O‘ZBEKISTONDA INVESTITSIYA MUHITINING AKSIYALAR BOZORI RIVOJIGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada O‘zbekistonda aksiyalar bozorining rivojlanish istiqbollari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda fond bozorining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, uning institutsional infratuzilmasi, huquqiy-me’yoriy bazasi, investitsion muhitga ta’siri va sarmoyadorlar faolligi nuqtai nazaridan o‘rganilgan. Ayniqsa, O‘zbekiston Respublikasi tomonidan so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning aksiyalar bozori rivojiga ta’siri, raqamlashtirish jarayonlari, birlamchi va ikkilamchi bozor mexanizmlari, IPO jarayonlari va korporativ boshqaruv tizimining ahamiyati alohida tahlil etilgan. Maqolada xalqaro tajriba asosida O‘zbekiston aksiyalar bozorining joriy muammolari va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari mamlakatda kapital bozorini chuqurlashtirish va xususiy sektorga sarmoya oqimini kengaytirish uchun zarur ilmiy va amaliy asoslarni yaratishga qaratilgan. Kalit soʻzlar: aksiyalar bozori, fond birjasi, kapital bozori, investitsiya muhiti, IPO, korporativ boshqaruv, sarmoyador faolligi, raqamli texnologiyalar, fond bozori islohotlari, iqtisodiy rivojlanish, huquqiy-me’yoriy baza, moliyaviy savodxonlik, risklarni boshqarish, elektron savdo tizimi, O‘zbekiston iqtisodiyoti. Bozor iqtisodiyotining chuqurlashuvi va xususiy sektorning faol ishtirokini ta’minlashda kapital bozorining, xususan aksiyalar bozorining roli beqiyosdir. Aksiyalar bozori nafaqat real iqtisodiyotga investitsiya oqimini jalb qiluvchi mexanizm, balki iqtisodiyotni raqobatbardosh va shaffof qilishning muhim vositasi hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi tomonidan fond bozori infratuzilmasini rivojlantirish, investorlar huquqlarini himoya qilish, korporativ boshqaruv standartlarini joriy etish, shuningdek aksiyalar savdosini raqamlashtirish yo‘nalishlarida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Shunga qaramay, mamlakatda aksiyalar bozorining rivojlanish sur’atlari kutilgan darajada emas. Yirik aksiyadorlik jamiyatlarining fond birjalariga chiqishidagi sustkashlik, ikkilamchi bozordagi likvidlik pastligi, jismoniy shaxslar ishtirokining cheklanganligi, shuningdek, moliyaviy savodxonlik darajasining yetarli emasligi kabi muammolar haligacha dolzarb bo‘lib qolmoqda. Bu esa, kapital bozorining iqtisodiy o‘sishga to‘laqonli hissa qo‘shish imkoniyatlarini cheklamoqda. 146 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference 1-jadval Bozor iqtisodiyoti sharoitida investitsiya muhiti va aksiyalar bozori o‘zaro bog‘liqligi Asosiy Mazmuni / Tavsifi Aksiyalar bozoriga komponent ta’siri Bozor Erkin raqobat, xususiy Aksiyalar bozori iqtisodiyoti sektor faolligi, kapitalning uchun zaruriy asos erkin aylanishi yaratadi Investitsiya Qonunchilik, soliqlar, sud Kapital oqimi muhiti tizimi, infratuzilma, valyuta yo‘nalishini belgilaydi, erkinligi investor ishonchini oshiradi Aksiyalar Kapitalni erkin jalb qilish, Investitsiya muhiti bozori moliyalashtirish, qanday bo‘lsa, aksiyalar sarmoyadorlar faoliyati bozori shunga mos rivojlanadi Islohotlar Valyuta erkinlashtirildi, Fond bozorining (O‘zbekiston) “Kapital bozorlari to‘g‘risida”gi qonuniy asoslari qonun qabul qilindi, IPO yaratildi, investorlar siyosati joriy etildi uchun yangi imkoniyatlar ochildi Mahalliy Elektron savdo tizimi, Bozor faolligi ortadi, kapital bozorini moliyaviy savodxonlikni jismoniy va yuridik jonlantirish oshirish, ishtirokchilarning investorlar ko‘proq jalb ko‘paytirilishi etiladi Xorijiy Soliq imtiyozlari, investor Tashqi sarmoya investitsiyalarni kafolatlari, xalqaro reytinglar orqali aksiyalar bozori jalb qilish ustida ishlar olib borilmoqda hajmi kengayadi Umumiy Investitsiya muhiti → Investitsiya muhiti bog‘liqlik Sarmoyador ishonchi → Kapital yaxshilansa, aksiyalar oqimi → Aksiyalar bozori bozori bevosita va ijobiy o‘sishi o‘zgaradi Manba: Muallif tomonidan tuzildi. Investitsiya muhiti deganda mamlakatda investitsiyalar uchun yaratilgan huquqiy, fiskal, moliyaviy va ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlar tushuniladi. Bu omillar orasida muhimlari — investor huquqlarining qonuniy himoyasi, shaffof sud tizimi, valyuta erkinligi, soliqqa tortishning prognoz qilinuvchanligi va 147 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference qulayligi, moliyaviy axborotning ochiqligi hamda fond bozorlarining institutsional rivojlanganligidir. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda “Kapital bozorlari to‘g‘risida”gi qonun qabul qilinib, aksiyalar savdosi uchun elektron platformalar joriy etildi, IPO jarayonlari bosqichma-bosqich yo‘lga qo‘yila boshlandi. Ushbu islohotlar investorlarning ishonchini mustahkamlashda muhim o‘rin tutmoqda. Shu bilan birga, mamlakatdagi investitsiya muhitining hali ham yechimini kutayotgan muammolari mavjud. Xususan, korporativ boshqaruvning zaifligi, aksiyadorlik jamiyatlarining ochiqlik darajasi pastligi, ikkilamchi bozordagi likvidlikning yetishmasligi va yirik davlat korxonalarining xususiylashtirilmaslig