Вопросы правового регулирования добровольного прекращения предпринимательской деятельности

Аннотация

ушбу мақолада тадбиркорлик фаолиятини ихтиёрий тугатишнинг ҳуқуқий асослари ўрганилган. Ўзбекистон Республикасида тадбиркорлик фаолиятини ихтиёрий тугатишнинг ўзига хос хусусиятлари очиб берилган ва таҳлил қилинган. Таянч сўзлар: тугатиш, банкротлик, лицензия, корхона. Аннотация: в этой статье рассматриваются право- вые основы регулирования добровольной ликвидации предпринимательской деятельности. Проанализиро- ваны и выделены отличительные особенности добровольной ликвидации предпринимательской деятельности в Республике Узбекистан. Ключевые слова: ликвидация, банкротство, лицензия, предприятие. Annotation: in this article studied the legal basis for regulating the voluntary liquidation of business activities. Analyzed and highlighted the distinctive features of the voluntary liquidation of business activities in the Republic of Uzbekistan. Keywords: liquidation, bankruptcy, license, enterprise. Сўнгги йилларда юртимизда тадбиркорлик фаолияти субъектларининг фаолиятини ташкил этиш, уларга имтиёз ва енгилликлар бериш, текширишларни қисқартириш, ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ислоҳотлар натижасида кўплаб қонун ҳужжатлари қабул қилинди, амалдагиларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди. Бироқ тадбиркорлик фаолияти субъектларини тугатиш билан боғлиқ масалаларни истисно ҳолат сифатида эътироф этиш мумкин. Чунки бу йўналишдаги қонун ҳужжатларини такомиллаштириш нисбатан суст амалга оширилмоқда. Тадбиркорлик фаолиятини ташкил этиш масаласи улар фаолиятини тугатиш билан чамбарчас боғлиқ ва ҳуқуқ нормаларини такомиллаштириш икки йўналишда параллел равишда амалга оширилиши мақсадга мувофиқ. Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик қонунчилигига кўра юридик шахсни тугатиш унинг ҳуқуқ ва бурчлари ҳуқуқий ворислик тартибида бошқа шахсга ўтмасдан бекор қилинишига олиб келиши белгиланган (ФКнинг 53- моддаси биринчи қисми). Ҳуқуқ ва бурчларнинг бекор бўлиши тугатишнинг асосий мезонидир. Ш.Асьянов таъкидлаганидек, юридик шахснинг ҳуқуқ лаёқати у ташкил этилган пайтдан бошланади ва у тугатилган пайтдан тўхтатилади [1]. Ш.Нуриддинованинг ёзишича, “бекор бўлиш” - қайта ташкил этиш ва тугатишнинг йиғиндиси эканлиги илмий нуқтаи назардан асослантирилиши ва фуқаролик қонун ҳужжатларида “бекор бўлиш” атамасини киритишнинг назарий жиҳатларини ишлаб чиқиш зарур [2, 5- б]. Назарий жиҳатдан юридик шахслар тугатиш ёки қайта ташкил этиш оқибатида бекор бўлади. 51 2018 №3 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА Ҳуқуқий ворислик масаласига келсак, юридик шахс • муассислар (иштирокчилар) ёки юридик шахс қайта ташкил этилиши натижасида ҳуқуқ ва бурчлар органи томонидан ташкилотни тугатиш учун етарли бошқа шахсга ўтади. Қайта ташкил этиш – илгари бўлган бошқа сабабларни тан олиши билан. мавжуд бўлган корхонанинг бекор қилиниши ва янги Муассислар (иштирокчилар) ёки таъсис ҳуқуқ субъекти сифатида тадбиркорлик фаолиятининг ҳужжатлари билан тугатишга ваколат берилган юридик давом эттириши демакдир. Тугатишдан фарқли ўлароқ шахс органининг қарорига мувофиқ тугатиш ихтиёрий қайта ташкил этишда мулк сақланади, мулкий ҳуқуқий тугатишнинг кенг тарқалган усулидир. Фаолият юритиш ва мажбуриятлар ҳам мавжудлигини йўқотмайди. муддатининг тугаши ва уни ташкил этишдан кўзланган Ишлаб чиқариш бўлинмалари ҳам ё қисқарган ёки мақсадга эришилганлиги муносабати билан йириклашган ҳолда фаолиятини давом эттиради. тадбиркорлик субъектини тугатиш ҳолатлари деярли Қайта ташкил этиш ҳар доим ҳуқуқий ворислик билан вужудга келмайди. Чунки тадбиркорлик фаолиятининг боғлиқ бўлиб, бунда мулкий ва бошқа ҳуқуқлар бекор муддати одатда олдиндан белгилашга зарурат йўқ, қилинган бир ҳуқуқ субъектидан бошқасига, қайтадан деб ҳисобланади (лицензия ёки рухсатноманинг вужудга келтирилган корхонага ўтади. Юридик шахс муддати бўлиши мумкин). Шунингдек, тадбиркорлик қайта ташкил этилган тақдирда унга мулк ҳуқуқи фаолияти ташкил этишдан кўзланган мақсадга асосида тегишли мол-мулк янгидан вужудга келган эришиш учун амалга оширилмайди, балки у доимий юридик шахсларга ўтади [3]. равишда фойда олишга қаратилган фаолиятдир. Шу нуқтаи назардан “тугатиш” тушунчасининг Бошқа сабаблар билан тадбиркорлик субъектини моҳиятини ёритишда “ҳуқуқий ворислик тартибида тугатиш масаласи баҳсли ва бу ҳолатда қонун бошқа шахсга ўтмасдан” сўзларидан фойдаланишга чиқарувчи айнан қайси вазиятларни назарда зарурат йўқ. тутганлигини аниқлаш мушкул. Шуларга асосан айтиш Юридик шахсларнинг тугатилишида, худди мумкинки, муассислар (иштирокчилар) ёки таъсис уларнинг пайдо бўлишидаги сингари ташкилотнинг ўзи ҳужжатлари билан тугатишга ваколат берилган бўлса ҳам унинг ўз ҳуқуқини йўқотиши билан шу шахснинг қарори билан тугатиш тадбиркорлик ташкилотнинг бутунлай тугатилиши ўртасидаги фарқни субъектини ихтиёрий тугатишнинг энг мақбул йўлидир англомоқ зарур. Ҳуқуқ лаёқатининг йўқолиш шакллари ва ихтиёрий тугатишнинг бошқа усулларини қонун унинг к