Фразеологизмы, используемые при переводе речи персонажей

Аннотация

The article is devoted to the hardships and solution of the problems in sphere of translation studies. The problem takes up on basis of theoretical materials, scientific literature and collections, which devoted to translation studies. The decree of the President of the Republic of Uzbekistan about additional measures of rising the quality of education at the universities and backing of their active participation in realization in the country of full-scale reforms, improving the training of the personnel with university-level education. In this scientific article we analyzed of using of phraseologies instead of translation of the words, the rule of translation of expressions, theoretical materials, skillful approach in choosing of the word, information from scientific literature and collections, which devoted to translation studies. Also it was analyzed know-how of well-known specialists in sphere of translation studies in particular: G.Salomov, A.Ibrohimov, A.Fayzulayev, J.Sharipov, N.Komilov, Q.Musaev, Z.Isomiddinov, E.Ochilov. It should be used its equivalent or antonym in translation of the term. Translator should skillfully chose the synonyms in native language, to understand the meaning of the word, the influence of the stylistic, ability to chose necessary word on the basis of context of the sentences. Only in this case translation of the word fully reflects the folk spirit. Keywords and expressions: translation, character's speech, fraseologism, equvalentus phrase, National Accents, synonym, context. Кириш. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Олий таълим тизимини янада ри- вожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори узлуксиз таълим тизимини ривожлан- тириш, мамлакатимизнинг изчил ривожланиб бораётган иқтисодиётини юқори малакали кадрлар билан таъминлаш, барча ҳудудлар ва тармоқларни стратегик жиҳатдан комплекс ривожлантириш масалаларини ҳал қилиш борасида олий таълим тизими иштирокини кенгайтириш йўлидаги яна бир муҳим қадамдир1. Фарзандларимизни мустақил фикрлари, замонавий билим ва касб-ҳунарларни эгаллаган, мустаҳкам ҳаётий позитсияга эга, чинакам ватанпарвар инсонлар сифатида тарбиялаш биз учун долзарб аҳамиятга эга бўлган масала ҳисобланади2. Мақсад ва вазифа. Ҳар бир ижодкор ўз асарлари орқали унинг ўзигагина хос бўлган бадиий тафаккурни намоён этади. Ижодкор бадиий тафаккурини таржимада сақлаб қолиш, унинг услуби қонуниятларини англаб етиш, миллий руҳиятини сақлаш ва таржимада персонаж нутқини ўзига хос хусусиятларини бериш мақсадида тадқиқотда персонажлар нутқидаги қўлланилган фразеологизмларни таржима қилиш қоидалари, сўз танлашдаги маҳоратларни ечиш борасида амалга оширилаётган тадқиқотлардан олинган маълумотлар асосида таҳлил қилиш, Ғ.Саломов, А.Иброҳимов, А.Файзуллаев, Ж.Шарипов, Н.Комилов, Қ.Мусаев, З.Исо- миддинов, Э.Очилов каби таниқли олимларнинг бу борада тўплаган тажрибалари ўрганиш асосида таклиф ва тавсиялар беришни ўз олдимизга вазифа қилиб қўйгандик. Усуллар. Илмий мақолани ёзишда назарий-методологик, тавсифлаш, таснифлаш, қиёслаш, чоғиштириш ва лингвомаданий таҳлил каби усуллардан фойдаланилди Натижалар ва мулоҳаза. “Фраза, фразеология, фразеологизм терминларининг барчаси юнонча бўлиб, фраза – ибора, жумла; қанотли сўз, ҳикматли барқарор бирикма, фразео- логия – ана шу барқарор сўз бирикмалари – иборалар мажмуи, фразеологизмлар – турғун сўз бирикмалари маъноларини билдиради. 1 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 20 apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora- tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-2909-sonli Qarori [The decree of the President of the Republic of Uzbekistan about additional measures of rising the quality of education at the universities ПҚ -2909] 2 Mirziyoyev Sh. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz [Sh.Mirziyoyev Our great future we will built together with brave and noble nation] O‘zbekiston, 2017. 157-158 b. 93 SHA RQ MA SH’ A LI Тузилишига кўра гапга ва сўз бирикмасига тенглиги, бир бутун маъно англатиши, нутққа тайёр ҳолда олиб кирилишини жиҳатида фақат идиома – ибораларгина эмас, мақол ва маталлар ҳам фразеологизмларга киритилади1.” Фразеологизм – турғун бирикмаларнинг образли, кўчма маънога эга тури бўлиб, тил эга- сининг дунёни, ҳодисаларни ўзига хос кўришини намоён этади. Фразеологизмлар ҳар доим халқ дунёқараши, жамият тузилиши ва ўз даврининг мафкурасини билвосита акс эттиради. Ҳар бир тилнинг фразеологизмларида халқ ҳаётига мансуб ижтимоий-тарихий воқеа- ҳодисалар, ахлоқий ва маънавий-маданий меъёрлар, диний тасаввурлар, миллий анъана ва урф-одатлар, маданий стереотиплар ва архитеплар ўз аксини топган бўлиб, улар авлоддан- авлодга узатилади2. Фразеологизмлар миллийликка асослангани учун уларни таржима қилиш ҳамиша қи- йинчилик туғдириб, кўпинча муайян муаммолар келиб чиқишига сабаб бўлади. Одатда, бошқа тилга уларнинг шакли эмас, мазмуни кўчади. Лекин ана шу мазмунни тўғри ифодалаш, у ёки бу фразеологизмнинг бошқа тилдаги мувофиқ муқобилини топпиш учун баъзида бир неча авлод таржимонлар изланиш