GIPERURIKEMIYALI YURAK KASALLIKLARI FONIDA BUYRAK YETISHMOVCHILIGINI DORI ALMASHINUVI ORQALI BOSHQARISH: FEBUKSOSTAT VA TOPIROKSOSTAT TAQQOSIY TAHLILI

Аннотация

Giperurikemiya surunkali buyrak yetishmovchiligi rivojlanishida muhim xavf omillaridan biri bo‘lib, uning kechishini og‘irlashtiradi. Ushbu subanalitik TROFEO surunkali buyrak yetishmovchiligini tekshirish tadqiqotida yurak-qon tomir jarrohlik amaliyoti o‘tkazgan giperuremik bemorlar orasidan hisoblangan buyrak filtrlash tezligi 60 ml/min/1.73 m² dan past bo‘lgan bemorlar ajratilib, ksantin oksidaza fermentini bloklovchi ikki dori – febuksostat va topiroksostat – ta’siri solishtirildi. 42 nafar bemor febuksostat, 39 nafar bemor esa topiroksostat bilan davolangan. Tadqiqotning asosiy ko‘rsatkichi sifatida qon zardobidagi siydik kislotasi darajasi baholangan bo‘lib, febuksostat uni klinik jihatdan muhim bo‘lgan 6,0 mg/dL darajadan oshirmasdan ushlab turgan. Ikkinchi darajadagi ko‘rsatkichlar — kreatinin, buyrak filtrlash tezligi, sistatin-C va oksidlangan lipoproteinlar — febuksostat foydasiga ijobiy o‘zgarishlarni namoyon etdi. Urin albumin va lipid profili parametrlarida esa sezilarli farqlar aniqlanmadi. Ushbu natijalar asosida febuksostat surunkali buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda siydik kislotasi almashinuvini barqaror nazorat qilishda va buyrak faoliyatini saqlab qolishda ustun terapevtik vosita sifatida baholanadi. KALIT SO‘ZLAR: TROFEO tadqiqoti, giperurikemiya, surunkali buyrak yetishmovchiligi, Ksantin oksidaza-reduktaza ingibitorlari, febuksostat, topiroksostat, siydik kislotasi https://scientific-jl.com 6 7 49-son_1-to’plam_Iyul -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi KIRISH: Giperurikemiya yangi boshlanuvchi buyrak kasalligi va surunkali buyrak kasalligiga olib kelish xavfi mavjud metabolik kasallik. Ksantin oksidaza- reduktaza ingibitorlari butun dunyo miqyosida giperuurikemiyani davolashda qo‘llaniladi. So‘nggi yillarda ushbu dori guruhining yangi vakillari — febuksostat va topiroksostatning samaradorligi haqida ilmiy natijalar e’lon qilingan. Avvalgi kuzatuvlarda febuksostatning zardobdagi siydik kislotasi darajasini allopurinolga nisbatan tezroq kamaytirishi, kuchliroq buyrakni himoya qiluvchi xususiyatlarga egaligi, shuningdek, antioksidant va yallig‘lanishga qarshi ta’siri ustun ekani aniqlangan. Bu holatlar allopurinol va febuksostat o‘rtasidagi bevosita taqqoslovchi NU-FLASH nomli tadqiqotda ko‘rsatilgan. Shuningdek, febuksostat va topiroksostatni o‘zaro taqqoslashga qaratilgan TROFEO(trial of febuxostat and topiroxostat for hyperuricemia with cardiovascular disease) nomli tadqiqot yurak-qon tomir jarrohligidan o‘tgan va giperyurikemiya bilan asoratlangan 55 nafar bemor ishtirokida o‘tkazilgan. Tadqiqot prospektiv kross-over shaklida rejalashtirilgan. Asosiy baholash mezoni sifatida zardobdagi siydik kislotasi darajasi belgilangan. Ikkinchi darajali ko‘rsatkichlar quyidagilarni o‘z ichiga olgan: zardobdagi kreatinin, taxminiy buyrak filtratsiyasi tezligi, siydikdagi albumin miqdori, sistatin C darajasi, oksidlangan past zichlikdagi lipoprotein, eikosapentaenoik kislota va araxidon kislota nisbati, umumiy xolesterin, triglitseridlar, past zichlikdagi lipoprotein, yuqori zichlikdagi lipoprotein, qoldiqga o‘xshash zarralar tarkibidagi xolesterin, yuqori sezuvchanlikka ega C-reaktiv oqsil, B tipdagi natriyuretik peptid, shuningdek, dori vositalariga bog‘liq nojo‘ya reaksiyalar. Ushbu tadqiqot natijalari febuksostatning siydik kislotasi darajasini topiroksostatga nisbatan tezroq va samaraliroq kamaytirganini, shuningdek, antioksidant xususiyatlarining ustun ekanini ko‘rsatgan. Biroq bu tadqiqotda ikkala dori vositasi surunkali buyrak kasalligiga ega bo‘lgan bemorlar orasida taqqoslanmagan. Shu sababli ushbu maqolada TROFEO tadqiqotida qatnashgan va yurak-qon tomir jarrohligidan o‘tgan bemorlar orasidan surunkali buyrak kasalligi bo‘lgan guruhda o‘tkazilgan sub-tahlil — TROFEO surunkali buyrak kasalligi tadqiqoti bayon etilgan. Yurak-qon tomir jarrohligidan o‘tgan bemorlar orasida surunkali buyrak kasalligiga ega bo‘lganlar yuqori xavfli guruhga kiradi va aynan shunday yuqori xavfli bemorlarda tadqiqot o‘tkazilgan. MATERIALLAR VA USULLAR: Mazkur maqola surunkali buyrak kasalligi tadqiqotida TROFEO tadqiqotida ishtirok etgan bemorlar orasidan taxminiy buyrak filtratsiyasi tezligi 60 millilitr daqiqa boshiga 1,73 kvadrat metr yoki undan past bo‘lgan bemorlar ustida sub-tahlil o‘tkazilgan. TROFEO tadqiqoti yurak-qon tomir kasalliklari va giperurikemiya bilan og‘rigan ambulator bemorlarda olib borilgan bo‘lib, ularda allopurinol yoki febuksostat bilan davolash orqali zardobdagi siydik kislotasi darajasi 6 milligramm/detsilitr yoki undan past darajada nazorat https://scientific-jl.com 6 8 49-son_1-to’plam_Iyul -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi qilingan.Tadqiqotda bemorlar konvert usuli bilan tasodifiy tarzda guruhlarga ajratilgan: birinchi guruh 6 oy davomida febuksostat, ikkinchi guruh esa topiroksostat qabul qilgan. 6 oydan so‘ng dori vositalari almashtirilgan va navbatdagi 6 oy davomida ikkinchi preparat bilan davolash davom ettirilgan. Bosh