Правовая природа арбитражных соглашений

Аннотация

мазкур мақолада арбитраж ҳал этиш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. келишувининг илмий-амалий жиҳатлари таҳлил 2017–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини этилиб, арбитраж арбитраж келишувнинг тушунчаси ва ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича хусусиятлари тадқиқ этилган, шунингдек Ўзбекистон Ҳаракатлар стратегиясида Қонун устуворлигини Республикасининг “Халқаро тижорат арбитражи таъминлаш ва суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ тўғрисида”ги Қонуни лойиҳаси юзасидан тавсия ва қилишнинг устувор йўналишининг муҳим вазифаси таклифлар ишлаб чиқилган. сифатида маъмурий, жиноят, фуқаролик ва хўжалик Калит сўзлар: арбитраж келишуви, халқаро қонунчилигини такомиллаштириш, жумладан одил тижорат арбитражи, иқтисодий низо, ёзма шакл, судловни амалга ошириш самарадорлиги ва сифатини даъво, суд. ошириш, фуқаролик ва хўжалик суд иш юритувининг процессуал асосларини такомиллаштириш, ишларини Аннотация: в данной статье были проанализиро- кўриб чиқиш тартибини такомиллаштириш кўрсатиб ваны научно-практические черты арбитражного согла- ўтилган [2]. Шу билан бирга халқаро тижорат шения, исследованы понятие и признаки арбитражного муносабатларининг ривожланиши халқаро тижорат соглашения, а также были разработаны рекомендации арбитражларини ташкил этиш билан уларда ишни и предложения по проекту Закона Республики Узбеки- кўришнинг процессуал асосларини стан «О международном коммерческом арбитраже». такомиллаштиришни тақозо этади. Мамлакатимизда Ключевые слова: арбитражное соглашение, меж- амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари тижорат дународный коммерческий арбитраж, экономический низоларини муқобил ҳал этиш усуллари, шу жумладан спор, письменная форма, иск, суд. арбитраж (ҳакамлик) жараёнини такомиллаштиришни назарда тутади. Annotation: this article analyzes the scientific and Халқаро тижорат арбитражи доимий асосда ёки practical features of the arbitration agreement, studies the муайян ҳолат юзасидан махсус тузилган, халқаро concept and features of the arbitration agreement, and тижорат низоларини муайян процессуал шаклда develops recommendations and proposals on the draft кўришга мўлжалланган, низолашувчи томонлар учун Law of the Republic of Uzbekistan “On international мажбурий қарор чиқарувчи ҳакамлик суди commercial arbitration”. ҳисобланади. Мазкур суд у ёки бу шаклда “чет эл Keywords: arbitration agreement, international com- капитали”ни ўз ичига олувчи махсус турдаги mercial arbitration, business dispute, the written form, the низоларни, айнан фуқаролик-ҳуқуқий ва, асосан, савдо complaint, the court. келишувларни ҳал этиш учун тузилади. Халқаро тижорат арбитражи унинг тегишли бўлган ишларни Ўзбекистон Республикаси мустақиллика эришгани кўришгагига ваколатли ҳисобланади. Ишни билан дунё ҳамжамиятига интеграция бўлиш жараёни арбитражда кўриш учун тақдим этиш ҳақидаги келишув жадал равишда ривожланиб бормоқда, хусусан, арбитраж келишуви кўринишида тузилиши мумкин. биргина инсон ҳуқуқлари соҳасида мамлакатимиз 70 Бинобарин, халқаро тижорат арбитражи фаолиятидаги дан ортиқ халқаро конвенциялар, пактлар ва энг зарур институт арбитраж келишуви ҳисобланади. декларацияларга аъзо бўлмоқда. Шу билан бирга, Умуман олганда, арбитраж келишуви тарафлар республика сиёсий, савдо-иқтисодий ва бошқа ўртасида вужудга келган ёки вужудга келиши мумкин масалаларни амалга оширишга қаратилган икки бўлган низоларни ҳакамлик судида кўриб чиқиш учун томонлама шартномалар, келишувларни имзолаган. келажакда берилиши ҳақидаги келишув ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Президенти Арбитраж келишуви қуйидаги белгиларга эга: Ш.М.Мирзиёев иқтисодиёт соҳасида олдимизда турган - мазкур тарафларнинг келишуви вужудга келган вазифалар ҳақида гапирганда, аввало кенг қамровли ёки вужудга келиши мумкин бўлган низоларни иқтисодий ислоҳотлар негизида очиқ иқтисодиёт, арбитражга кўриб чиқиш учун тақдим этиш ҳақидаги соғлом рақобат, ишбилармонлик ва инвестиция битим ҳисобланади; муҳитини тубдан яхшилаш учун зарур шароитларни - келишув бўйича низо муайян бир ҳуқуқий яратиш; иқтисодиётда давлат иштирокини муносабат билан боғлиқ бўлади, муносабатнинг камайтириш, хусусий секторни жадал ривожлантириш шартномавий тусга эгалиги муҳим эмас. орқали янги иш ўринларини кўпайтириш; иқтисодиётни Бугунги кунда уч турдаги арбитраж келишуви модернизация ва диверсификация қилиш, меҳнат мавжуд: шартнома шарти (arbitration clause), арбитраж унумдорлигини ошириш орқали юқори иқтисодий шартномаси (arbitration agreement) ва ҳакамлик ёзуви ўсишни таъминлаш; “яширин” иқтисодиётга қарши (submission agreement). Шартнома шарти – курашиш, унинг ҳажмини кескин қисқартириш; тарафларнинг асосий шартнома ичига киритилган ва валютани эркинлаштириш сиёсатини изчил давом арбитраж тартибида шартнома тарафлари ўртасида эттириш, барқарор монетар сиёсатни амалга ошириш; вужудга келиши мумкин бўлган низоларни ҳал этишни иқтисодиётни ривожлантиришга доир стратегик назарда тутадиган келишув. Ундан фарқли ўлароқ вазифаларни рўёбга чиқаришга қодир малакали арбитраж шартномаси асосий шартномадан а