BOSHLANG’ICH SINFLARDA LEKSIK KO’NIKMALARNI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLINGVISTIK VA METODIK ASOSLARI

Аннотация

В данной статье представлены понятия и методические приемы развития языковых навыков у учащихся, изучающих английский язык. Представлена информация об психологических, возрастных особенностях и методических приемах учителя у учащихся, изучающих иностранный язык. Ключевые слова: Обучение, возрастные особенности, методика, лексический навык, лингвистика. Annotation: This article presents concepts and methodological approaches to developing language skills in students learning English. It provides information analyzing psychological, age-related, and teacher's methodological methods in students learning a foreign language. Keywords: Learning, age-related characteristics, methodology, lexical skill, linguistics. Hozirgi kunda o’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarini oshirish o’qituvchilari uchun kundan- kunga dolzarb va ahamiyatli jarayon bo’lib bormoqda. O’quvchilarga dars jarayonini tashkil etish uchun metodikalar va zamonaviy texnikalar ishlab chiqilmoqda. O’quvchilarga dars jarayonini yaxshi tushuntira olishi uchun o’qituvchi nafaqat metodik usullarni, o’z mutahasisligini bilishi bundan tashqari undan psixologiya bilishi ham talab etiladi. Bilim darajasi yuqori bo’lgan bo’lgan o’qituvchilar albatta psixologik tomonlama ham yaxshi ko’nikmaga ega hisoblanadilar. Yuqorida ta’kidlab o’tgan bilim, ko’nikma va malaka kabi izoh berib ketsak fikrimizni yanada tushunarli ifoda etgan bo’lamiz. Bilim deb bir soha yoki mavzu bo’yicha egallangan nazriy tushuncha, fakt va ma’lumotlarga aytamiz. Ko’nikma bilimlarni amaliyotda qo’llay olish, tajriba orqali shakllanib muayyan vazifalarni bajara olish jarayonidir. Malaka esa ko’nikmalarni biror sohada qo’llay olish uchun zarur bo’lgan biliomlar to’plami. Bu tushunchalar o’zaro bir-birini to’ldirib keladi. Masalan: Harflari o’rganish (bilim), yozishni mashq qilish (ko’nikma), yaxshi yoza olish esa malakadir. O’quv jarayonida shakllantirish uchun O’quvchilarda kommunikativ savodxonlik ko’nikma va malakalarini shakllantirishning didaktik asoslarini tadqiq qilishda eng avvalo kommunikativ savodxonliklaririni ijtimoiy me’yorlarini aniqlash muhim. Ijtimoiy me’yorning ko’lamini belgilashda bolalarning yosh va taraqqiyot darajasi, fikrni anglash hamda ifodalash 160 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si ehtiyoji, moddiy borliqni bilish ehtiyoji, turli darajadagi axborotlarni qabul qilish, idrok etish darsjasi, jamiyatning turli a’zolari bilan muloqotga kirisha olish ko’lamini aniq hisobga olish lozim[1]. Pedagogdan dars jarayonini to’g’ri shakllantirish talab etiladi. Shakllantirilgan dars uning qay darajada mahoratli ustoz ekanligini namoyish qilib beradi va aniq ko’rsatadi. Bu so’z pedagogning kasbiy mahoratining egasi ekanligini namoyish etadi. O’qituvchi dars jarayonida o’quvchilari bilan qiladigan o’zaro suhbati, pedagogik muomilada dars jaroyinini tashkil etishi, ularga bosim va hech qanday shartlarsiz o’rgata olish ko’nikmasidir. O’qituvchi didaktik yondashuvda o’quvchilarga dars berishi esa uning darsining samarali bo’lishiga yordam beradi. Pedagogik takt va didaktik uslub uyg’unligida darslar natijasi yaqqol ko’zga tashlanadi. O’qituvchidan ayniqsa, til o’rgatuvchi ustozdan qo’shimcha tarzda talab etiladigan yana bir yo’nalish bu uning lingvopsixolog bo’lishidir. Lingvopsixologiya lingvistika va psixologiya fanlari kesimida rivojlanayotgan fan bo’lib, u nutq jarayonining mazmuni, kommunikativ ahamiyati, nutq aktining muayyan ijtimoiy-amaliy maqsadga yo’naltirilganligi, ularning muloqot qiluvchilarga ta’siri doirasini o’rganadi[2] Metodika va psixologiya ajramas ravishda davom etadi. Ikkisi bir-birini to’ldirgan holda rivojlanadi va maqsad vazifalari to’g’ri ravishda amalga oshadi. O’quvchining dars jarayonida o’zini tutishi, uning vazifalarni qilganligi, yoki diqqatining jamlashi kabi tushunchalar buning isboti hisoblanadi. Boshlang’ich sinflarda o’quvchilarning leksik jihatdan bilimlarini oshirish uchun o’quvchidan alohida yondashuv talab etiladi. O’quvchilardan leksik ko’nikma va malakalarini oshirishning asosiy jihati ularni og’zaki so’zlashuv jarayoniga tayyorlash hisoblanadi. Og’zaki nutqning ahamiyati esa o’quvchilarning so’zlardan sinonim, antonim, iboralar va shu kabi so’z turlarini to’g’ri qo’llash maqsadida amalga oshadi. Xorijiy tilni o’rganish davomida o’quvchilardan alohida e’tibor talab qilinadi. Og’zaki nutq ko’nikmalarining mukammal shakllantirish darajasi uzoq muddatli xotiradagi so’zlardan foydalanish ko’nikmasi, so’zlarni tanlay olish, ya’ni xorijiy sinonimiyani ishlata olish ko’nikmalarini o’z ichiga oladi[3]. Jahon miqyosida keng ildiz otib borayotgan ingliz tilini o’rganish jarayonida o’qituvchilardan til o’rgatish jarayonini tez va sofatli o’rgatish usullari talab qilinayapdi. O’quvchilar guruhi ichida e’tibor talab etilayotgan guruh boshlang’ich va maktabgacha ta’lim tizimida bo’lgan o’quvchilar qatlami hisoblanadi. Ingliz tilini maktabgacha va boshlang’ich sinf o’quvchilariga o’rgatish jarayoni o’smirlar