3D MODELLASHTIRISH TEXNOLOGIYASINING PAYDO BO‘LISH TARIXI

Аннотация

Сегодня практически во все отрасли проникает широкое использование современных технологий. Одной из таких современных технологий является технология 3D моделирования. В данной статье освещаются этапы становления технологии 3D моделирования, ее научно- технические основы, а также современные процессы развития. Раннее появление технологии, эволюция программных инструментов и их применение в прикладных областях кратко анализируются в историческом контексте. Кроме того, представлена информация о важных личностях, программных инструментах и исследовательских центрах, которые внесли свой вклад в развитие технологий. Анализируя исторический процесс, исследование показывает, насколько высоко 3D-моделирование достигло на сегодняшний день, и дает соответствующие выводы по этому вопросу. 16 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025 Ключевые слова: “блендер”, “3D моделирование”, “2D анимация”, “САПР”, “3D визуализация”, “реконструкция”, “археология”. Annotation: Today, the widespread use of modern technologies has entered almost all areas. One such modern technology is 3D modeling technology. This article covers the stages of formation of 3D modeling technology, its scientific and technical foundations and modern development processes. The early emergence of technology, the evolution of software tools, and applications in applied fields are briefly analyzed in a historical context. In addition, information is provided about important individuals, software tools and scientific centers that contributed to the development of technology. By analyzing the historical process, the study shows how high 3D modeling has reached to date and gives relevant conclusions on the topic. Keywords: “Blender”, “3D modeling”, “2D animation”, “CAD”, “3D visualization”, “reconstruction”, “archaeology”. KIRISH (ВBЕДЕНИЕ / INTRОDUCTIОN). 3D modellashtirish — uch oʻlchovli grafikani hosil qilishning dastlabki bosqichlaridan biri hisoblanadi. Uch oʻlchovli modellashtirish tushunchasi kompyuterda obyektlarning uch oʻlchovli modellarini yaratishni anglatadi. “Molekulyar-kinetik nazariyasi va izojarayonlar” mavzusini yoritib berish uchun blender dasturidan foydalanildi. Blender − 3D grafika va 2D animatsiyalarni yaratish, modellashtirish, detallar bilan ishlash uchun mo`ljallangan dastur bo`lib, loyihani to`liq ishlab chiqish uchun barcha kerakli funksiyalarni o`zida jamlagan dastur. Qattiq va yumshoq jismlar dinamikasini avtomatlashtirish uchun qulay imkoniyatlari mavjud. Dastur ochiq kodli bo`lgani uchun, Python dasturlash tili yordamida funksiyalar detallar qo`shish mumkin [1]. 3D modellashtirish tarixidagi birinchi yutuqlar 1960-yillarda birinchi tijorat uchun mavjud bo‘lgan SAPR yoki Kompyuter yordamli dizayn tizimlari chiqa boshlaganida sodir bo‘ldi. Eng katta yutuq 1963 yilda o‘zining inqilobiy interfeysi bilan “Robot Draftsman” nomi bilan ham tanilgan Sketchpad-ni taqdim etgan Ivan Satherland tomonidan amalga oshirildi. Sketchpad kompyuterlardan nafaqat muhandislik yoki takroriy loyihalash uchun, balki dizaynerlar va potentsial rassomlar tomonidan interaktiv tarzda foydalanish mumkinligini aniqladi. Xuddi shu yili General Motors va IBM hamkorligi 1964 yilda ommaga taqdim etilgan va General Motors tomonidan avtomobil ishlab chiqarish jarayonini tezlashtirish uchun qolgan o‘n yil davomida foydalanilgan DAC-1, Kompyuter tomonidan kengaytirilgan 17 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 16(51), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.06.2025 dizaynni yaratdi. Bu shuni ko‘rsatdiki, kompyuter dizayni vizualizatsiyasi, agar chizilgan taxtalardan foydalanilsa, abadiy davom etadigan ish yuklarini qisqartirishi mumkin. O‘n yillikning oxirida, 1968 yilda, Ivan Satherland va Devid Evans birinchi 3D grafik kompaniyasi “Evans & Sutherland” ga asos solishdi. Ular kompaniyani ishlab chiqilayotgan tizimlarni ishlatish uchun apparat ishlab chiqarishni boshladilar, lekin tez orada dasturiy ta'minotni ham ishlab chiqdilar. Ularning tashqi ko‘rinishi va bozordagi muvaffaqiyati boshqalarni o‘z kompaniyalarini ochishga va texnologiyani rivojlantirish ustida ishlashga ilhomlantirdi [2] ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA (ЛИТЕРАТУРА И МЕТОДОЛОГИЯ / MATERIALS AND METHODS) Tarix fanlari ichida aynan arxeologiya birinchilardan bo‘lib matematik usullar va axborot texnologiyalariga murojaat etgan fan sohalardan biri hisoblanadi. Kompyuter va matematika usullarining arxeologiyada qo‘llanilishi tarixiga nazar tashlasak, XX asrning 20-yillaridan boshlab rus arxeologlari tomonidan tadqiqotlar jarayonida taxminiy statistika va geometriya usullari qo‘llanila boshlandi. 1936- yilda esa Jey Barnes va Alfred Vinsent Kidder tomonidan paleolit industriyasini o‘rganishda statistik usullar qo‘llanilgan. XX asrning 40-yillaridan boshlab Amerikalik arxeolog olimlar ham o‘z tadqiqotlarida matematika usullarini qo‘llay boshlashdi. XX asrning 50-yillarida Breynerd va Robinson tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar esa arxeologik