FRANSUZ TILIDAGI FE’LLI SO‘Z BIRIKMALARI VA ULARNING O‘ZBEK TILIDAGI EKVIVALENTLARI: PREDLOGLAR VA MA’NO TAHLILI

Аннотация

Ushbu maqolada fransuz tilidagi so‘z birikmalarining sintaktik tuzilishi, semantik aloqalari va ularning o‘zaro farqlari haqida chuqur tahlil kiritilgan. So‘z birikmasi fransuz tilida gapning eng kichik sintaktik qismi sifatida, ikki mustaqil ma’noli so‘zning o‘zaro bog‘lanishi orqali murakkab tushunchalarni ifodalash imkoniyatini taqdim etadi. Maqolada so‘z birikmalari ikki asosiy turga bo‘linishi: erkin va turg‘un birikmalar to‘g‘risida va ularning har birining xususiyatlari aniq ko‘rsatiladi. Erkin birikmalarda so‘zlar o‘zaro almashtirilishi mumkin bo‘lsa, turg‘un birikmalar esa o‘z tarkibidagi so‘zlarni o‘zgartirishga mos kelmaydi. Kalit so‘zlar: so‘z birikmasi, leksik birlik, ekvivalent, grammatik vosita, tarjima. Annotation: This article provides an in-depth analysis of the syntactic structure, semantic relations, and differences between French word combinations. A word combination is the smallest syntactic unit of a sentence in French, and it provides the opportunity to express complex concepts by connecting two independent words. The article discusses the division of word combinations into two main types: free and fixed combinations, and clearly shows the characteristics of each of them. In free combinations, words can be interchanged, while fixed combinations are not suitable for changing the words in their composition. Key words: phrase, lexical unit, equivalent, grammatical device, translation. So‘z birikmalari tilshunoslikda muhim o‘rin tutadi, chunki ular tilning grammatika va leksika jihatlarini birlashtiradi. Predloglar, o‘z navbatida, so‘z birikmalarining ma’nosini aniqlashda va ularning o‘zaro munosabatlarini ko‘rsatishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada fransuz tilidagi fe’lli so‘z birikmalarining o‘zbek tilidagi ekvivalentlari, predloglarning ularning tarkibidagi o‘rni va so‘z birikmalarining ma’nosini aniqlashdagi ahamiyati haqida batafsil ma’lumot beriladi. Maqola davomida predloglar yordamida hosil bo‘lgan so‘z birikmalarining turli 67 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025 ma’nolari, shuningdek, ularning o‘zaro bog‘lanishi misollar bilan ko‘rsatilib, fransuz va o‘zbek tillaridagi farqlar va o‘xshashliklar tahlil qilinadi. Bu tadqiqot til o‘rganish jarayonida o‘quvchilarga yordam berishi va madaniy hamda lingvistik aloqalarni mustahkamlashga xizmat qilishi kutilmoqda. Fransuz tilida so‘z birikmasi gapning eng kichik sintaktik qismi bo‘lib, u ikki mustaqil ma’noli so‘zning nutq jarayonida o‘zaro semantik va grammatik bog‘lanish natijasida yuzaga keladi. Bu ikki so‘z birgalikda murakkab tushunchani ifodalash uchun xizmat qiladi. So‘z birikmasi elementlari o‘rtasidagi sintaktik va semantik aloqalariga ko‘ra, ular ikki asosiy toifaga bo‘linadi: erkin birikmalar (groupe de mots libres) va turg‘un birikmalar (groupe de mots figés). Erkin so‘z birikmalari o‘z ichiga turli xil so‘zlarni olishi mumkin va bu so‘zlardan biri ikkinchisiga bo‘ysunadi hamda u boshqa so‘z bilan almashtirilishi mumkin. Masalan: • écrire la biographie de quelqu’un (biror kishining biografiyasini yozish); • écrire un mail professionnel (professional xat yozish); • écrire un essai (essey yozish); • un livre français (fransuz kitobi); • un livre de professeur (o‘qituvchi kitobi); • un livre d’aventure (sarguzashtlar kitobi). Erkin so‘z birikmalari hokim so‘zning qaysi so‘z turkumi bilan ifodalanganligiga qarab, bir necha turlarga bo‘linadi: 1. Otli so‘z birikmasi – les yeux d’enfants (bolalarning ko‘zlari); 2. Fe’lli so‘z birikmasi – assister à la réunion (majlisda ishtirok etish); 3. Sifatli so‘z birikmasi – riche en coton (paxta boy); 4. Ravishli so‘z birikmasi – très bien (juda yaxshi); 5. Olmoshli so‘z birikmasi – rien à faire (nima qilish kerak emas), moi-même (o‘zim). Turg‘un so‘z birikmalari esa o‘z tarkibidagi so‘zlarni o‘zgartirishga mos kelmaydi va ularning ma’nosi ko‘pincha butun holda anglanadi. Turg‘un birikmalarga misol sifatida quyidagilarni keltirish mumkin • prendre son temps (vaqtni sarflash); • avoir le cafard (xafsalasi pir bo‘lish); • faire la tête (yuzini qattiq tutish). Ushbu maqola fransuz tilidagi so‘z birikmalarining xilma-xilligini va ularning sintaktik va semantik aloqalarini chuqurroq tushunishga yordam beradi. So‘z birikmalari nafaqat tilshunoslikda, balki tarjima jarayonida ham muhim ahamiyatga 68 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 15(50), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 20.06.2025 ega, chunki ularning to‘g‘ri tushunilishi va qo‘llanilishi tarjimaning sifatini belgilaydi. Fransuz tilidagi so‘z birikmalarini o‘rganish orqali biz nafaqat tilni, balki uning madaniyatini ham yaxshiroq tushunamiz. Bu esa o‘z navbatida, til o‘rganayotgan shaxslarning kommunikativ ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Turg‘un so‘z birikmalari: Fransuz tili misolida Fransuz tilida turg‘un so‘z birikmalari o‘z ichiga olgan so‘zlar o‘rtasidagi bog‘lanishning mustahkamligi bilan ajralib turadi. Bunday birikmalarda tarkibidagi biror so