Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
KOSON TUMANI YER - SUV RESURSLARI VA ULARDAN OQILONA FOYDALANISH MASALALARI
Hasanov Furqat Shoniyoz o‘g‘li
Современная наука и исследования · 2024
Аннотация
Bu maqolada Koson tumaning hudud va MFY lar kesimida suv resurslarini taqsimlanganligi va yetishmovchiligi mavjud suv miqdoridan talab etilgan suv resursi o‘rtasidagi farqlar ko‘rsatilgan. Bu maqolada suv resurslaridan oqilona foydalanish bo‘yicha xulosa va takliflar berilgan. Kalit so‘zlar: Guliston hududi, Quyi Obron MFY, Boyg‘undi MFY,O‘rta Obron MFY,Yuqori Obron MFY, paxta,g‘alla, suv yetishmovchiligi, Koson tumani, kartoshka , poliz ekinlar. Koson tumani hududida 2024-2025 yilgi sug‘orish ishlari uchun 242 000 ming m3 suv ajratilgan. Bunda o‘rganib chiqishimiz kerak bo‘lgan hududlarimiz 23 ta va bularga kiruvchi MFYlar va fermer xo‘jaliklarni suv resursidan foydalanish ko‘rsatkichlari berilgan. Bu 23 ta hududdan Guliston hududi misolida tanishib chiqamiz. Guliston hududi - 47 ta fermer xo‘jaliklari uchun jami 8452,3 ming m3 4 ta MFY 1) Boyg‘undi MFY uchun 286,0 ming m3 2) Quyi Obron MFY uchun 385,1 ming m3 3) O‘rta Obron MFY uchun 438,9 ming m3 4) Yuqori Obron MFY uchun 933,2 ming m3 Koson tumani suv va yer resurslaridan foydalanish bo‘yicha va xo‘jalikda paydo bo‘ladigan yuzaga keladigan muammo va kamchiliklar yuzasidan hududlarni o‘rganib chiqib aniq ma’lumotlar asosida qaysi hududlarda suv yetishmovchiligi va yer resursi kamligi tahlil qilinadi. Bunda 47 ta fermer xo‘jaliklari suvli maydoni 1841,26 ming gektarga teng 4 ta MFY suvli maydoni esa 444,1 gektarni tashkil qiladi. Koson tumani hududi uchun 1 gektar yer maydoniga sarflanadigan suv meyorlari 1) Paxta ekiniga 7550 m3 2) G‘alla ekiniga 5100 m3 3) Beda ekini uchun 10450 m3 4) Kartoshka va poliz ekinlari uchun 13600 m3 Bu ma’lumotlardan kelib chiqqan holda fermer xo‘jaliklariga ajratilgan suvli yer maydonlarining 1 gektar maydonga ishlarilatidigan suv meyorlaridan kelib chiqib ko‘pgina hududlarga paxta-g‘alla ekinlarini ekishini inobatga olgan holda hududni suv resursi bilan qay darajada taminlanganligini aniqlash mumkin. Masalan: Paxta ekini uchun 7550 m3 va G‘alla ekini uchun 5100 m3 bo‘lsa bu ikki ekin uchun o‘rtacha suv meyorini aniqlaymiz 1) 7550 m3 + 5100 m3 = 12650 m3 2) 12650 m3 : 2 = 6325 m3 Demak o‘rtacha bir gektarga femer xo‘jaliklari yerlarini sug‘orish uchun 6325 m3 suv sarflanar ekan. 107 RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL Endi kuzgi - qishki suvlanadigan yer maydoni va 1 gektar uchun sarflanadigan me’yorlarga qaraydigan bo‘lsak quyidagicha holat yuzaga keladi: 3) 1841,26 gektar × 6325 m3 = 11645,9 m3 zarur bo‘larkan (aslida ajratilgan limit 8452,3 m3 ) MFY aholi yashaydigan hududda suvli yer maydoni bo‘yicha taqqoslasak : Beda ekini uchun 10450 m3 Kartoshka va poliz ekinlari uchun 13600 m3 bunda 4) 10450 m3 + 13600 m3 = 24050 m3 5) 24050 m3 : 2 = 12025 m3 demak 1 gektar uchun ishlatiladigan suv miqdori aniqlandi. 