Вопросы осуществления международного сотрудничества по уголовным делам (на основе анализа законодательства ФРГ и Республики Узбекистан)

Аннотация

мазкур мақолада Ўзбекистон Ўзаролик принципи (reciprocity principle) халқаро Республикаси ва Германия Федератив Республикаси ҳамкорликнинг асосий принципларидан бири ҳисобла- қонунчилиги нормалари таҳлили асосида жиноят нади, зеро, ҳар қандай ҳамкорлик ўзаро манфаатли ишлари бўийча халқаро ҳамкорликни амалга ошириш бўлиши лозим. Мазкур принцип жиноят ҳуқуқида узоқ механизми ёритиб берилган. вақтлардан буён маълум. Давлатлар ҳамкорлиги Калит сўзлар: жиноятчилик, ҳамкорлик, жиноят баъзан шундай кўп томонлама бўладики, уларнинг процесси, халқаро ҳуқуқ, давлат. ўзаро муносабатлари мураккаб тус олади, шартнома тузиш мобайнида алоҳида масалалар эътибордан Аннотация: в данной статье на основе норм зако- четда қолади. Айни шундай ҳолларда ўзаролик нодательства Республики Узбекистан и Федеративной принципи аҳамияти янада ортади. Ушбу принцип Республики Германия был проанализирован механизм шунга асосланадики, жиноятчини ушлаб бериш международного сотрудничества по уголовным делам. сўралаётган давлат келгусида мазкур давлат ҳам Ключевые слова: преступность, сотрудничество, шунга муносиб жавоб қайтаришига умид қилади. уголовный процесс, международное право, государ- Р.А.Сайфулов таъбири билан айтганда, “ушбу ство. принцип, айниқса, экстрадиция институтини қўллашда асосий ўрин эгаллайди ҳамда уни миллий қонунчилик Annotation: in this article the mechanism of ҳужжатларида мустаҳкамлаш зарур” [3; 10-с]. international cooperation in criminal cases was analyzed Таъкидлаш ўринлики, мазкур принцип қатор шарт- on the basis of the norms of the legislation of the Republic лар бажарилиши талаб этади. Ушбу масала бўйича of Uzbekistan and the Federal Republic of Germany. болгариялик олим В.Кутиков нуқтаи назари эътиборга Key words: crime, cooperation, criminal procedure, молик. Унинг ёзишича, “икки ёки ундан ортиқ давлат ўз international law, state муносабатларини ўзаролик асосида шакллантирар экан, улар бундай муносабатларни шартномавий тар- Дунёда глобаллашув ва интеграциялашув тибга солишни кўзда тутувчи одатдаги тенглик билан жараёнларининг жадаллашиб бориши натижасида қаноатланмайдилар. Моҳиятан уларнинг мақсади кат- трансмиллий жиноятлар сони ошиб бормоқда [10]. Шу тароқдир: уларнинг ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятлари сабабли, жиноят учун жавобгарликнинг муқаррарлигини шундай ташкил этилиши лозимки, ўзаро тўлақонли таъминлашдаги давлатларнинг саъй-ҳаракатларини мутаносибликка эришиш зарур. Яъни, бунда шундай бирлаштириш ҳамда мазкур масалада янги, қоидага риоя этиладики, бир тараф ўз ҳуқуқ ва мажбу- самаралироқ шаклларда ҳамкорлик қилиш халқаро риятларини бошқа тараф ҳам унга нисбатан шундай ҳамжамиятнинг диққат эътиборини жалб этаётган жавоб берган тақдирдагина амалга оширади” [4; 60-с]. устувор йўналишлардан бири бўлиб қолмоқда. Бундай қоидани ГФР қонунчилигида ҳам учратиш мум- Жиноятчиликнинг миллий хавфсизликка таҳдид кин. Зеро, ГФР ҳуқуқшунослари ўзаролик принципини солиши, унинг сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий давлатнинг давлат сиёсатини юритиш жараёнида тараққиёт йўлида ғов бўлиши ўз навбатида унга татбиқ этилувчи ахлоқий-маънавий норма, деб жавобан тегишли чора-тадбирлар кўришни, даставвал, ҳисоблайдилар. Бундан ташқари, мазкур принцип трансмиллий жиноятчиликка нисбатан халқаро давлатларнинг жиноят ишлари бўйича халқаро даражада кураш олиб боришни тақозо этади. Шу билан ҳамкорлигини амалга ошириш жараёнида ижобий бирга, жиноятларга қарши кураш юзасидан халқаро натижаларга эришиши учун давлатлар ўртасида ўзаро ҳамкорлик механизмни татбиқ этиш бўйича халқаро ишонч бўлиши лозим деб таъкидлайдилар [5; 9-р]. ҳуқуқда етарлича тажриба тўпланган бўлсада, уни Бундан ташқари, ГФР Европа давлатлари ўртасида тизимлаштириш, ягона норматив-ҳуқуқий база яратиш, амалда қўлланилаётган жиноят ишлари бўйича жиноят ишлари бўйича турли шаклларда ҳуқуқий халқаро ҳамкорлик механизмини тартибга солувчи ҳамкорлик қилиш, минтақавий ва универсал халқаро 1957 йилги “Экстрадиция тўғрисида”ги Европа ташкилотлар доирасида икки ва кўп томонлама техник конвенцияси, мазкур конвенцияга II ва III қўшимча ёрдам кўрсатиш, жиноят содир этиб яширинган протоколлари, 1959 йилги “Жиноят ишлари бўйича шахсларни ушлаб бериш, суд ҳукмини ижро этиш учун ўзаро ҳуқуқий ёрдам тўғрисида”ги Европа конвенцияси ўз мамлакатига юбориш борасида ҳамкорлик етарли ва I, II қўшимча протоколлари ҳамда 1983 йилги даражада, замоннинг хавф-хатарларига мос равишда “Маҳкумларни топшириш тўғрисида”ги Европа шакллантирилмаганлигини қайд этиш жоиз. конвенцияси ва унинг қўшимча протоколи каби Жиноят ишлари бўйича халқаро ҳамкорлик шартномаларнинг иштирокчиси ҳисобланади [11]. механизмлари қаторида жиноят ишлари бўйича ўзаро Жиноят ишлари бўйича халқаро ҳамкорлик ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш масаласи Европа Иттифоқ масаласи давлатлараро имзоланган кўп ва икки давлатлари ўртасида ўзига хос тартибга эга. Жумладан, томонлама шартномалар ҳамда Германия миллий Германия Федератив Республикасида “Жиноят ишлари қонунчилиги асосида уч хил механизм мавжудлигини бўйича халқаро ҳамкорлик тўғрисида”ги махсус қонун