HAYVON ORGANIZMIDA VITAMINLARNING AHAMIYATI.

Аннотация

This article provides a scientifically grounded analysis of the biological role of vitamins in animal organisms, their involvement in metabolic processes, and the adverse effects of deficiencies. Vitamins play a critical role in the normal development of animals, the functioning of the immune system, and the maintenance of productivity indicators. Special emphasis is placed on the rational formulation of animal diets and preventive measures to avoid hypovitaminosis and avitaminosis. Kalit so‘zlar. vitaminlar, metabolizm, hayvon organizmi, gipovitaminoz, immunitet, ovqatlanish, biologik faol moddalar. Keywords. vitamins, metabolism, animal organism, hypovitaminosis, immunity, nutrition, biologically active substances. Kirish. Zamonaviy veterinariya va chorvachilik fanlarida hayvonlarning fiziologik holatini optimallashtirishda mikroelementlar va vitaminlarning roli ortib bormoqda. Vitaminlar – bu organizmda muhim biokimyoviy jarayonlarni boshqarishda ishtirok etuvchi, oz miqdorda zarur bo‘lgan biologik faol moddalar bo‘lib, ular fermentlar va gormonlar faoliyatida koenzim sifatida qatnashadi. Vitamin https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-73 235 Часть–1_ июл–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 yetishmovchiligi hayvonlarda turli kasalliklar, mahsuldorlikning pasayishi, immunitetning susayishi kabi oqibatlarga olib keladi. Shunday ekan, ushbu maqolada hayvon organizmida vitaminlarning fiziologik ahamiyati, ularning manbalari, funksiyalari va ularni ratsionga kiritish muhimligi ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Vitaminlar (lot. vita - hayot), darmon dori — tirik organizmning hayot faoliyati va normal moddalar almashinuvi uchun zarur boʻlgan organik birikmalar. Ular turli xil kimyoviy tuzilishga ega. Oziq moddalar tarkibida qandaydir moddalar yetishmasligi natijasida hayvonlar kasal boʻlishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bor. Xitoy kitoblarida, keyinchalik Gippokrat asarlarida qayd etilgan. Vitaminni ilmiy nuqtai nazardan oʻrganish 18-asrda boshlagan. Ingliz vrachi J.Lind (1757), fransuz fiziologi F.Majandi (1816), rus vrachi N.I.Lunin (1880), golland vrachi Eykman (1897), ingliz olimi F.Xopkins (1906)lar vitaminni oʻrganishga juda katta hissa qoʻshdilar. Vitaminlar normal o'sish, ko'paytirish, ishlab chiqarish va o'z sog'lig'ini saqlash uchun zarur bo'lgan organik moddalardir. Bundan tashqari ular normal metabolik funktsiyani saqlab qolish uchun zarur bo'lgan past molekulyar organik birikmalardir. U hayvonlarning muhim oziq moddalaridan biridir. Hayvonning o'zi sintez qilinmaydi, yoki sintetik mahsulot soni o'z vaqtida ovqatlanishdan o'z ehtiyojlarini qondira olmaydi. Hayvonlarda vitaminlarning roli organizmdagi moddalar almashinuvini tartibga solish va nazorat qilish uchun ba'zi oziq moddalarining sintezi va degradatsiyasini ta'minlashda katalitik rol o'ynaydi. Vitamin yo'qligi, hayvonlarning tanasi yetishmasligi bilan birga, hayvonlarning o'sishi va rivojlanishi va reproduktiv funktsiyasi ta'sirlansa-da, jiddiy holatlar alohida kasallik bo'lishi mumkin. Shuning uchun vitamin dozalarini ko‘proq qo'shish, hayvonlar sog'lig'ini ta'minlash, odamlar hayvon mahsulotlarini iste’mol qilganida yaxshiroq ta’sir ko'rsatadi. Hayvon vitaminlarini tasniflash. Yog‘da eriydigan vitaminlar va suvda eriydigan vitaminlarga bo‘linadi. Yog‘da eriydigan vitaminlarga A, D, E, K1 vitaminlari; suvda eruvchan vitaminlarga vitamin B guruhi, PP, C vitamini, nikotinik kislota, pantotenik kislota, xolin va boshqalarga bo'linishi mumkin. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-73 236 Часть–1_ июл–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Vitamin masalaga e'tibor qaratish kerak. Turli xil hayvon turlari, navlari va o'sish bosqichlari, turli oziqlantirish usullari va shartlari, go'sht ishlab chiqarish, yotqizish yoki sut ishlab chiqarish va boshqa maqsadlar uchun vitaminlar standartining talablari bir xil emas. Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlaydigan vitaminlar, saqlash jarayonining shikastlanishi, vitaminlarning beqarorligi sababli vitamin A, E, D3 vitaminlari kabi osonlik bilan oksidlanadi. Vitaminli ozuqalar - oʻsimlik bilan hayvon chiqindilaridan tayyorlanadigan servitamin ozuqa, aralash yem. Vitaminlarning yetishmasligi hayvonlar organizmida gipovitaminoz kasalliklarini keltirib chiqaradi. Yosh, boʻgʻoz va sogʻiladigan mollarda ayniksa vitaminlarga talab katta boʻladi. Ayrim vitaminlar hayvon organizmining oʻzida, masalan, A vitamini karotindan, D vitamini sterindan sintezlanadi. Kavsh qaytaruvchi hayvonlarning meʼda yoʻlidagi mikroflora taʼsirida C, K, V guruhidagi vitaminlar vujudga keladi. Pekin hayvonlar ratsionida vitaminga boy ozuqalarning boʻlishi muhim ahamiyatga ega. Hayvon oʻzining organizmi uchun muhim boʻlgan vitamin A ni karotinga boy yashil oʻtdan oladi. Karotin dukkakli oʻtlar (beda, qashqarbeda) da koʻp. Bularning 1 kg ida 30—100 mg; 1 kg silosda 20—40 mg, 1 kg oddiy pichan unida 110—250 mg karotin bor. Baliq unida ham vitamin A koʻp. D guruhi vitaminlari yashil o