Возникновение ответственности в авторском праве

Аннотация

Мақолада муаллифларга тегишли мутлақ ҳуқуқларнинг мазмуни ва ҳуқуқий табиати, интеллектуал мулк соҳасида мутлақ ҳуқуқларни бузганлик учун жавобгарликнинг келиб чиқиши, жавобгарлик турлари, фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарликнинг бошқа жавобгарликдан фарқи, интеллектуал мулк ҳуқуқини амалга ошириш йўллари, ҳуқуқбузарликни судда кўриб чиқиш билан боғлиқ масалалар таҳлил этилган. Калит сўзлар: Муаллиф, муаллифлик ҳуқуқи, турдош ҳуқуқлар, интеллектуал мулк ҳуқуқи, мутлақ ҳуқуқ, мулкий ҳуқуқлар, товар белгилари, санота мулки намуналари, фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлик. ВОЗНИКНОВЕНИЕ ОТВЕТСТВЕННОСТИ В АВТОРСКОМ ПРАВЕ Зафар Тошев базовый докторант Высшей школы судей Аннотация: В статье анализируются содержание и правовая природа исключительных прав авторов, возникновение ответственности за нарушение исключительных прав в сфере интеллектуальной собственности, виды ответственности, отличие гражданско-правовой ответственности от иной, способы осуществления права интеллектуальной собственности, судебные разбирательства правонарушений. Ключевые слова: Авторское право, авторское право, смежные права, права интеллектуальной собственности, исключительные права, имущественные права, товарные знаки, образцы промышленной собственности, гражданско-правовая ответственность. 127 Davlat boshqaruvi sohasida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etish mehanizmlarini takomillashtirish masalalari” mavzusida respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi ARRANGEMENT OF LIABILITY IN COPYRIGHT Zafar Toshev High School of Ludges Basic doctoral student Annotation. The article analyzes the content and legal nature of the exclusive rights of the authors, the origin of liability for infringement of exclusive rights in the field of intellectual property, types of liability property, types of liability, the difference between civil and other liability, ways of exercising intellectual property rights, litigatio. Keywords. Copyright, copyright, related rights, intellectual property rights, exclusive rights, property rights, trademarks, industrial property samples, civil liability. Фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлик субъектив фуқаролик ҳуқуқларини ўзга шахслар томонидан бузилиши натижасида вужудга келади ва ҳуқуқбузарларга нисбатан муайян мулкий санкциялар кўринишида намоён бўлади. Фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлик белгиланиши учун, аввало, ҳуқуқбузарлик ҳолати содир этилиши лозим. Фуқаролик ҳуқуқбузарлиги деганда, фуқаролик ҳуқуқи субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига ғайриқонуний ҳаракат натижасида путур етказилиши, субъектларнинг моддий ва маънавий зарар кўриши тушунилади. Умумий қоидага кўра, фуқаролик қонунчилигида муайян ҳуқуқларни бузганлик учун жавобгарлик тўғрисидаги умумий ва бир томонлама муносабат мавжуд эмас. Фуқаролик ҳуқуқи назариясида ҳам субъектив фуқаролик ҳуқуқларини бузганлик учун икки хилдаги жавобгарлик, яъни шартномали ва деликт жавобгарлик мавжудлиги таъкидланади. Муаллифлик ҳуқуқида мутлақ ҳуқуқларни бузганлик учун жавобгарлик тўғрисидаги умумий қоидалар Фуқаролик кодексида белгиланмаган. Мутлақ ҳуқуқларнинг бузилиш ҳолатлари интеллектуал мулк объектларига доир махсус қонунларда белгиланган. Ўзбекистон Республикасининг “Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида”ги қонунига кўра қуйидагилар муаллифларнинг шахсий номулкий ҳуқуқларини бузиш ҳисобланади: – ижрочининг исм-шарифга бўлган ва ижрони ҳар қандай тарзда бузиб кўрсатилишидан ёки ҳар қандай бошқача тарзда тажовуз қилинишидан ҳимоя қилиш ҳуқуқларини бузиш; 128 Davlat boshqaruvi sohasida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etish mehanizmlarini takomillashtirish masalalari” mavzusida respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi – ҳуқуқ эгаси ёки мулкий ҳуқуқларни жамоавий асосда бошқарувчи ташкилот билан шартнома тузмасдан асарлар ёки турдош ҳуқуқлар объектини такрорлаш, тарқатиш ёки ундан бошқача тарзда фойдаланиш, ушбу қонунга мувофиқ шундай фойдаланишга шартнома тузмасдан йўл қўйиладиган ҳоллар бундан мустасно; – ушбу қонунда назарда тутилган ҳолларда ҳақ тўлаш тўғрисидаги талабларни бузиш; – асарлардан ёки турдош ҳуқуқлар объектларидан ҳуқуқ эгаси ёки мулкий ҳуқуқларни жамоавий асосда бошқарувчи ташкилот билан тузилган шартнома бўйича олинган ҳуқуқларни ошириб юборган ҳолда фойдаланиш; – ҳуқуқ эгаларининг мулкий ҳуқуқларини бошқача тарзда бузиш муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқларни бузишдир. Қонуннинг ушбу нормаси асосан муаллифларнинг шахсий номулкий ҳуқуқларини бузилиш ҳолатларини белгилашини назарда тутса-да, унинг мазмунида мулкий ҳуқуқлар бузилиш ҳолатлари ҳам қайд этилган. Бироқ, шахсий номулкий ҳуқуқларнинг бузилиши ва мулкий ҳуқуқларнинг бузилиши аралаш ҳолатда белгиланган. Фикримизча, бу ҳолат ҳуқуқни қўллаш амалиётида, хусусан, мутлақ ҳуқуқларни бузганлик учун фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарликни қўллашда ноқулайликларни вужудга келтиради. Шу маносабат билан мазкур қонунга “муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқ объектларига нисбатан мутлақ ҳуқуқларнинг бузилиши” номли моддани киритиш ва унда фан, адабиёт ва санъат асарларига нисбатан мутлақ ҳуқуқларнинг бузилиш ҳолатлари а