EKSTREMIZM VA TERRORIZMDAN OGOH BO‘LAYLIK

Аннотация

Ushbu maqolada ekstremizm va terrorizmning xavfi va unga qarshi choralar to`g`risida so`z yuritildi va bu muammolarning yechimlari o`rganib chiqildi. Kalit so`zlar: Ekstremizm, terrorizm, oqibatlar, solinayotgan xavflar, ko`rilayotgan choralar, yangi qonunlar. XXI asrda insoniyat taraqqiyotining jadal sur’atlari bilan bir qatorda, global xavf-xatarlar ham kuchaymoqda. Shu jumladan, ekstremizm va terrorizm kabi tahdidlar butun dunyo bo‘ylab dolzarb muammoga aylangan. O‘zbekiston ham ushbu tahdidlardan holi emas. Bugungi kunda ekstremistik g‘oyalar internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali yoshlar ongiga singdirilayotgan bir paytda, jamiyatda ogohlik va hushyorlikni oshirish, bu illatlarga qarshi ilmiy, huquqiy va ma’naviy yo‘llar bilan kurashish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.Ekstremizm va terrorizmning kelib chiqish sabablari:Ekstremizm va terrorizmning ildizlari ijtimoiy tengsizlik, iqtisodiy muammolar, siyosiy beqarorlik, ma’naviy bo‘shliq, yoshlarning bo‘sh vaqtini to‘g‘ri tashkil eta olmaslik kabi omillar bilan bog‘liq. Bunga qo‘shimcha ravishda, diniy bilimsizlik va noto‘g‘ri talqinlar ham bu tahdidlarning kengayishiga xizmat qiladi.34Zamonaviy dunyodagi tahdidlar:Bugungi kunda terrorizm klassik shakllardan tashqari, yangi formatlarda – kiberterrorizm, virtual radikallashuv, ijtimoiy tarmoqlarda yollovchilik orqali o‘z faoliyatini kengaytirmoqda. Bu esa yoshlar va axborot maydonining himoyasini kuchaytirishni talab qiladi. O‘zbekistonda ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash O‘zbekistonda bu borada keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda. Xususan, Jinoyat kodeksining 155-moddasi – Terrorizmga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun, Milliy xavfsizlik xizmatining maxsus bo‘linmalari, Diniy idoralar va boshqa tashkilotlar hamkorligida profilaktik ishlar olib borilmoqda.Diniy-ma’rifiy yondashuv va tarbiyaning roli ham bo`lib,Islom dini asosan tinchlik, bag‘rikenglik va insonparvarlik g‘oyalari asosida shakllangan. Ekstremistik oqimlar esa dinni siyosiylashtirish orqali asl mohiyatni buzadi. Shu bois, 34 . Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. 2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2023 82 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025 diniy bilimlarni to‘g‘ri yetkazish, imom-xatiblar, diniy ulamolar va pedagoglar ishtirokida yoshlar ongida sog‘lom dunyoqarashni shakllantirish muhimdir.Ta’lim tizimidagi ogohlikni shakllantirish:Maktab va oliy ta’lim muassasalarida yoshlarni yot g‘oyalardan asrash bo‘yicha ma’naviyat darslari, davra suhbatlari, treninglar tashkil etilmoqda. Ta’lim orqali raqamli savodxonlikni oshirish, feyk yangiliklardan himoyalanishni o‘rgatish zarur.Oila va jamiyatning mas’uliyati:Farzand tarbiyasida ota-ona va mahalla faollarining roli beqiyos. Bolaning bo‘sh vaqtini foydali tashkil etish, sport, san’at, fan to‘garaklari orqali ularni yot g‘oyalardan uzoq tutish zarur.Ekstremizm va terrorizmning oqibatlari:Bu illatlar insoniyat taraqqiyotiga to‘siq bo‘ladi. Minglab begunoh insonlar hayotdan ko‘z yumadi, butun jamiyatda qo‘rquv, ishonchsizlik va xavotir kayfiyati shakllanadi. Davlatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy sohalariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.Ogohlikni oshirish yo‘llari va takliflar:Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish muhim35: - Axborot xavfsizligini kuchaytirish - Fuqarolik jamiyatini faol jalb etish - Yoshlar bilan manzilli ishlash - Internet va ijtimoiy tarmoqlarda monitoring olib boorish Shu o`rinda Ekstremizm va terrorizm tushunchalariga to`xtalib o`tamiz:1. Ekstremizm nima? Ekstremizm – bu jamiyatdagi mavjud siyosiy, diniy, ijtimoiy yoki boshqa qadriyatlarga qarshi qat’iy, keskin, radikal qarashlar va harakatlardir. Ekstremistik fikrlar ko‘pincha zo‘ravonlikni oqlaydi yoki targ‘ib qiladi.Ekstremizm turlari: Diniy ekstremizm – diniy g‘oyalarni radikal tarzda talqin qilish. Siyosiy ekstremizm – mavjud siyosiy tizimga qarshi radikal kurashish. Milliy-ekstremizm – o‘z millatini boshqalardan ustun qo‘yish, boshqa millatlarga nisbatan nafrat uyg‘otish. 2. Terrorizm nima? Terrorizm – bu jamiyatda qo‘rquv, vahima va beqarorlik keltirib chiqarish maqsadida siyosiy yoki diniy manfaatlarni amalga oshirish uchun zo‘ravonlik, portlash, o‘ldirish kabi harakatlarni amalga oshirishdir. Terrorizmning belgilari: Qo‘rqitish va vahima tarqatish orqali maqsadga erishish; Tinchsiz fuqarolarga qarshi jinoyatlar; 35 Mamarasulov E. Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashning huquqiy asoslari. – T.: Huquq, 2019. 83 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025 Siyosiy yoki mafkuraviy motivlar bilan harakat qilish.3. Ekstremizm va terrorizmning xavfi: Jamiyatda beqarorlik va tartibsizlik yuzaga keladi. Diniy va millatlararo nizo kuchayadi.Inson huquqlari buziladi.Iqtisodiy va siyosiy inqirozlar sodir bo‘ladi.4. Qarshi kurashish yo‘llari:Ta’lim va tarbiya – yoshlarni ongli va bilimli qilish orqa