Квалификация неоконченных преступлений: проблема и решение

Аннотация

в данной статье автор анализирует теоретические и практические проблемы, связанные с неоконченными преступлениями, даны предложения по совершенствования применения норм уголовного права. Ключевые слова: приготовление к преступлению, покушение на преступление, оконченное преступление, квалификация, конкуренция норм. Annotation: in this article, the author analyzes the theoretical and practical problems associated with uncom- pleted crimes, offers to improve the application of criminal law norms. Key words: preparation for crime, criminal attempt, completed crime, qualification, competition of norms. Тамом бўлмаган жиноятларнин г амалдаги таҳрири унинг юридик моҳиятини тўла ифодаламай, суд-тергов амалиётида мазмунини тушунишда қийинчиликларни юзага келтирмоқда. Мутахассислардан «Амалий фаолиятингизда тамом бўлмаган жиноятларни квалификация қилиш ва жазо тайинлашда муаммоларга дуч келганмисиз?», деб сўралганда респондентларнин г қарийб 56% «ҳа» деб жавоб беришган. Шунинг учун тамом бўлмаган жиноятларни квалификация қилишда муайян назарий ва амалий қоидаларга таянилиши лозим. Маълумки, жиноятга тайёргарлик кўрганлик ва жиноятга суиқасд қилганлик учун жавобгарлик Жиноят кодекси Махсус қисмининг тамом бўлган жиноят учун жавобгарлик белгиловчи моддасига мувофиқ ҳал қилинади (Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси 25- моддаси 3-қисми). Суд амалиёти материаллари таҳлилига кўра, тамом бўлмаган жиноятларни квалификация қилишда Жиноят кодекси 25-моддасини кўрсатиш билан кифояланиб, унинг тегишли қисмлари қайд этилмаяпти1. Боиси, жиноятга тайёргарлик кўриш ва жиноят содир этишга суиқасд қилиш тушунчалари битта моддада келтирилганлиги ва бир хил жазо тайинланиши уларни ажратиш, ўзаро фарқлаш заруратини юзага келтирмайди. Жиноятга тайёргарлик кўришни квалификация қилишда жиноят содир этган шахснинг қилмишига бўлган руҳий муносабати алоҳида эътиборга олиниши лозим. Суд-тергов амалиётида бундай ҳолатлар айбдор бир жиноий мақсадига бир неча маротаба эришишга ҳаракат қилганда юзага келади. Ягона жиноий мақсад учун битта субъект томонидан унча узоқ бўлмаган вақт оралиғида амалга оширилган қатор жиноий ҳаракатлар ягона жиноят деб баҳоланиши ва қўшимча равишда бошқа моддалар 1 Ўрганилган суд ҳукмларининг бирортасида ЖК 25- моддасининг тегишли қисмлари кўрсатилмаган. 75 2019 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА билан квалификация қилинмаслиги лозим. Масалан, Н. ва шароит яратилган, бироқ жабрланувчини бевосита Б. олдиндан тузилган жиноий режага кўра, К.ни ҳаётдан маҳрум этишга қаратилган қилмиш аэропортда ўлдиришга қасд қилишган. Уч кун давомида айбдорларнинг биронтаси томонидан амалга аэропортда К.ни пойлашган, бироқ, К. етиб келмаганлиги оширилмаган. Шунинг учун Д., З. ва Я.ларнинг Б.га туфайли жиноий қасд амалга ошмаган. Тўртинчи куни Н. нисбатан содир этилган қилмиши қасддан одам ўлдиришга ва Б. аэропортга етиб келган К.ни пичоқлаб, ҳаёт учун тайёргарлик кўриш сифатида квалификация қилиниши хавфли бўлган шикаст етказилганлиги натижасида К. лозим. воқеа жойида ҳалок бўлган. Бир қарашда, мазкур мисолда Жиноят содир этиш учун шароит яратиш (жиноятга Н. ва Б. томонидан уч кун давомида жабрланувчини тайёргарлик кўриш) ва жиноятни бевосита содир этиш пойлашгани қасддан одам ўлдиришга тайёргарлик кўриш, (жиноятга суиқасд қилиш) ўртасидаги фарқ ЖК Махсус тўртинчи кун содир этилган қилмиш тугалланган қасддан қисм тегишли моддаси диспозициядаги жиноий қилмиш одам ўлдириш таркибини беради. Бироқ, Н. ва Б. таърифидан келиб чиқиб ҳал этилиши керак. Шахснинг томонидан битта жабрланувчига, бир жиноий қасд билан тамом бўлган жиноят объектив томони таркибига кирувчи ягона мотив ва мақсад асосида унча узоқ бўлмаган вақт ҳаракат ёки ҳаракатсизлик содир этиш бошланганлиги, давомида амалга оширилган бир неча жиноий қилмиш одатда, уларнинг бевосита жиноят содир этишга бевосита ягона жиноят таркибини ҳосил этади. Шунинг учун биринчи қаратилганлигини англатади. Қасддан одам ўлдиришда содир этилган қилмиш жиноятга тайёргарлик кўриш эмас, объектив томон амалга оширилишинин г бошланиши балки ягона тамом бўлган қасддан одам ўлдириш деб деганда, ўлим юз беришига бевосита қаратилган баҳоланиши лозим [1; 82-б.]. “Шахснинг қилмишида битта қилмишни бажариш (ўқ узиш, пичоқ уриш, бўйнига арқон жиноятга тайёргарлик кўриш, суиқасд қилиш ва тамом солиш) тушунилади. Жиноят содир этиш имкониятини бўлган жиноят белгилари мавжуд бўлса, мазкур қилмиш юзага келтирадиган қилмишни амалга ошириш жиноятга тамом бўлган жиноят сифатида квалификация қилинади. тайёргарлик кўриш таркибини беради. Ҳаракат ёки Чунки битта жиноят таркиби доирасида тамом бўлган ҳаракатсизлик жиноятни бевосита содир этишга жиноятга оид норма бутун норма ҳисобланиб, қаратилганлиги ҳар бир ҳолатда алоҳида кўриб чиқилиши квалификацияда жиноятнинг бошқа босқичларига лозим. ЖК Махсус қисм тегишли моддаси диспозициядаги нисбатан устунликка эга бўлади. Жиноят тамом б