Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
SOMATIK HUQUQLAR : INSON TANASINING DAXLSIZLIGI VA O’ZBEKISTON HUQUQIY TIZIMIDAGI YONDASHUV
UZBEKISTAN” JURNALI · Saidkomilova Sevinchoy Hamza qizi · Saidkomilova Sevinchoy Hamza qizi
Журнал научно-инновационных исследований в Узбекистане · 03 · 2025
Аннотация
Ushbu maqolada zamonaviy bioetika va huquqning kesishgan nuqtasida joylashgan somatik huquqlar tushunchasi tahlil qilinadi. Maqolaning asosiy maqsadi — inson tanasi ustidan egalik va qaror qabul qilish huquqlarining huquqiy asoslarini yoritish hamda ularni O‘zbekiston qonunchiligi bilan taqqoslab o‘rganishdir. Tadqiqotda tana daxlsizligi, tibbiy rozilik, organ donorligi va jinsni o‘zgartirish kabi masalalar asosiy obyekt sifatida ko‘rib chiqilgan. Xalqaro tajriba va mahalliy normativ-huquqiy hujjatlar tahlili orqali, ushbu sohada mavjud bo‘lgan bo‘shliqlar va huquqiy ehtiyojlar aniqlangan. Maqola yakunida O‘zbekistonda somatik huquqlarning huquqiy maqomini mustahkamlash bo‘yicha amaliy va qonunchilik takliflari bildirilgan. Kalit so’zlar: somatik huqular, tanaga egalik, bioetika, tana daxlsizligi, tibbiy rozilik,organ donorligi, jinsni o’zgartirish. SOMATIC RIGHTS: THE INVIOLABILITY OF THE HUMAN BODY AND THE LEGAL APPROACH IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN Saidkomilova Sevinchoy Hamza qizi Student of the Faculty of Social and Economic Sciences, majoring in Jurisprudence, Urgench State University named after Abu Rayhon Beruni Email: saidkomilovasevinch@gamil.com Tel: +998886003181 ORCID: Xorazm, O’zbekiston 89 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Annotation: This article explores the concept of somatic rights, which lies at the intersection of modern bioethics and law. The main objective of the study is to examine the legal foundations of a person’s right to bodily autonomy and decision- making over their own body, and to compare these rights within the context of Uzbekistan's legal framework. The research focuses on key issues such as bodily integrity, informed medical consent, organ donation, and gender reassignment. Through an analysis of international experience and national legal documents, existing gaps and legal needs in this area have been identified. The article concludes with practical and legislative recommendations aimed at strengthening the legal status of somatic rights in Uzbekistan. Key words: somatic rights, including bodily ownership, bioethics, and bodily integrity. Inson tanasi — bu shunchaki biologik obyekt emas, balki huquqiy, axloqiy va shaxsiy daxlsizlikni o‘zida mujassam etgan noyob qadriyatdir. Har bir inson o‘z tanasi ustidan egalik qilish, uni boshqarish, rad etish yoki rozilik berish huquqiga ega. Bu huquqlar jamlanmasi “somatik huquqlar” nomi bilan tanilgan. Garchi ushbu atama o‘zbek huquqiy adabiyotida keng qo‘llanilmasa-da, u tibbiy aralashuv, organ donorligi, evtanaziya, jinsni o‘zgartirish kabi ko‘plab dolzarb masalalarning markazida turadi. Maqolaning dolzarbligi shundaki, zamonaviy bioetika va tibbiyot texnologiyalari rivojlanib borayotgan bir paytda, fuqaroning tana ustidan huquqlari qanday himoya qilinayotgani, rozilik asosida qarorlar qanday qabul qilinayotgani, va bu huquqlarni buzish holatlari qanday javobgarlikka sabab bo‘lishi masalalari yanada keskin ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu maqolada somatik huquqlarning mazmuni, ularning O‘zbekiston qonunchiligida qanday aks etishi, xalqaro tajribalar bilan qiyosiy yondashuv orqali chuqur o‘rganiladi va shu asosda takliflar ishlab chiqiladi. “Somatik huquq” atamasi zamonaviy bioetika va inson huquqlari nazariyasining kesishgan nuqtasida paydo bo‘lgan bo‘lib, inson tanasi ustidan shaxsiy egalik, daxlsizlik va avtonomiya (mustaqil qaror qabul qilish) huquqlarini anglatadi. Ushbu huquq tibbiy aralashuvlarga rozilik berish, organ donorligi, estetik operatsiyalarni tanlash, shuningdek, hayotni ixtiyoriy yakunlash (evtanaziya) kabi 90 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 tanaga oid qarorlarni qamrab oladi [1]. Somatik huquqning nazariy asoslari inson sha’ni, erkinligi va daxlsizligi g‘oyasiga tayanadi. Bu tushuncha Rim huquqidagi “neminem laedere” (hech kimga zarar yetkazmaslik) tamoyiliga, shuningdek, G‘arb huquqiy maktablarida keng tarqalgan “bodily autonomy” – tanaviy avtonomiya konseptiga borib taqaladi [2][3]. Bu huquq, asosan, shaxsiy erkinlik va huquqiy javobgarlik o‘rtasidagi nozik muvozanatni ta’minlashga qaratilgan. BMTning Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (1948) 3-moddasida “har bir inson yashash huquqi, erkinligi va shaxsiy daxlsizligiga ega” ekani qayd etilgan [4]. Shuningdek, Yevropa Inson huquqlari konvensiyasi (1950) ham bu huquqning asosiy kafolatlaridan biri hisoblanadi . Somatik huquq faqat tibbiyotga oid tushuncha emas, balki huquqiy, axloqiy va ijtimoiy ongning rivojlanish darajasini aks ettiruvchi mezon hamdir [1]. Aynan shu sababli, har bir demokratik jamiyat bu huquqlarni tan olishi va qonuniy asosda tartibga solishi muhimdir. Somatik huquqlar quydagi yo’nalishlarda namoyon bo‘ladi: tana daxlsizligi, tibbiy aralashuvlarga rozilik (informed consent), organ donorligi, evtanaziya, jinsni o‘
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada zamonaviy bioetika va huquqning kesishgan nuqtasida joylashgan somatik huquqlar tushunchasi tahlil qilinadi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada zamonaviy bioetika va huquqning kesishgan nuqtasida joylashgan somatik huquqlar tushunchasi tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- somatic rights, including bodily ownership, bioethics, and bodily, somatik huqular, tibbiy rozilik, jinsni o’zgartirish., tana daxlsizligi, organ donorligi, bioetika, tanaga egalik
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025