Китайские фразы и их классификация

Аннотация

Phraseological expressions are a vivid example of folklore, reflecting the сеnturies-old life of the people, their worldview, precepts and moral teachings, which are improved from century to century and transmitted from one generation to another. In phraseological expressions, the influence of speech is amplified, accepted by the people, deeply rooted in the minds of people, reflects the customs and habits of the people, their traditions, culture and history. The phraseological expressions are often used, in daily life of people, especially by writers, literary critics, poets to attract the attention of readers to their works. Phraseological expressions, embodying wise thoughts, deep content, are the most effective expressive (that is stimulating emotions) means of our speech, which involuntarily make a person think and reflect. The set phrases in Chinese language as 熟语shuyu consists of 成语chengyu–the set expressions;谚语 yanyu–proverbs;俗语suyu (俗话suhua)– sayings; 格言 geyan–words of wisdom; 歇后语xiehouyu–hints, vagueness, in other words riddle (盲人骑瞎马mang ren qi xia ma–as if blind man on eyeless horse; dangerous; 22 SHA RQ MA SH’ A LI 惯用语guanyongyu–often used phrases consisting of three hieroglyphs that are used in spoken language (走后 门 zou hou men –leave the back door; take a bribe, 吹牛皮chui niu pi overstate; proud boast). 成语 chengyu is a folk wisdom in the spirit of moralizing, which is passed from mouth to mouth, has a concise form and effective expression. In the Chinese language, phraseological phrases in writing are 96% composed of four characters, the remaining 4% consist of 3-14 characters. Phraseologisms of the Chinese language are distinguished by origin, structure, semantic and functional diversification. Therefore, phraseological expressions are classified with difficulties. The article explores how the phraseological expressions of the Chinese language are classified. Keywords and expressions: 熟语 shuyu –phraseology; 成语 chengyu - the set expressions; 谚语 yanyu- proverbs; 俗话 suhua - sayings; 惯用语 guanyongyu- frequently used phrases, consists of three hieroglyphs; 格言 geyan–words of wisdom, 歇后语 xiehouyu- the hint comes in the form of a riddle that has not been said to the end. Ибора халқ оғзаки ижодида кенг тарқалган бўлиб, у авлод-аждодларнинг асрлар таж- рибасидан ўтган ҳаётий кузатишлари натижасида вужудга келган, тилдан-тилга ўтиб сайқал топган панд-насиҳат руҳидаги чуқур мазмун, ихчам шакл, таъсирчан ифодага эга бўлган халқ ҳикматидир. Муайян фикрни тез, осон, аниқ, тушунарли, таъсирчан ифодалаш асосий ўрин тутгани учун мақолларда образлилик, мажозийлик кучли бўлади, қофия, бадий тасвир воситаларидан кенг фойдаланилади, ўткир киноя, нозик қочиримлар қўлланилади. Нати- жада, у мантиқий тугал маъноли, ҳикматли иборага, чуқур мазмунли панд характеридаги гапга айланади. Ўзига хос содда ва ихчам бадий шакл, ритм ва оҳангга эга бўлади. Иборалар ҳамма халқларда ўзига хос бой мукаммал тузилишга эга бўлиб, авлоддан авлодга ўтиб келаётган халқ тилининг бебаҳо бойлигидир. Ибораларни оғзаки энциклопе- дия, ўзига хос бадиий тарихий солнома дейиш мумкин. Улар инсонларнинг ақлини ўткирлаб, нутқини равшан ва таъсирли қилиб ифодалашга катта ёрдам қилади ҳамда ҳаётий жумбоқлар ва муаммоларни тўғри ечишга ўргатади, турмушнинг жамики катта-кичик масалалари хусусида қимматли маслаҳатлар беради. Умуман, инсоният яратган иборалар- нинг тематикаси кенг ва ранг-баранг бўлиб, ижтимоий ҳаётнинг энг мураккаб муаммола- ридан тортиб, оилавий ҳаётнинг энг кичик урф-одатларигача, кишилар ҳаракатидаги майда- чуйда нуқсонларигача ўз аксини топган. Ибораларни яратган халқнинг асрий ҳаёти, дунёқараши, урф-одати сингиб кетган. Модомики шундай экан, ибораларнинг тарихий илдизларини аниқлаш, уларнинг ғоявий-тематик мазмунини очиб бериш кўп изланиш, узоқ йиллар мобайнида сабр тоқатлик билан иш олиб боришни талаб қилади.1 Хитой тилидаги фразеологик иборалар келиб чиқиши, тузилиши, семантик ва функ- ционал ранг-баранглиги билан ажралиб туради. Шунинг учун фразеологизмларни қийинчилик билан классификация қилинади. Бизнинг турғун ибора деб атаётганимиз хитой тилида 成语chengyu бўлиб, хитойча “辞 海Cihai номли изоҳли луғатда шундай изоҳлаган: 熟语的一种. 习用的固定词组, 在汉语中多数由四个字组成. 组织多样,来源不一.有些可从 字面理解, 如 “万紫千红” , “百闻不如一见” ; 有些要知道来源才懂,如 “守株待兔” 2 1 Sh.Shomaqsudov, Sh.Shorahmedov. Hikmatnoma. Toshkent: 1990 y. 5-bet 2 辞海, 北京 : 2009年 154 页(Cihai, Beijing: 2009. P.154) 23 SHA RQ MA SH’ A LI Таржимаси: 成语chengyu- «熟语shuyu фразеологик ибора» нинг бир бўлаги бўлиб, турғун иборалардан ташкил топгандир. У тўртта иероглифдан ташкил топган сўз бирикмаси бўлиб, келиб чиқиш манбаи ҳар хилдир. Баъзиларини иероглифларнинг маъносидан тушуниб олса бўлади. Мисол: “万紫千红” “ранг-баранг, ҳар хил” . сўзма сўз таржимаси - “10 000та сиёҳ ранг , 1000та қизил ранг”. “百闻不如一见” юз марта эшитгандан , бир марта кўрган яхшироқ. Бу иборани иероглифларнинг маъносига қараб нима маънода ёзилганлигини билиш қийин эмас. Баъзи бир ибораларнинг келиб чиқиш манбаини билгандагина маъносини тушунишимиз мум