларига эга бўлган органдир. сўзларига алмаштирилди. Бош прокуратура энди Иккинчи модель моҳиятига кўра, прокуратуранинг “Олий давлат ҳимояси” («Верховное государственное назорат функцияларидан бошқа вазифаларни ҳам заступничество»)деб, Бош прокурор эса Олий давлат (жиноий-ҳуқуқий таъқиб, терговга процессуал раҳбар- ҳимоячиси деб аталади. Янги тузилмада фақат жино- лик қилиш, судда айбловни қувватлаш ва ҳоказолар) ят-ҳуқуқий таъқиб функцияси қолдирилди [22]. амалга оширувчи кўп функцияли орган сифатида Ўтган асрнинг 90-йилларидаги ислоҳотлар давоми- намоён бўлади (ХХР, КХДР, Куба, Въетнам, қатор МДҲ да умумий назорат функциясидан Латвия, Литва, Эс- давлатлари). тония, Озарбайжон, Грузия прокуратуралари ҳам воз Аксарият ғарб давлатларида прокуратуранинг кечди. назорат функциялари йўқлигини айрим ҳуқуқшунос Россияда прокуратура ваколатларини ўзгартириш олимлар ва амалиётчилар ривожланган мамлакатлар- ҳақидаги масалани Суд ислоҳотлари концепциясини да ҳуқуқ, ҳуқуқий маданиятнинг жамият ва давлатнинг маъқуллаган Россия Федерациясининг Олий Совети барча тузилмаларида қарор топганлиги билан 1991 йил 24 октябрда кун тартибига қўйган эди [24]. изоҳлайдилар. Гўё ушбу мамлакатларда фуқаролик Суд ислоҳотлари концепциясининг муаллифлари суд жамияти аллақачон яратилган, унинг ўзини ўзи тартиб- ҳокимияти институтларининг ривожланиши учун муҳим га солувчи мурувватлари, жумладан барқарор ҳамда бўлган бир қатор қоидаларни шакллантириб, прокурор барча муҳим ҳодисаларни қамраб олувчи қонунлари назо