6) Jami MFY suvli yeri 444,1 gektar × 12025 m3 = 5340 m3 zarur bo‘lar ekan ( aslida ajratilgan limit 2043,2 m3) bunda Guliston hududi bo‘yicha quyidagicha suv yetishmovchiligi jadvali yuzaga keladi. Hududga kiruvchi Ajratilgan Umumiy Ajratilgan Yetarli MFYlar suvli yer zarur T Hudud suv limiti bo‘lmagan nomi va maydoni bo‘lgan suv /r nomi miqdori suv miqdori jami fermer (gektar miqdori (ming m3 ) ( ming m3 ) xo‘jaliklari xisobida) (ming m3 ) nomi Boyg‘undi 62,30 286 747 - 461 MFY Quyi Obron 83,90 385,1 1006 - 620,9 MFY O‘rta Obron 95,60 438,9 1147 - 708,1 1. Guliston MFY 1 Yuqori 203,30 933,2 2439 - 1505,8 Obron Fermer xo‘jalik 1841,26 8452,3 11595,9 - 3147,6 yerlarlari Demak birgina guliston hududida suv yetishmovchiligi barchachasi (-) qiymatda chiqmoqda. Koson tumani qolgan hududlarida ham bu natijalar (-) qiymatda chiqdi. Bundan tashqari Koson tumani hududidagi suvsiz bo‘lgan hududlarda bahor va yoz oylarida oyning issiq kunlarida chang to‘zonli havo bo‘lishi aholi salomatligi uchun ham atrof muhit havosining yomonlashuviga olib keladi. Yoz kunlari hududda changli havo bo‘lishi va aholining salomatligiga jiddiy zarar berishi hududda o‘sadigan o‘simlik dunyosi va hayvonot dunyosiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Aholining yoz kunlarida nafas yo‘llarini bilan bog‘liq bo‘lgan kasalliklar ko‘payishiga ham olib kelmoqda. Hududning katta qismi lalmi va suvli sug‘oriladigan bo‘lmagani uchun uning tuproq qatlamini mustahkamlash va tuproqning unumdor qismini shaml yordamida uchirib ketishini oldini olish uchun hududda suvli maydonlarni ko‘paytirish va o‘simlik dunyosini ko‘paytirish orqali tuproq qoplamasini mustahkamlash choralari ko‘rilmoqda. 108 “TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI” Hududning mavjud o‘simlik dunyosini asrab qolish maqsadida mavjud o‘simlik dunyosidan unumli foydalanish va xo‘jalik istemoli uchun kerak bo‘lgan turlardan ko‘proq ekishni talab qilinadi. Atrof muhitni muhofaza qilish chora tadbirlarini ishlab chiqish eng samarali yo‘llardan biridir. Xulosa va takliflar 1. Hududda iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘ladigan inson va tabiiy omillarni tartibli ravishda yaxshilashga qaratilgan rejalar ishlab chiqish 2. Fermer xo‘jaliklarida katta maydonli yerlarni yangi suv tejo
Доказательный фрагмент
«Bu maqolada Koson tumaning hudud va MFY lar kesimida suv resurslarini taqsimlanganligi va yetishmovchiligi mavjud suv miqdoridan talab etilgan suv resursi o‘rtasidagi farqlar ko‘rsatilgan.»
Образец извлечения
Демо-превьюBu maqolada Koson tumaning hudud va MFY lar kesimida suv resurslarini taqsimlanganligi va yetishmovchiligi mavjud suv miqdoridan talab etilgan suv resursi o‘rtasidagi farqlar ko‘rsatilgan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- suv yetishmovchiligi, Quyi Obron MFY, Boyg‘undi MFY, paxta, poliz ekinlar., Koson tumani, Guliston hududi, kartoshka, Yuqori Obron MFY, g‘alla, O‘rta Obron MFY
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025