Организационно-правовые вопросы осуществления экспертизы нормативно-правовых документов

Аннотация

мақолада норматив-ҳуқуқий ижтимоий-иқтисодий соҳани бошқарувчи вазирликлар, ҳужжатларнинг экспертизаситушунчаси, мақсади, давлат қўмиталари ва идора мутахассислари, мазкур вазифалари, турлари кабимасалаларнинг назарий- соҳанинг етук олимлари томонидан экспертизадан ташкилий жиҳатлари таҳлил этилган. Шунингдек, ўтказилади”[4]. норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг экспертизасини “Экспертиза” тушунчасига биринчи – бирон-бир амалга ошириш механизмларини такомиллаштириш конкрет предметни муайян билим соҳасидаги юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.. мутахассис томонидан ўрганиш; иккинчи ўрганиш Калит сўзлар: эксперт,экспертиза, натижаларига кўра тузиладиган хулоса киради. Бу сўз ҳуқуқийэкспертиза, ҳокимият, норматив-ҳуқуқий бирикмалари жамулжам ҳолда экспертизанинг ҳужжатлар, норма ижодкорлиги, қонунчилик ташаббуси. моҳиятини ифодалайди. Махсус билимлардан фойдаланишни тақозо Аннотация: в данной статье проанализированы этадиган ҳуқуқий ёки бошқарув фаолияти теоретико-организационные вопросы о понятии, зада- иштирокчиларининг ҳуқуқ билан қўриқланувчи чи, цели и виды экспертизы нормативно-правовых ак- манфаатлари амалда тўқнашган ёки тўқнашиш хавфи тов. А также разработаны предложения и рекоменда- юз берган шароитда махсус билимлардан ции по усовершенствованию механизма реализации фойдаланиш экспертиза ҳуқуқий табиатининг белгиси экспертизы нормативно-правовых актов. саналади. Айнан шундай вазиятлар норматив тартибга Ключевые слова: эксперт, экспертиза, правовая солишни тақозо этади. Ҳолбуки, одатдаги ва ҳатто экспертиза, власть, нормативно-правовые акты, нор- ҳуқуқ билан қўриқланувчи манфаатлар тўқнашуви мотворчество, законодательная инициатива. билан боғлиқ бўлмаган муаммоли вазиятларда экспертиза ўтказиш ортиқча ҳисобланади. Масалан, Annotation: in the article theoretical-organizational эркин ижодий изланиш ёки яширин ишлаб чиқариш, aspects of the notion, purpose, functions and types of ёки тадқиқот йўналишида айни бир манфаатларга эга normative-legal acts are analyzed. Also suggestions and бўлган шахслар жамоаси ёки бир мутахассис recommendations to improve mechanisms of expertise of томонидан амалга оширилаётган режали илмий- normative-legal acts are worked out. техникавий, конструкторлик, тажриба, эксперимент ва Keywords: expert, expertise, legal expertise, authori- бошқа шунга ўхшаш ишлар, гарчи махсус ty, normative-legal acts, law-making, legislative initiative. билимлардан фойдаланишнинг одатдаги шаклларини ташкил этувчи турли хил таҳлиллар, синовлар, Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ўлчашлар, тестлар, оралиқ ва пировард баҳолашлар экспертиза қилиш – ҳуқуқ ижодкорлиги жараёнининг билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлса-да, экспертиза таркибий қисмларидан бири бўлиб, қонунчилик ўтказишни талаб қилмайди. ҳужжатларининг мукаммал тайёрланиши, ижтимоий- Агар таҳлиллар, синовлар, баҳолашлар ва шу ҳуқуқий муносабатларни тартибга солиш механизмини кабиларнинг натижалари фаолият иштирокчиларининг таъминлаш ҳамда республикамизда олиб борилаётган ҳуқуқ билан қўриқланувчи қарама-қарши ёки мос сиёсий, ижтимоий-иқтисодий, маданий-маърифий келмайдиган манфаатларига дахл этса ва бу соҳалардаги кенг кўламли ислоҳотларнинг ҳуқуқий манфаатларни ҳуқуқий ҳимоя қилиш лозим бўлса, асосини мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга. уларни ўрганиш, холисона ва асосланган ҳуқуқий ёки Шунинг учун ўта мураккаб ва серқирра жараён бошқарув қарорлари қабул қилишни таъминловчи ва ҳисобланмиш норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар мазкур фаолият иштирокчиларининг қонуний лойиҳаларини тайёрлаш, уларни ҳар томонлама ҳуқуқлари ва манфаатларини қўриқловчи тартиб- экспертиза қилиш, қабул қилиш ҳамда ижросини таомиллар доирасида амалга оширилмоғи даркор. таъминлаш билан боғлиқ фаолият мунтазам равишда Бундай ўрганиш экспертиза шаклида ўтказилиши илмий-амалий жиҳатдан таҳлил этиб борилиши лозим. лозим. Бунда зиддиятли вазиятларнинг ижтимоий- Мазкур институтнинг мазмун моҳиятини англашда, иқтисодий, ҳуқуқий ва бошқа оқибатлари қанчалик энг аввало, экспертиза тушунчасини таҳлил қилиш муҳим бўлса, экспертиза процессуал-ҳуқуқий тартибга мақсадга мувофиқдир. “Экспертиза” сўзи лотинча солиш воситаси ҳам шунчалик муҳим ҳисобланади. “expertus”[1], яъни “синов” сўзидан келиб чиққан бўлиб, Агар эксперт баҳолаш методидан у ечими турли соҳаларда махсус билимларга эга фойдаланиладиган илмий ёки амалий билимнинг бўлишни талаб қилувчи муайян масалаларни умумий методологияси тўғрисида эмас, балки ҳуқуқий мутахассис (эксперт) томонидан ўрганишни ёки бирон- тартибга солиш соҳаси тўғрисида сўз юритилаётган бир масалани эксперт ёки экспертлар гуруҳи бўлса, у ҳолда экспертиза процессуал-ҳуқуқий томонидан хулоса бериш учун кўриб чиқишни институт сифатида унинг тартиб-таомили эса англатади[2]. норматив йўл билан махсус тартибга солишни тақозо Ўзбек тилининг изоҳли луғатида мазкур тушунчага этувчи тартиб-таомил сифатида қаралиши лозим. қуйидагича таъриф берилган: экспетиза (фр. Expertise Бунда ҳуқуқий ва бошқарув фаолиятининг айрим – тажрибали, синалган) қийин ёки чигал масалани соҳала