Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
GEOGRAFIYA TA’LIMIDA EKOLOGIK TA’LIMNING DOLZARB MUAMMOLARI
Maxammatsoli Mo‘minov
Современная наука и исследования · 2026
Аннотация
Ushbu maqolada maktab geografiyasi doirasida ekologik ta’limning ahamiyati, dolzarb vazifalari va ularni amalga oshirishdagi amaliy muammolar tahlil qilinadi. Geografiya fani orqali o‘quvchilarda tabiatga nisbatan ongli va mas’uliyatli munosabatni shakllantirishda metodik yondashuvlar, fanlararo integratsiya va didaktik imkoniyatlarning o‘rni yoritiladi. Kalit so‘zlar: ekologik ta’lim, geografiya darslari, fanlararo yondashuv, o‘quv mazmuni, ekologik tarbiya, metodik muammolar. Hozirgi ekologik muammolar insoniyat taraqqiyotining dolzarb muammosiga aylangan. Shu sababli ekologik ta’lim nafaqat tabiatni muhofaza qilishga oid bilimlarni berish, balki o‘quvchilarda ekologik madaniyatni shakllantirish vositasi sifatida ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Geografiya fani bu jarayonda asosiy o‘rin egallaydi, chunki u tabiat va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlikni o‘rgatishga yo‘naltirilgan. Ekologik ta'lim – shaxs shakllanishining ajralmas qismi sifatida, ekologik ta'lim maktab o‘quvchisi shaxsining shakllanishida, tabiatni faqat resurslar manbai sifatida emas, balki uning muhitshakllantiruvchi xususiyatlarini anglaydigan tizim sifatida asrash zarurligi to‘g‘risidagi e'tiqodlarni shakllantirishda ajralmas tarkibiy qism hisoblanadi. Ekologik ta'lim tabiat va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning yaxlit manzarasini shakllantirishga xizmat qiladi hamda insonning tabiatga ta’siri va ular o‘rtasidagi munosabatlarni optimallashtirishdagi rolini ko‘rsatadi. Ekologik ta’limning yetakchi tamoyillaridan biri – bu fanlararo yondashuvdir. Tabiat va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar, atrof-muhitni muhofaza qilish haqidagi bilimlar tizimi kompleks xarakterga ega bo‘lib, har bir o‘quv fani ekologik ta’limga o‘z hissasini qo‘shishi, shuningdek, o‘sib kelayotgan avlodda tabiat muhitining holati uchun javobgarlik tuyg‘usini shakllantirishda ishtirok etishi lozim. O‘quvchilarning ekologik bilimlarini shakllantirishda geografiya fanlari asoslarini o‘rganish muhim o‘rin egallaydi. Mazkur fan maktab dasturida o‘zaro bog‘liq bo‘lgan ikki bo‘lim – fizik geografiya iqtisodiy geografiya va shaklida taqdim etilib, ular tarixan tabiiy va ijtimoiy tizimlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni o‘rganish chegarasida rivojlanib kelgan. Asosiy qism 1. Ekologik ta’limning mohiyati va ahamiyati Ekologik ta’lim – bu shaxsda tabiatga ongli munosabatni, ekologik tafakkur va ekologik mas’uliyatni shakllantiruvchi tizimli pedagogik jarayondir. Bu ta’lim turi orqali o‘quvchi tabiatni faqat resurslar manbai sifatida emas, balki murakkab, o‘zaro bog‘liq tizim sifatida anglaydi. 2. Geografiya fanining ekologik salohiyati Geografiya ekologik ta’limning asosiy instrumentlaridan biri hisoblanadi. Maktab geografiyasi kursi fizik va iqtisodiy-geografik bilimlarni bir butun tizimda o‘zida mujassam etgan bo‘lib, u o‘quvchilarga ekologik holatni mintaqaviy va global darajada tahlil qilish imkonini beradi. 3. Amaliy muammolar va metodik qiyinchiliklar Pedagogik kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, o‘qituvchilar ekologik ta’limni dars jarayoniga integratsiya qilishda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar. Asosiy muammolar quyidagilardan iborat: 269 RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL Ta’lim mazmunini tanlab olishdagi qiyinchiliklar (ilmiy asoslangan faktlar, g‘oyalar va nazariyalar); Fanlararo integratsiyaning yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmaganligi; O‘quvchilarning faqat nazariy bilimlarni o‘zlashtirishi, amaliy faoliyatga kam jalb etilishi; O‘qituvchilar uchun yetarli metodik material va qo‘llanmalar yetishmasligi. 4. Yechim va takliflar Muammolarni bartaraf etish uchun quyidagi choralarni ko‘rish tavsiya etiladi: Geografiya darslarida ekologik mazmunni tizimli va uzviy ravishda integratsiya qilish; O‘qituvchilar uchun ekologik ta’limga oid metodik qo‘llanmalar va seminarlar tashkil etish; Fanlararo loyihalar, dala amaliyotlari, ekologik monitoringlar tashkil etish orqali o‘quvchilarni faol ishtirok etishga jalb qilish; Darslarda zamonaviy o‘qitish texnologiyalaridan, jumladan, interaktiv metodlardan keng foydalanish. Xulosa Geografiya fani doirasida ekologik ta’limni samarali tashkil etish orqali o‘quvchilarda tabiatga ongli munosabat, ekologik madaniyat va mas’uliyatli fuqarolik pozitsiyasi shakllanadi. Biroq bu jarayon izchil metodik yondashuvni, o‘qituvchilarni qo‘llab-quvvatlovchi tizimli choralarni talab etadi. Shuning uchun ekologik ta’limga oid didaktik yondashuvlarni takomillashtirish, fanlararo integratsiyani kuchaytirish dolzarb ahamiyatga ega. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Назарова, Л.В. (2005). Экологическое образование и воспитание школьников. Москва: Академкнига. 2. Қобилов, Б. (2020). Экологик таълимнинг педагогик асослари. Тошкент: Фан. 3. Юсупова, Д. (2019). “Geografiya fanida ekologik tarbiya imkoniyatlari.” Таълим ва инновацион тадқиқотлар, №3, 45–49-б. 4. UNESCO (1977). Tbilisi Declaration – Intergovernmental Conference on Environmental Education. UNESCO Publishing. 5. Sayfiddinov, A. (2021). “Maktab geografiyasi darsl
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada maktab geografiyasi doirasida ekologik ta’limning ahamiyati, dolzarb vazifalari va ularni amalga oshirishdagi amaliy muammolar tahlil qilinadi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada maktab geografiyasi doirasida ekologik ta’limning ahamiyati, dolzarb vazifalari va ularni amalga oshirishdagi amaliy muammolar tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- ekologik ta’lim, fanlararo yondashuv, metodik muammolar., ekologik tarbiya, geografiya darslari, o‘quv mazmuni
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025