MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR UCHUN EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANI AMALGA OSHIRISHDA SHAKL, VOSITA VA METODLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

В данной статье рассмотрены способы использования форм, средств и методов в реализации экологического образования и воспитания дошкольников. Ключевые слова. Экологическое образование-воспитательное, разъяснительное, поучительное, практическое, индуктивное, дедуктивное, репродуктивное, проблемное, беседа, вопросы и ответы, хадисы, рассказы, повествования, толкование, обзор, наблюдение, сравнение, сравнение, воображение, убеждение, поучение, подача примера, требование, привыкание, поощрение. Annotation. In this article, the methods of using forms, tools and techniques in the implementation of environmental education and education for preschool children are examined. Keywords. Environmental education-educational, explanatory, indicative, practical, inductive, deductive, reproductive, problematic, conversational, question- and-answer, Hadith, stories, narratives, annotation, browsing, observation, analogy, comparison, imagining, persuasion, admonition, sampling, demand, habituation, stimulation. Boshlang‘ich ekologik ta’lim va tarbiyani amalga oshirishda maktabgacha yoshdagi bolalar saviyasiga mos va xos ish shakllari, vositalari va metodlarini tanlab olish muhim shartdir. MTTda boshlang‘ich ekologik tarbiyaning eng samarali yo‘llaridan biri uni mehnat tarbiyasi bilan qo‘shib olib borish, ya’ni bolaning bo‘sh vaqtlarini foydali ishlarga jalb qilishdir. Chunki, tabiatga ozor berish bilan bog‘liq bo‘lgan sho‘xliklar ma’lum darajada bolaning bo‘sh qolishi natijasida kelib chiqadi. U qiladigan ishi yo‘qligidan mushukning dumiga ip bog‘laydi, qushlarning iniga chiqib, www.pedagoglar.org 45-to’plam_1-qism_Iyul-2025 105 Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari polaponlarini oladi va hokazolar. Aslida bola jonvorlarga ozor bermasdan, ular bilan do‘st tutunib ham olam-olam zavq olishi mumkin. Biz unga qanoatli do‘stlari uchun inlar yasab, ho‘raklar tayyorlashni o‘rgatishimiz maqsadga muvofiqdir. Ekologik ta’lim va tarbiyaga doir mavjud tadqiqot ishlarida tavsiya etilishicha, bu borada quyidagi shakl, metod va vositalardan foydalanish maqsadga muvofiq: tushuntirish, ko‘rsatmali, amaliy; induktiv va deduktiv, reproduktiv, muammoli; suhbat, savol-javob; hadislar, hikoyalar, rivoyatlar, maqolalar o‘qib berish, qayta hikoya qilish; izohlash, ko‘zdan kechirish; kuzatish; qiyoslash va taqqoslash; tasavvur qilish; ishontirish, ibrat olish uchun misol va namuna keltirish; talab qilish, odatlantirish va rag‘batlantirish; o‘yinlar, shu jumladan, improvizatsiyalarda ishtirok etish, kolleksiya to‘plash, sayr, ekologik kechalar, ekologiya haftaligi va b.: MTTda tashkil etiladigan ekologik tarbiyaning shakl, metod va vositalari Shakllar Metodlar Vositalar “Tabiat” burchagidagi Kuzatish; tushuntirish; Hadislar; ishlar; tabiat go‘zalliklaridan rivoyat va sayr; zavqlantirish; hikoyatlar; ekologik kechalar; tajriba; she’rlar; ekologiya haftaligi; bolalarni gapirtirish; pandu nasihatlar; shoirlar va olimlar bilan nutqiy-mantiqiy maqol va matallar; uchrashuvlar; masalalar yechish; topishmoqlar; sahna ko‘rinishlari; suhbat; ekologik ertaklar; kattalarga yordam; o‘yinlar; loto; bellashuvlar didaktik o‘yinlar labirint; rebus; videoroliklar Tabiat burchagi bolalarni tabiat bilan tanishtirishga, kichkintoylarda ularga mehr paydo etish, muhabbat uyg‘otish ishida katta yordam beradi. Tabiat burchagidagi jonzotlarni bolalar har kuni ko‘radi, bu narsa tarbiyachilar ishini yengillashtiradi: ular tirik mavjudotlarni muntazam kuzatib boradi va parvarishlaydi. Ularni parvarish qilish natijasida bolalar zaminimizdagi o‘simliklar va hayvonot dunyosining nihoyatda turli- tumanligi to‘g‘risida, o‘simliklar, hayvonlar qay tariqa o‘sib rivojlanib borishi, ularga qanday sharoitlar yaratib berilishi zarurligi to‘g‘risida tasavvur hosil qiladi. Maktabgacha yoshdagi bolalar mushukcha, kuchukcha, qo‘zichoq, tipratikon yoki quyon bolasini darhol ushlab ko‘rmoqchi, ularning oldiga borib silamoqchi, orqasidan quvlab ushlab olmoqchi bo‘lganliklari ko‘p marta kuzatilgan. Bolalar bu jonivorlarga tezda in yasashga kirishadi. Uni parvarilaydi. Ota-onalar bolaning zo‘r hafsala va www.pedagoglar.org 45-to’plam_1-qism_Iyul-2025 106 Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ishtiyoq bilan boshlagan ana shu tashabbusini qo‘llab-quvvatlashlari, maslahatlar bilan unga yaqindan yordam berishlari kerak. Jonli burchakda qushlar va hayvonlarni parvarish qilish bolalarda tabiatga, undagi barcha jonli va jonsiz narsalarga qiziqish, muhabbat uyg‘otish, ularni his etish, mehribonlik ko‘rsatish tuyg‘ularining shakllanishiga yordam beradi. Qushlar va hayvonlar bilan yaqin munosabatda bo‘lish bolaning bilimini har tomonlama boyitishga olib keladi. Bolalarni jonli tabiat, undagi hayvonot dunyosi, o‘simliklar olami bilan muntazam ravishda tanishtirib boriladi. Bunda ishlar yil davomida reja asosida tashkil etiladi. Mashg‘ulotlar suhbat, kuzatish, o‘yin faoliyatlari bilan bog‘l