MAVZU: TA’LIM TIZIMIDA FANGA YONDASHUVNING PEDAGOGIK OMILLARINI TIZIMLI TAHLILI

Аннотация

In the case of a special approach by a specialist in the educational system, knowledge of the study of science implies not the acquisition of qualifications, but the acquisition of integrative knowledge and actions in each independent direction. Therefore, the professional approach is to constantly enrich, competency is to constantly enrich the knowledge of the specialty, to be able to understand important social requirements, to be able to apply information while observing. Key words: Individual, didactic, innovative, structural, resource, motivational, component. Zamonaviy yondashuvlar asosida o‘qitish jarayonida pedagogik va axborot texnologiyalarni o‘zaro integratsiyalash orqali talabalarda ijogiy tafakkur kengayib mustaqil izlanish, tadqiqotchilik, turli innovatsiyalar yaratish hissi paydo bo‘ladi.Bu esa fanda kompetensiyalar shakllanishi deb ataladi. Kоmpetensiyаlаrni bittа fаn vоsitаsidа emаs, bаlki bir guruhda kаmidа 5-7 tа fаnni о‘qitish jаrаyоnidа shаkllаntirishdаn ibоrаt Texnologik yondashuv yuzakilikda emas, balki rejalashtirilgan natijani amalga oshirish imkonini beruvchi konstruktiv, ko‘rsatmali sxemada o‘z ifodasini topadi. Ta’limda bu an’anaviy metodikadan, avvalo, maqsadlarning qo‘yilishi va erishishi bilan farqlanadi. Texnologik yondashuv deganda tayyor mahsulot olish uchun ishlab chiqarish jarayonlarida qo‘llaniladigan usul va metodlar to‘plami tushunilib, qo‘yilgan maqsadlarga erishishda kutilgan natijalarni kafolatlaydigan usul va metodlar majmuasi tushuniladi. L.Vigotskiyning ijtimoiy konstruktivistik nazariyasi bugungi texnologik yondashuvlarning asosidir. Uning fikricha “Texnologik yondashuv vositalari va belgilardan foydalanish – bu inson bilim olishining asosiy mexanizmi”.Texnologik yondashuvda ta’lim samaradorligini oshirish maqsadida turli pedagogik texnologiyalardan foydalanish rejalashtiriladi. Differensial yondashuv-zamonaviy ta’lim tizimining muhim qismi bo‘lib, har bir talabaga individual rivojlanish imkoniyatini taqdim etadi. Differensial yondashuvlar o‘qitish jarayonida o‘qituvchidan talabalar ehtiyojini aniqlash, ularni turli usullar yordamida qo‘llab- quvvatlash, va ularga mos material va topshiriqlarni tanlashni talab qiladi. Ushbu yondashuvning afzalligi- ta’lim jarayonini shaxsiylashtirish, bu esa talabalarda o‘qishga nisbatan ijobiy munosabat shakllantiradi va ular orasida ma’suliyat hissini kuchaytiradi. Amerikalik pedagog Benjamin Bloom ta’limda differensial yondashuv haqidashunday yozadi: “Har bir o‘quvchi kerakli shart-sharoitlar(vaqt, mos uslub, motivatsiya) bo‘lsa, muvaffaqiyatli o‘rganish mumkin”. https://scientific-jl.com 1 3 7 49-son_1-to’plam_Iyul -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Tizimli yondashuv-pedagogik izlanishlarning metodologik asoslardan biri sifatida yaxlit pedagogik jarayonni tizim sifatida talqin qilish imkonini beradi. Ushbu yondashuvni pedagogikada qo‘llash ilmiy bilimlarning variativ komponentlarini aniqlash imkonini beradi va u pedagogik tizim sifatida quyidagicha tavsiflanadi: yaxlitlik, aloqadorlik, tuzilishi va tashkillashuvi, tizim darajasi boshqaruv, tizim maqsadi va maqsadga muvofiqligi, tizimling o‘z-o‘zini tashkil qilishi, uning mavjudligi va rivojlanishi. V.G. Afanasevning fikriga ko‘ra, zamonaviy olamda nazariy va amaliy muammolarni yechimida tizimli yondashuvning zarurligi “hayotning o‘zidan, ta’lim jarayonning yuqori darajadagi integratsiyasidan kelib chiqadi”, bunda “hamma narsa bir-biri bilan bog‘liq”. bir muammoning yechimi boshqa ko‘pgina muammolar yechimiga bog‘liq, bir “muammolar tizimli va kompleks xarakter”ga ega. Akmeologik yondashuv–obyektlarni tizim sifatida o‘rganishga asoslangan yondashuv.Akmeologiya (yunoncha acme – yetuklik, cho‘qqi,kamolot-yuksalish, logos-ta’limot) shaxsning kasb-hunarni egallashda yuksak cho‘qqiga erishishi bilan bog‘liq masalalarni o‘rganuvchi fan. Sitnikovning fikriga ko‘ra, akmeologianing boshqa fanlardan eng muhim farqi bu uning tadqiqot predmeti sifatida kasbiy mahorat va unga ta’sir qiluvchi omillarni maqsadli tanlash va shu asosda kasbiy mahoratni oshirish tizimlarini takomillashtirishdir.Ta’lim akmeologiyasining o‘rganish obyektlari: kasbiy mahorat va uning pedagogik faoliyatda namoyon bo‘lishi. Ta’limda akmeologik yondashuvni qo‘llash aniq usullarni tanlashni talab qiladi. Bu yondashuv asosida oʻquvchilarning ta’lim jarayonida axborot bilan ishlash tayanch kompetensiyasilari shakilnadi. Integrativ yondashuv-yakuniy maqsadlarga erishish uchun pedagogik vositalar yordamida obyektlar va munosabatlar o‘rtasidagi aloqalarni o‘rnatish jarayonidir. Ta’limda bu yondashuv asosida fanlararo bilimlardan foydalanish orqali inson va tabiat o‘rtasidagi munosabatlarni uyg‘unlashtirishiga erishiladi. V.F.Yenishchevning fikriga ko’ra “Integratsiya”- ta’lim tarbiya jarayonining maqsadlari, tamoyillari va mazmuni birligining ifodasi bo‘lib pedagogik tizimning yanada yaxlitligiga o tishi tufayli o‘quv jarayoni samaradorligining oshishiga olib keladi. V.N.Fedоrоvа, N.I.Bоldirev, N.