INGLIZ TILI DARSLARINING YUQORI SINF O‘QUVCHILARINI MA'NAVIY TARBIYALASH BO‘YICHA IMKONIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqolada ingliz tili darslarining yuqori sinf o‘quvchilarini ma'naviy tarbiyalashdagi o‘rni va imkoniyatlari tahlil qilinadi. Dars jarayonida til o‘rgatish bilan birga, o‘quvchilarning axloqiy fazilatlarini shakllantirish usullari ko‘rib chiqiladi. O'zbekistonda olib borilayotgan ta'lim-tarbiyaga oid chora tadbirlar va ularning samaradorligi ochib beriladi. Muallif ingliz tili darslarida ma'naviy tarbiyaga oid metodik yondashuvlarni taklif etadi. Kalit so'zlar. ma’naviy tarbiya, ingliz tili darslari, yuqori sinf o‘quvchilari, pedagogik yondashuv, tarbiyaviy metodlar, o‘qituvchining roli, axloqiy qadriyatlar, interaktiv ta’lim. Annotatsion. This article analyzes the role and possibilities of English lessons in the spiritual education of high school students. In addition to teaching the language in the lesson, methods of forming students' moral qualities are considered. Educational measures being carried out in Uzbekistan and their effectiveness are revealed. The author offers methodological approaches to spiritual education in English lessons. Key words. spiritual education, English lessons, high school students, pedagogical approach, educational methods, the role of the teacher, moral values, interactive education. Ma'naviy tarbiya tushunchasi va uning ahamiyati Ma’naviy tarbiya – bu insonda axloqiy, estetik, huquqiy, diniy va milliy qadriyatlarni shakllantirish jarayonidir. U yosh avlodda vatanparvarlik, halollik, odob-axloq, mehr-oqibat, bag‘rikenglik kabi fazilatlarni mustahkamlaydi. Ingliz tili darslarining tarbiyaviy salohiyati Ingliz tili darslarida o‘qitiladigan matnlar, mavzular va topshiriqlar o‘quvchilarni turli xalqlar madaniyati bilan tanishtiradi. Shu orqali o‘quvchilarda bag‘rikenglik, insonparvarlik, o‘z madaniyatiga hurmat bilan qarash kabi fazilatlar rivojlanadi. Ma'naviy tarbiya berishda ingliz tili darslarining uslublari va metodlari 32 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference - Interaktiv metodlar: rol o‘ynash, munozara, loyiha ishi. - Tarbiyaviy matnlar: hikmatli so‘zlar, maqollar, biografiyalar. - Madaniyatlararo taqqoslash: ingliz va o‘zbek urf-odatlari, qadriyatlari. - Axloqiy dilemmalar orqali muhokama. Yuqori sinf o‘quvchilarida ma’naviy qadriyatlarni shakllantirishda o‘qituvchining roli O‘qituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki tarbiyachi hamdir. U darsda tanlaydigan materiallar, o‘rgatadigan til birliklari, yuritadigan muloqot orqali o‘quvchining shaxsiy rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi. O‘qituvchi o‘zi namuna bo‘lishi, halollik, samimiyat, hurmat kabi qadriyatlarni o‘z xatti-harakatida aks ettirishi zarur. Ingliz tili darslari yuqori sinf o‘quvchilarini ma’naviy tarbiyalashda muhim vosita bo‘la oladi. Bunda dars mazmunini to‘g‘ri tanlash, metodik yondashuvni oqilona qo‘llash va o‘qituvchining shaxsiy namuna ko‘rsatishi muhim ahamiyatga ega. Shuning uchun ingliz tili darslarini nafaqat lingvistik, balki tarbiyaviy nuqtai nazardan ham puxta tashkil etish lozim. Mavjud muammolar: 1. Ingliz tili darslarida ma'naviy tarbiya berishga yetarlicha e’tibor berilmayapti. Darslar asosan lingvistik tomonga yo‘naltirilgan bo‘lib, tarbiyaviy jihatlar ko‘pincha chetda qolmoqda. 2. O‘qituvchilarning ma'naviy tarbiyaviy yondashuvlar bo‘yicha metodik tayyorgarligi yetarli emas. Ko‘plab ingliz tili o‘qituvchilari faqat lingvistik bilimga e’tibor qaratishadi. 3. Darslik va o‘quv materiallarida axloqiy-tarbiyaviy mazmundagi matnlar yetarli emas. O‘quvchilarni ma’naviy jihatdan shakllantiruvchi kontent kam hollarda uchraydi. 4. Ingliz tili va milliy qadriyatlar o‘rtasida uyg‘unlikni ta’minlash bo‘yicha metodik yondashuvlar yetarli ishlab chiqilmagan. Ko‘plab o‘quv materiallari xorijiy madaniyatga yo‘naltirilgan, bu esa milliy qadriyatlarni singdirishda qiyinchilik tug‘diradi. 5. O‘quvchilarda mustaqil fikrlash va axloqiy masalalarni tahlil qilish ko‘nikmalarining shakllanishi sust. Bu esa ularning shaxsiy va ijtimoiy mas'uliyatini rivojlantirishda to‘siq bo‘lmoqda. Takliflar 33 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Ingliz tili darslarida ma'naviy tarbiyaga oid mavzularni ko‘proq kiritish. Darslik va qo‘llanmalarda axloqiy va madaniy mazmundagi matnlardan foydalanish. O‘qituvchilar uchun ma'naviy tarbiya bo‘yicha seminar-treninglar tashkil etish. O‘quvchilarning mustaqil fikrlash va ijobiy fazilatlarini rivojlantiruvchi topshiriqlar ishlab chiqish. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. 2. Mirziyoyev Sh.M. Ma’rifat va ma’naviyat yo‘li bilan. – T.: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2019. 3. Abduqodirov A., Jo‘raev B. Pedagogika. – T.: “O‘qituvchi”, 2017. 4. Hasanboyeva S. Pedagogik texnologiyalar asosida ta’lim jarayonini tashkil etish. – T.: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti, 2020. 5. Harmer J. The Practice of English Language Teaching. 4th ed. London: Longman, 2007. 6. Brown, H.D. Teaching by Principles: An Interactive Approach to Language Pedagogy. 2nd ed