К содержанию
РецензированоUZ2008

BOLALARDA OVQATLANISH RATSIONINI TAHLIL QILISH:MUOMMOLARI VA ULARNING OLDINI OLISH YO’LLARI

Maxmanazrov G’afur Axnazarovich · Yusupova Sevinch Baxriddin qizi

Образование наука и инновационные идеи в мире · 2008

Аннотация

Mazkur maqolada bolalar ovqatlanish ratsionining tahlili, uning tarkibi va bolalar salomatligiga ta’siri o’rganilgan. Muvozanatsiz va noto’g’ri ovqatlanish oqibatida yuzaga keladigan sog’liq muammolari, xususan semizlik, kamqonlik, gipovitaminoz va boshqa kasalliklar statistik ma’lumotlar va ilmiy adabiyotlar asosida yoritilgan. Shu bilan birga, sog’lom ovqatlanishni shakllantirish bo’yicha tavsiyalar ham berilgan. Kalit so’zlar.Ovqatlanish ratsioni, bolalar salomatligi, muvozanatli ovqatlanish, semizlik, vitaminlar, oziq moddalar, metabolizm, sog’lom turmush tarzi. Kirish: Bola organizmining o’sishi, rivojlanishi, jismoniy va aqliy faolligi uchun to’g’ri va muvozanatli ovqatlanish muhim omillardan biridir. Bolalik davri – bu tez o’sish, intensiv modda almashinuv jarayonlari va yuqori energiya sarfi bilan tavsiflanadigan davr bo’lib, bu bosqichda har bir ozuqa moddasining o’z o’rniga ega bo’lishi talab etiladi (Nelson & Cox, 2008). Bolaning sog’lig’I va kelajakdagi rivojlanishi, asosan, ovqatlanish ratsioniga bog’liq. Afsuski, so’nggi yillarda dunyo bo’yicha, xususan O’zbekistonda ham, bolalar orasida noto’g’ri ovqatlanish oqibatida yuzaga kelayotgan sog’liq muammolari soni ortib bormoqda. Bu muammolar orasida semizlik, kamqonlik, gipovitaminoz, yod tanqisligi, turli ovqat hazm qilish buzilishlari yetakchilikni egallamoqda.Ovqatlanishdagi muammolar ko’pincha ota-onalarning bilim yetishmovchiligi, noto’g’ri ovqatlanish odatlari, maktab va bog’cha menyularining noto’g’ri tashkil etilishi, hamda fast-food mahsulotlarining keng https://scientific-jl.org/obr 7 3 Выпуск журнала №-69 Часть–1_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 tarqalishi bilan bog’liq. Ayniqsa, shirinliklar, gazlangan ichimliklar, yog’li va tuzli taomlarga o’rganish bolalarning tabiiy oziq-ovqatlarga bo’lgan ehtiyojini pasaytirib, mikroelementlar tanqisligiga olib kelmoqda Asosiy qism:Bolalar organizmi o’sish va rivojlanish jarayonida yuqori energiya sarfi va intensiv modda almashinuvi bilan tavsiflanadi. Oqsillar, yog’lar, uglevodlar, vitaminlar va minerallar organizmning barcha tizimlarining sog’lom faoliyatini ta’minlaydi. Ularning har biri alohida biologik ahamiyatga ega va bola rivojlanishida muhim rol o’ynaydi: Oziqa moddalari Funksiyalari Yetishmovchilik oqibatlari Oqsillar To’qimalar va To’qima hujayralarni tiklash, rivojlanishining immun tizimining sustlashuvi, immun faoliyati tizimining zaiflashuvi Uglevodlar Energiya manbai Energiyaga bo’lgan ehtiyojning qoplanmas ligi, charchoq Yog’lar Energiya manbai, O’sishning hujayra membranalari sekinlashuvi, tarkibini saqlaydi. vitaminlar va minerallarning yomon so’rilishi Vitaminlar Metabolizmni Vitaminlar tartibga solish yetishmov chiligi (A, D, C vitaminlari ) https://scientific-jl.org/obr 7 4 Выпуск журнала №-69 Часть–1_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Minerallar Suyaklar va qon Suyaklarning tarkibini yaxshilash zaiflashuvi , kamqonlik (kalsiy, temir, rux) Bolalar ratsionida yuqoridagi oziq moddalarining yetarli darajada bo’lishi zarur. Aks holda, organizmda turli xil buzilishlar, jumladan, o’sishning sekinlashuvi va immun tizimining zaiflashuvi yuzaga keladi. Afsuski, ko’plab bolalar kundalik ovqatlanishida meva va sabzavotlarni etarli darajada iste’mol qilmaydilar, shuningdek, yog’li, shirin va gazli ichimliklar iste’moli ortib bormoqda. Ma’lumotlarga ko’ra, O’zbekistondagi bolalar orasida ovqatlanish ratsionida ko’p miqdorda shirinliklar, fast-foodlar va gazli ichimliklar mavjud. Oziq ovqatlar Iste’mol darajasi Sog’lik uchun ta’siri Shirinliklar 70%bolalar Semizlik, tomonidan 2-tur diabet, Kamqonlik Fast-food 60%bolalar Ovqat hazm qilish mahsulotlar tomonidan muommolari,yuqpri qon bosim Gazli ichimliklar 65%bolalar Oshqozon tomonidan buzilishlari,semizlik,diabet xavfi Ratsionda bunday oziq-ovqatlarning ortib ketishi bolalarda metabolik kasalliklar, yurak-qon tomir kasalliklari va qonuniy va aqliy rivojlanishning sekinlashuviga olib keladi. Toshkent shahridagi umumta’lim maktablarida olib borilgan kuzatuvlar va so’rovnomalar asosida quyidagi ma’lumotlarga erishildi: -85% bolalar nonushta qilmaydi yoki noto’g’ri nonushta qiladi. https://scientific-jl.org/obr 7 5 Выпуск журнала №-69 Часть–1_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 -65% bolalar meva va sabzavotlarni kam iste’mol qiladi, ayniqsa, yozgi va kuzgi mavsumda ularni iste’mol qilish miqdori juda kam. -45% bolalar kun davomida gazli ichimliklar yoki shirinliklar iste’mol qiladi. -Bolalarning faqat 25% qismi ratsionida to’g’ri muvozanat saqlanadi (O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni Saqlash Vazirligi, 2023). Sog’lom ovqatlanish bo’yicha tavsiyalar: Bolalar ovqatlanishining yaxshilanishi uchun quyidagi amaliy tavsiyalar berilishi mumkin: 1.Har kuni nonushta qilish: Nonushta, bolaning kun davomida energiya bilan ta’minlanishining birinchi qadamidir. Nonushtada oqsil, uglevodlar va vitaminlar mavjud bo’lishi kerak. 2.Yangi meva va sabzavotlarni ko’pay

Доказательный фрагмент

«Mazkur maqolada bolalar ovqatlanish ratsionining tahlili, uning tarkibi va bolalar salomatligiga ta’siri o’rganilgan.»

Образец извлечения

Демо-превью

Mazkur maqolada bolalar ovqatlanish ratsionining tahlili, uning tarkibi va bolalar salomatligiga ta’siri o’rganilgan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
bolalar salomatligi, metabolizm, Ovqatlanish ratsioni, vitaminlar, oziq moddalar, muvozanatli ovqatlanish, semizlik, sog’lom turmush tarzi.
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники