ABDULLA JABBOR DRAMATIK DOSTONLARIDA TARIXIY SHAXSLAR VA AFSONAVIY QAHRAMONLARNING BADIIY TALQINI

Аннотация

This article explores the artistic interpretation of historical figures and legendary heroes in the dramatic poems of Abdulla Jabbor, particularly in “I Came to See” and “Alpomish’s Bow and Arrow. ” The author skillfully blends historical memory with artistic thought to highlight themes such as national identity, moral values, and the pursuit of truth. The characters are reimagined within a modern socio- spiritual context, emphasizing the struggle against injustice, the essence of humanity, freedom, and loyalty to truth. The richness of literary devices and the dramatic intensity contribute to the works’ profound aesthetic impact. Kalit so‘zlar: “Dramatik doston”, “Ko‘rgoli keldim”, ”Alpomishning o‘q-yoyi”, “afsonaviy qahramon”, “tarixiy xotira”, “badiiy tafakkur” va h. k 208 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025 XX asrning ikkinchi yarmida dramatik doston janri sezilarli darajada rivojlandi. Turli mavzulardagi ushbu badiiy asarlarda tarixiy shaxslar hamda zamondoshlarimizning hayotiy obrazlari yaratilgan. 90-yillarga kelib, bu jarayon yanada chuqurlashdi va boyidi. Shunday qilib, bu davr dostonchiligining o‘ziga xos jihatlaridan biri — dramatik dostonning bosqichma-bosqich rivojlanishi hisoblanadi. A. Oripovning “Ranjkom”, A. Nosirovning “O’tror hokimi”, S. Sayyidning “Tanazzul”, M. Rahmonning “Abadiy nido” kabi asarlarida dramatizm va lirizm uyg‘unligi aniq seziladi. Tarixiy mavzudagi “O’tror hokimi” dostonida mo‘g‘ullarga qarshi kurashgan Inolchiq, Temur Malik kabi qahramonlarning badiiy tasvirlari yaratilgan. A. Oripovning “Ranjkom”, S. Sayyidning “Tanazzul” va M. Rahmonning “Abadiy nido” dostonlarida esa zamonaviy voqealar, turg‘unlik davrining fojialari hamda bugungi kunning ma’naviy-axloqiy inqirozi ramziy tarzda ifodalangan. Bu asarlarning zamonaviy mavzudagi boshqa dramatik dostonlardan farqi, voqelikni ramziy va timsoliy uslubda yoritilishida namoyon bo‘ladi. Abdulla Jabborning dramaturgiyasi adib ijodining eng muhim burchaklaridan biri bo‘lib, unda tarixiy xotira va badiiy tafakkur uyg‘unligi muhim o‘rin tutadi. Uning sahna asarlari milliy tarix, xalqning o'tmishdagi voqealari, ijtimoiy va axloqiy muammolarni chuqur falsafiy yondashuv orqali ifodalaydi. Shu bois, Abdulla Jabbor dramaturgiyasi tarix va badiiyat o‘rtasida mustahkam bog‘lanish va uyg‘unlikka asoslangan san’at namunasi hisoblanadi. Abdulla Jabbor ijodida tarixiy xotira millatning o‘tgan davrlarini eslab qolish, xalqning umumiy tarixiy tajribasini saqlash va avlodlarga yetkazish vositasi sifatida qaraladi. Uning dramalarida tarixiy xotira faqatgina voqealar zanjiri yoki faktlar majmui emas, balki ularning chuqur ma’naviy, ijtimoiy va madaniy ahamiyatini ochishdir. Asarlarda xalqning qahramonliklari, urush va tinchlik davrlari, xalq orasidagi qadriyatlar va qarama-qarshiliklar badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashgan holda tasvirlanadi. Masalan, uning dramalarida tarixiy shaxslar va voqealar qayta jonlanadi, ularda milliy o‘zlik va sha’n-shuhrat masalalari ko‘tariladi. Abdulla Jabbor bu orqali millatning o‘z tarixini unutmasligi, undan saboq olib, kelajak uchun kuchli poydevor yaratishi kerakligini ta’kidlaydi. Uning sahna asarlarida tarixiy xotira fuqarolarning ongida milliy g‘urur va mas’uliyat tuyg‘usini uyg‘otadi, shuningdek, ijtimoiy adolat va ma’naviyat masalalarini muhokama qilish uchun platforma yaratadi. Abdulla Jabbor dramaturgiyasida tarixiy xotira va badiiy tafakkur uyg‘unligi– uning ijodining markaziy g‘oyasi va asosiy tamoyili hisoblanadi. U tarixiy voqealarni faqat faktologik jihatdan emas, balki badiiy va falsafiy nuqtai nazardan chuqur 209 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025 yoritadi. Shu bilan birga, dramaturg sifatida u tarixiy xotirani zamonaviy tafakkur bilan uyg‘unlashtirib, milliy o‘zlik va ma’naviyatni yangi badiiy shakllarda ifodalashga intiladi. Uning sahna asarlarida tarixiy xotira – xalqning o‘tmishdagi jasoratlari, mardliklari, shuningdek, xatolari va kamchiliklari yodga olinadigan, ulardan dars olinadigan qimmatli meros sifatida tasvirlanadi. Badiiy tafakkur esa bu tarixiy xotirani yuksak badiiy did va falsafiy chuqurlik bilan boyitib, uni zamonaviy tomoshabin uchun anglashiladigan va ta’sirchan qiladi. Bu uyg‘unlik dramaturgiyaning falsafiy-estetik asoslarini tashkil etadi va uning asarlarini o‘zbek milliy teatrining ajralmas qismiga aylantiradi. Abdulla Jabbor o'zining dramaturgiya sohasidagi ijodiy yutuqlari bilan o'zbek adabiyoti tarixida alohida o'rin egallagan adiblardan biridir. Uning "Nurli yo‘l" (1978), "Xiyonat" (1982), "Zo‘rdan zo‘r chiqsa" (1983), "Chorraha" (1984), "Ko‘zgu" (1986) kabi sahna asarlari o‘zbek teatr san'atiga yangicha nafas olib kirgan, sahna ko‘rinishlarining falsafiy-estetik yuksalishiga asos bo‘lgan. Ushbu asarlar orqali muallif zamonaviy teatrning badiiy imkoniyatlarini kengaytirgan, ijtimoiy- ma’naviy muammolarni yoritishda yangi yo‘nalishlar yaratgan. Abd