ПРОФИЛАКТИКА ИНСПЕКТОРИНИНГ МАҲАЛЛА ХУКУК ТАРТИБОТ МАСКАНИ НЕГИЗИДА БОШҚА ДАВЛАТ ОРГАНЛАРИ БИЛАН ЎЗАРО ҲАМКОРЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШ

Аннотация

This article analyzes the role of the prevention inspector in ensuring law and order in the mahalla and the mechanisms of their interaction with state bodies. Based on legal documents, the article highlights the legal foundations of joint activities organized at law enforcement points in mahallas, their practical effectiveness, and emerging issues. Specifically, it analyzes how tasks in the prevention system are defined by the Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PP-5041, the Law "On Internal Affairs Bodies," and other regulatory legal acts. The article examines the interaction of the prevention inspector with local government bodies, public education institutions, healthcare organizations, the Committee for Family and Women's Affairs, employment agencies, and citizens' assemblies. It also presents practical proposals for increasing the effectiveness of joint work, improving information exchange, digitalizing preventive activities, and retraining personnel. Key words: prevention inspector, mahalla law enforcement point, crime prevention, cooperation of state bodies, crime prevention, internal affairs bodies, citizens' gatherings, public safety, prevention system, regulatory legal acts, Resolution No. PP-5041, preventive control, legal interaction, public awareness, digital prevention, social partnership “Жамиятнинг ҳақиқий кучини унинг заиф қатламларига қандай муносабатда бўлиши белгилайди.” Нельсон Мандела (Жанубий Африка Республикаси президенти, инсон ҳуқуқлари фаоли) Жамиятда ҳуқуқбузарликлар профилактикаси ва жиноятчиликнинг олдини олишда профилактика инспекторларининг ўрни алоҳида аҳамиятга эга. Хусусан, уларнинг маҳалла ҳудудида доимий фаолият юритиши, аҳоли билан яқин алоқада бўлиши ва давлат органлари билан ҳамкорлиги орқали ҳуқуқбузарликларни барвақт аниқлаш ва бартараф этишга хизмат қилади. Бу ҳамкорликнинг самарадорлиги кўп жиҳатдан маҳалла ҳуқуқ-тартибот https://scientific-jl.org/obr 3 4 Выпуск журнала №-69 Часть–2_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 масканларининг тўғри ташкил этилиши ва бошқа органлар билан мувофиқ ҳаракатларга боғлиқ. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 29 мартдаги ПҚ-5041- сон қарори билан ҳар бир маҳаллада “ҳуқуқ-тартибот масканлари” ташкил этилиб, профилактика инспекторининг жойлардаги фаолиятини янада самарали ташкил этиш, уни давлат органлари ва жамоатчилик билан мувофиқлашган тарзда амалга ошириш белгилаб қўйилди. Бу масканлар профилактика тизимининг марказий бўғини сифатида, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, маҳалла фуқаролар йиғини, таълим, соғлиқни сақлаш, бандлик ва оила институти билан ўзаро ҳамкорликни кучайтириш имконини бермоқда. Мазкур мақолада профилактика инспектори фаолиятининг ҳуқуқий асослари, маҳаллада давлат органлари билан амалга ошираётган ҳамкорлик механизмлари, мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари таҳлил қилинади. Шунингдек, ҳуқуқ-тартибот масканлари фаолиятини такомиллаштириш бўйича амалий таклифлар ҳам илгари сурилади. Айниқса сўнгги йилларда мамлакатимизда “маҳаллабай” ва “аҳолибай” ишлаш тизимининг жорий этилиши, ҳар бир фуқаронинг муаммосини манзилли ҳал этишга қаратилган янги ёндашувларни талаб этмоқда. Бу борада профилактика инспектори нафақат ҳуқуқбузарликлар профилактикаси билан шуғулланувчи шахс, балки маҳаллаларида ижтимоий-иқтисодий барқарорликни таъминлашга масъул бўлган давлат ва жамоат тузилмалари ўртасидаги боғловчи звено сифатида фаолият юритмоқда. Шунингдек, профилактика фаолияти самарадорлигини таъминлаш учун маҳалла ҳуқуқ-тартибот масканларининг моддий-техник базаси, ахборот алмашинув тизими ва кадрлар салоҳиятининг юксак даражада ташкил этилиши муҳим ҳисобланади. Профилактика инспекторларининг фаолиятига қонунчилик асосида кафолатлар берилган бўлиб, уларнинг ҳуқуқий мақоми, вазифалари ва жамоатчилик билан муносабатлари қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда аниқ белгилаб қўйилган. https://scientific-jl.org/obr 3 5 Выпуск журнала №-69 Часть–2_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Бунга амалий мисол сифатида, Зангиота туманидаги "Ўзбекистон" маҳалла фуқаролар йиғинида 2023 йилда ташкил этилган ҳуқуқ-тартибот масканида профилактика инспектори, халқ таълими муассасаси ва Оила ва хотин-қизлар қўмитаси ўртасидаги ҳамкорлик асосида 15 та оилавий низо ҳал этилган. Шунингдек, 12 нафар ишсиз фуқаро бандлик маркази орқали ишга жойлаштирилган. Жиноятчилик 8% га камайган. Самарқанд шаҳри, “Олимп” маҳалласидаги ҳуқуқ-тартибот масканида профилактика инспектори билан мактаб психологи ҳамкорликда “Ёшларда ҳуқуқий онг” номли лойиҳа амалга оширилган. 6 ой давомида 300 нафар ўқувчига ҳуқуқий тарбия дарслари ташкил этилган. Натижада ўқувчилар ўртасидаги майда ҳуқуқбузарликлар 40% га қисқарган. Ҳозирги кунда профилактика инспекторларининг маҳалладаги фаолияти нафақат ички ишлар органлари самарадорлигининг, балки жамиятда ҳуқуқий маданият ва фуқаролик масъулиятининг ўсишини белгилайдиган муҳим мезонлардан бири сифатида қаралмоқда. Профилактика фаолиятининг