BOLALARGA EKOLOGIK TA’LIM BERISH USULLARI

Аннотация

In the article, many decisions and decrees are introduced in our country along with the countries of the world, and practical works are being carried out in order to eliminate such environmental problems in the world. Understanding the urgency of environmental problems, it is considered one of the important steps to put environmental education in the minds of children from a young age and to achieve the goal. After all, children are our future, how to create this future is in our hands. Key words: Ecological problems, Avesta, ecological education, "Earth is our common home" (partial program), ecological methods. Hozirgi davrga kelib ekologik muammolarning yildan-yilga soni ko‘payib bormoqda sabablari turlicha. Asosiy ekologik muammolar quyidagicha: - Aholi sonining ko‘payib borishi; - Energiya resurslari muammolari; - Sayyoraning global ifloslanishi; - Bioxilma-xillik va o‘rmonlarni kesish; 76-son 1–to’plam Iyul-2025 Sahifa: 13 Ustozlar uchun pedagoglar.org - Global isish; - Cho‘llanish1. Bunday muammolarni butunlay bartaraf etish mushkul, lekin ularni qamrof darajasi foizini qisqartirish albatta o‘zimizning qo‘limizda. Ekologik muammolar hozirgi davrda emas balki qadim-qadimdan mavjuddir, jumladan 3000 ming yil avval yaratilgan Avestoda tabiatni asrash, tozalikka, suv, o‘tloq va yerlarni iflos qilmaslik, hayvonlarga ozor bermaslik va boshqalar bitilgan. Ekologiyaga bo‘lgan munosabat allomalarimizni ham befarq qoldirmagan, jumladan: Abu Nasr Forobiy, Abu Ali Ibn Sino Ibn Sino, Muhammad Muso al-Xorazmiy, Zahriddin Muhammad Bobur va boshqa allomalarimizning o‘z fikri va qarashlari mavjud. Yurtimizda ekologiyani muhofaza qilish maqsadida yetarli qaror va farmonlar tasdiqlangan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 30-oktabrda “2030-yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekiston Respublikasining atrof-muhitni muhofaza qilish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” PF-5863-son farmoni qabul qilindi2, bundan ko‘zlangan maqsad, Yurtimizda atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, sanitariya va ekologik holatni yaxshilashni ta’minlash sohasida izchil ishlar olib borishdir. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 27-maydagi 434-son “O‘zbekiston Respublikasida ekologik ta’limni rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori tasdiqlandi o‘shbu qarorda uzluksiz ta’lim tizimiga xususan, maktabgacha ta’lim tizimiga ham ekologik ta’limni joriy etish bolalarning yoshligidan qalbiga, ongiga ekologik ta’lim-tarbiyani singdirib borish zarurligi bayon qilingan.3 Maktabgacha yoshidagi bolalarga ekologik ta’lim berish maqsadida “Yer sayyorasi umumiy uyimiz” (Ekologik ta’lim va tarbiya berish bo‘yicha maktabgacha ta’lim tashkilotlari uchun parsial dasturi) 2022-yilda yaratilgan bo‘lib, dasturda maktabgacha yoshdagi bolalarga ekologik ta’lim va tarbiya berish bo‘yicha xalqaro tajribalar, umumpedagogik tamoyillar, rivojlanish sohalari kompetensiyalari va boshqalar tarbiyachi va bolalar uchun kerakli ma’lumotlar bilan boyitilgan. Maktabgacha yoshidagi bolalar e’tiborini jalb qilish ularning bilimini oshirish katta mashaqqat kasb etadi, shu sababdan ekologik ta’lim berishda turli xil ta’lim metodlaridan va ta’lim shakllaridan foydalanish maqsadga muvofiq, shuningdek ularning ekologik qiziqishini, bilimini yanada oshirishga yordam beradi. Metod to‘g‘risida to‘xtaladigan bo‘lsak, metod yunoncha “metodos” so‘zidan olingan bo‘lib “bilish, nazariya, ta’limot” 1 https://eurodomik.ru/uz/penoblok/vse-globalnye-ekologicheskie-problemy-ekologicheskie-problemy-i-ih.html 2https://lex.uz/ru/docs/-4574008 3 https://lex.uz/ru/docs/-4354743?ONDATE2=28.05.2019&action=compare 76-son 1–to’plam Iyul-2025 Sahifa: 14 Ustozlar uchun pedagoglar.org degan ma’nolarni bilidirib – voqelikni amaliy va nazariy egallash, uni o‘zlashtirish, o‘rganish, bilish uchun yo‘l yo‘riqlar ko‘rsatish, usullar majmuasi, bilimlarni yaratish va asoslash usulidir4 O‘qitish usullari quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi: - o‘qitishning maqsadliligi; - mazmunni o‘zlashtirish yo‘llari; - ishtirokchilarning jarayonda o‘zaro ta’siri va b. Tabiat bilan tanishtirish metodlari 3 ta asosiy guruhlarga ajraladi: Vizual, amaliy va og‘zaki usullar va ular quyidagicha farqlanadi: 1. Vizual usul-tabiatni kuzatish, rasmlar, modellar, filmlar va slaydlar namoyishini tomosha qilish orqali bolalarda ekologik tasaffur uyg‘onadi; 2. Amaliy usul-o‘yin bolalar hayotidagi eng maroqli jarayon, mehnat, elementar tajribalar. Bu usullardan foydalanish bolalarda tabiatga qiziqish, fikrlash, jamoada o‘zaro birdamlik xislatlarini boyitadi. 3. Og‘zaki usul-suhbatlar, tarbiyachi tomonidan tabiat tarixi haqida o‘qib berish, bolalarning tabiat to‘g‘risidagi ma’lumotlarga ega bo‘lish bilan bir qatorda ularning og‘zaki nutqini rivojlantirishga yordam beradi, [1]. Vizual usul va uning turlari haqida to‘xtalamiz. Kuzatish bu - tabiat jismlarini shuningdek tabiatda ro‘y berayotgan hodisalaga aralashmagan holda sezgilar bilan qabul qilib olishdir. Kuzatish murakkab bi