Некоторые вопросы, связанные с обеспечением безопасности участников уголовного судопроизводства

Аннотация

мазкур мақолада жиноят процесси олиб келмоқда, балки фуқароларда ҳуқуқни муҳофаза иштирокчилари ҳисобланган жабрланувчи ва қилиш органларининг фаолиятидан қониқмаслик гувоҳларнинг хавфсизлигини таъминлаш борасидаги ҳиссини юзага келтирмоқда. баъзи муаммолар таҳлил қилинган. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал одил судловга кўмаклашувчи шахслар хавфсизлигини кодексидаги процесс иштирокчиларининг таъминлашнин гҳозирги ҳолати ўрганилиши натижасида хавфсизлигини таъминлашга бағишланган бобда бир қанча фикр ва мулоҳазаларга келинган. жиноят-процессуал муносабатларнинг субъектлари Таянч сўзлар: гувоҳ, жабрланувчи, инсон давлат муҳофазасида эканлиги белгиланган, бироқ ҳуқуқлари, хавфсизликни таъминлаш, жиноят процесси буни амалга оширишнинг ҳуқуқий механизми иштирокчилари. кўрсатилмаган. Шу боис сўнгги йилларда ёлғон гувоҳлик беришнинг тарқалиши тергов қилишнинг Аннотация: в данной статье проанализированы қийинлашувига сабаб бўлмоқда. Бунинг оқибатида некоторые проблемы, связанные с обеспечением одил судловни амалга ошириш жараёни гарантии безопасности участников уголовного мураккаблашиб, унинг тартиби бузилмоқда, бу эса процесса, потерпевших и свидетелей. Кроме того, унинг самарасизлигига олиб келмоқда. Айни пайтда предстовлены мнения и рассуждения по итогам изуче- амалиётда жиноят ишлари бўйича далилларни ния нынешних обстоятельств по обеспечению без- тўплашда қийинчиликлар туғиляпти. опасности лиц, содействующих правосудию. Юқорида келтирилган ва бошқа шу каби Ключевые слова: свидетель, потерпевший, права муаммолар жиноят процесси иштирокчилари, энг человека, обеспечение безопасности, участники аввало, гувоҳ ва жабрланувчилар хавфсизлигини уголовного процесса. таъминлашнинг назарий ва ҳуқуқий асосларини тадқиқ этиш, амалдаги қонун ҳужжатларини Annotation. This article analyzes some of the prob- такомиллаштириш ҳамда жиноят-процессуал lems associated with ensuring the security of participants муносабатлар субъектларини ҳимоя қилишга in the criminal process, victims and witnesses. In addition, қаратилган чоралар комплексини ишлаб чиқиш opinions and arguments were voiced on the results of the заруратини юзага келтирди. study of the current circumstances to ensure the safety of Шундан келиб чиқиб айтиш мумкинки, persons promoting justice. мамлакатимизда ҳам амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ Keywords: witness, victim, human rights, security, ислоҳотларининг асосий мақсади жиноят ишларини participants in criminal proceedings юритиш жараёнида шахс ҳуқуқ ва эркинликларини, қонуний манфаатларини таъминлашдан иборатдир. Умуминсоний манфаатларнинг олий қадрият “Инсон, унинг ҳаёти, озодлиги, шаъни, қадр-қиммати ва сифатида эълон қилиниши ва қонуний тартибга бошқа ажралмас ҳуқуқ ҳамда эркинликлари муқаддас солиниши жиноят-процессуал муносабатлар саналиб, улар давлат томонидан кафолатланади” [1, субъектларини ҳимоя қилишнинг назарий ва ҳуқуқий 5-бет] бу қоида давлатимиз Конституциясида ҳам акс асосларини тадқиқ этишни тақозо этади. Ҳуқуқни эттирилган[2]. қўллаш амалиёти ва катта ҳажмдаги эмпирик Жиноий жазоларни либераллаштириш сиёсати материаллар таҳлили кейинги йилларда одил судловга эълон қилинганидан кейин қонунларда гувоҳ ва кўмаклашувчи шахслар, хусусан, гувоҳлар ва жабрланувчилар ҳуқуқларини кенгайтириш жабрланувчилар ҳамда уларнинг яқин қариндошларига тамойиллари кучайиб бормоқда, жумладан, ноқонуний таъсир кўрсатиш ҳоллари кўпайиб қонунчиликда айбланувчи жабрланувчи билан ўзаро бораётганлиги ва келажакда ҳуқуқий жиҳатдан ярашган ва зарарни қоплаган ҳолларда жиноят муаммоли вазиятни юзага келтириши мумкинлиги ишларини тугатиш мумкинлиги тартибга солинди. ҳақида хулоса чиқариш имконини беради. Маълумки, жабрланувчида процесснинг натижасига Жамият ҳаётидаги иқтисодий ва ижтимоий-сиёсий таъсир кўрсатишига йўналтирилган қонуний шарт-шароитларнинг кескин ўзгарганлиги, имкониятлар қанчалик кўп бўлса, жабрланувчига жиноятчиликнинг уюшган тусга ва давлатлараро нисбатан ушбу ҳуқуқларни амалга оширишга тўсқинлик миқёсга эга бўлаётганлиги, жиноий тузилмаларнинг қилиш, муайян манфаатлар йўлида ишлатишга қуролланиш даражаси ортиб бораётганлиги каби бир (ишлатмасликка) мажбур қилиш мақсадида шунчалик қатор омиллар жиноятларни тергов қилиш ва очишга кўп таъсир кўрсатилади. тўсқинлик қилишнинг янги ва ниҳоятда хавфли Гувоҳлар ҳам кўпинча ҳаққоний кўрсатувлар шакллари пайдо бўлишига олиб келмоқда. Бу эса, ўз берганликлари оқибатида жисмоний, руҳий ва ахлоқий навбатида, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг тазйиқларни бошидан кечиришга мажбур бўлади. далиллар манбаи бўлган гувоҳлар ва Ҳуқуқни қўллаш амалиётида жиноят процессининг жабрланувчиларни ҳимоя қилишга ҳамда хавфли, ушбу иштирокчилари иш бўйича ҳақиқатни аниқлашга илгари маълум бўлмаган ижтимоий-ҳуқуқий ҳодисага кўмаклашганлиги туфайли уларни ўғирлаб кетиш, қарши курашишга, унинг олдини олишга маълум уриш, уларга нисбатан шафқатсиз муносабатда бўлиш даражада тайёргарлик кўрилиши зарурати келиб ҳоллари учраб туради [3]. чиқаётганини англатади. 61 2018 №2 ♦ ЎЗБ