Особенности взыскания судебных расходов в гражданских судах: практика и теория

Аннотация

мазкур мақолада фуқаролик эса фуқароларда судга нисбатан фикри ижобий судларида суд харажатларини ундиришнинг ўзига хос тарафга ўзгарганлигида кўринади. жиҳатлари ёритилган бўлиб, амалиёт ва назариядаги Ўзбекистон Республикаси Олий судининг 2019 йил афзаллик ва камчиликлар, суд харажатлари билан 1-ярмидаги иш фаолияти бўйича ҳисоботи тингланга- боғлиқ умумий қоидалар таҳлил қилинган. нида ярим йиллик фаолият 2017-2021 йилларда Ўзбе- Калит сўзлар: фуқаролик процесси, фуқаролик су- кистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта ди, суд харажатлари, давлат божи, даъво баҳоси. устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида белгилаб берилган вазифалар ижросини таъминлаш- Аннотация: в этой статье освещаются особенно- га, одил судловни амалга оширишда фуқаролар, тад- сти судебных издержек в гражданских судах, анализи- биркорлик субъектлари ва юридик шахсларнинг бу- руются преимущества и недостатки практики и теории, зилган ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний ман- а также общие правила, связанные с судебными рас- фаатларини ҳимоя қилишга, мамлакатимизнинг ижти- ходами. моий-сиёсий барқарорлигини сақлаш, ҳуқуқбузарлик ва Ключевые слова: гражданский процесс, граждан- жиноятларнинг олдини олишга қаратилганлиги айтиб ский суд, судебные расходы, государственная пошли- ўтилди. Ҳисоботлар натижалари бўйича 2019 йилнинг на, цена иска. 1-ярим йилида фуқаролик ишлари бўйича суд- лар томонидан 35 мингдан зиёд фуқаролик иши сайёр Annotation: this article highlights the specifics of court суд мажлисларида кўриб чиқилгани таъкидланди. costs in Civil Courts, analyzes the advantages and disad- Шунингдек, 91 минг 744 иш судларда кўриб чиқилган- vantages of practice and theory, and general rules related лиги, ҳисобот даврида 42 миллиард сўмдан зиёд to litigation costs. мажбурий тўловларни ундириш ҳақида 38 минг 630 суд Key words: civil procedure, civil court, court expens- буйруғи чиқарилганлиги, кўриб чиқилган фуқаролик es, state duty, cost of claim. ишлари бўйича 79 минг 420 ҳал қилув қарори чиқарилганлиги, ушбу қарорлар бўйича талабларнинг Мамлакатимизда демократик ўзгаришларни янада 84,4 фоиздан ортиғи қаноатлантирилганлиги чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини таъкидланди[3]. Бу эса кўрсаткичларнинг қай даражада ривожлантириш борасида олиб борилаётган ислоҳот- юқори эканлигини кўрсатади. ларнинг замирида фуқароларнинг ҳуқуқлари ҳамда Умумий қоидаларга кўра, фуқаролар ўзларининг эркинликларини ҳимоя қилиш ва бу борада суд бузилган ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган ҳокимиятининг ролини ошириш устувор вазифага манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида судга айланди. Ҳар бир шахсга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини фуқаролик процессуал қонунчиликда белгиланган суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг, тартибда ёзма равишда даъво ариза (ариза, шикоят) мансабдор шахсларнинг, жамоат бирлашма-ларининг асосида мурожаат қилади. ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари устидан судга шикоят Ушбу даъво ариза, ариза ва шикоятларни кўриб қилиш ҳуқуқи Ўзбекистон Республикаси чиқиш учун суд уларни қабул қилиш, фуқаролик ишини Конституциясининг 44- моддасида мустаҳ-камлаб қўзғатиш, ишни кўришга тайинлаш, керакли қўйилди ва кафолатланди [1]. ҳужжатларни талаб қилиб олиш ва иш натижаларига Шунингдек, юз бераётган ижтимоий-иқтисодий кўра ҳал қилув қарори чиқарилиши билан якунланади. ўзгаришлар, фуқароларнинг ҳуқуқий маданиятининг Бундай процессуал ҳаракатларни амалга ошириш ўсиши, уларнинг бузилган ҳуқуқ ва эркинликларининг учун, албатта, суд харажатлари учун давлат божи суд тартибида ҳимоя қилишнинг ривожланиши ва кен- тўланганлигини тўғрисидаги тўлов ҳужжатини тақдим гайишига олиб келмоқда. Бу эса ўз навбатида суд- этилиши зарурлиги инобатга олинади. ҳуқуқ соҳасида кенг кўламли ислоҳотлар амалга Фуқаролик ишлари бўйича одил судловни амалга оширилишига сабаб бўлмоқда. Ўзбекистон оширишда давлат томонидан сарфланадиган Республикаси Президенти Ш.Мирзиёевнинг 2016 йил маблағларнинг муайян қисми ишдан манфаатдор 21 октябрдаги “Суд-ҳуқуқ тизимини янада ислоҳ шахслар томонидан тўланади. қилиш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини Қонун бу шахсларга судларда фуқаролик ишларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш юритишда сарф қилинадиган суд харажатларини, яъни чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонида[2] “Суд давлат божи ва ишни кўриш билан боғлиқ бўлган ҳокимияти мустақиллиги тўғрисидаги конституциявий чиқимларни қоплашни юклайди[4]. нормаларга ва одил судловни амалга ошириш Фуқаролик процессуал кодексининг 128-моддасига фаолиятига аралашганлик учун жавобгарликнинг биноан, суд харажатларининг турлари давлат божи ва муқаррарлиги принципига оғишмай амал қилиниши ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлардан иборатдир. кераклигини таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқлари, Давлат божи судларга биринчи инстанция судига эркинликлари ва қонуний манфаатларига тажовуз бериладиган суд буйруғи чиқариш ҳақидаги қилиш ҳолатлари бўйича зудлик билан чоралар кўриш, аризалардан, даъво аризаларидан, давлат органлари суд фаолиятининг очиқлиги ва шаффофлигини ва бошқа органлар, шунингдек ман