Защита трудовых прав работников: опыт США

Аннотация

The article provides analysis labor legisla- tion of the United States of America, the procedure for pre- trial resolving of labor disputes in the country, the main functions and tasks of the activity of the Equal Employ- ment Opportunity Commission, as well as ongoing pro- grams related to the prevention of discrimination in the workplace. Keywords: protection of employee rights, labor dis- crimination, pre-trial resolving of labor disputes, labor con- tract, employee, employer. Америка Қўшма Штатларининг бандликни таъминлаш ва меҳнат муносабатларини тартибга солишга қаратилган қонунчилиги дунёдаги илғор қонунчилик тизимларидан бири ҳисобланади. Мамлакат қонунчилигининг ўзига хос бўлган жиҳати шундаки, у аҳолининг барча қатламлари манфаатларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган. Шу билан бир қаторда қонунчиликда ходим ҳуқуқлари ҳимоясини таъминлаш мақсадида меҳнат муносабатларидаги камситишларнинг барча шакллари тақиқланганлигини кўришимиз мумкин. Америка Қўшма Штатларида ходимларнинг меҳнат ҳуқуқлари судлар, маъмурий органлар ҳамда медиация тартибда ҳимоя қилинади. Шуни алоҳида таъкидлаш ўринлики, меҳнат низоларини судгача ҳал қилиш соҳасида АҚШда маъмурий органлар фаолияти самарали тарзда йўлга қўйилган. Бандликни таъминлашда тенг имкониятларни яратиш бўйича комиссияси (EEOC) ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини маъмурий тарзда ҳимоя қилишда етакчи бўлган ташкилотлардан бири ҳисобланади. Бандликни таъминлашда тенг имкониятларни яратиш бўйича комиссия 1964 йилда Фуқаролик ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунга мувофиқ ташкил қилинган бўлиб 62 2019 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА унинг асосий вазифаси меҳнат муносабатларида департаментларнинг Комиссия тартиб-қоидалари ходимлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва билан мувофиқ тарзда фаолият юритишини камситишларнинг барча турларига барҳам бериш таъминлаш мақсадида камситиш ҳолатлари юзасидан билан боғлиқ дастурларни ташкил қилишдан тушган шикоятларни кўриб чиқишда уларга иборатдир. Комиссияни фаолиятига Сенат розилиги кўмаклашади. Шу билан бир қаторда Комиссия меҳнат билан Президент томонидан тайинланадиган Бош соҳасидаги қарорлар, кўрсатмалар ва маслаҳатчи раҳбарлик қилади. Комиссия мустақил меморандумларни моҳиятини тушунтириш юзасидан федарал агентлик мақомига эга бўлиб, комиссия қўлланмалар ҳамда шарҳлар тайёрлайди [3, 60-бет]. раиси, раис ўринбосари ҳамда уч нафар комиссия Шуни таъкидлаш ўринлики, Ҳукуматнинг қарорига аъзоларидан иборат таркибда шакллантирилади. мувофиқ (The Sunshine Act) Комиссиянинг мажлислари Комиссия раиси молиявий бошқаруви ва ташкилий жамоятчилик учун очиқ тарзда ташкил этилади. ривожланиш сиёсатини амалга оширишга масъулдир. Одатда Комиссия йиғилишлари ойнинг учинчи Раис ўринбосари ва комиссия аъзолари Комиссия чоршанбасида ўтказилади ва йиғилиш кун тартибидаги фаолиятининг асосий йўналишларини ишлаб чиқиш масалалар камида бир ҳафта олдин эълон қилинади. ҳамда тасдиқланишида иштирок этади. Шу билан бир Статистик маълумотларга эътибор қаратадиган бўлсак қаторда меҳнат муносабатларида камситиш билан 2017 йилда Комиссияга 84,254 та шикоят аризаси боғлиқ ишлар юзасидан судларга даъво аризаларини келиб тушган бўлиб, шулардан 3,174 таси киритади. Шуни алоҳида қайд этиш лозимки, ҳомиладорлик туфайли камситилишига доир ишлар, Президент Комиссия фаолиятини қўллаб-қувватлаш 28,528 таси ирқий камситишларга доир ишлар, 3,436 мақсадида Бош маслаҳатчини тайинлайди. Бош таси диний камситишларга доир ишлар, 996 таси маслаҳатчининг асосий вазифаси Комиссиянинг ишчи меҳнатга тенг ҳақ тўлашда камситишларга доир ишлар дастурларига раҳбарлик қилиш, улар фаолиятини ва 18,376 таси ёшга доир камситишлар билан ишлар мувофиқлаштириш ҳамда назорат қилишдан ҳисобланади [4]. иборатдир. АҚШнинг бир қатор штатларида камситишларни Комиссияси иш изловчи ёки иш берувчини унинг чеклаш бўйича махсус қонунлар қабул қилган. Мазкур ирқи, дини, жинси (ҳомиладоралик, жинсий штатларда маҳаллий органлар даражасида ишга қабул ориентатцияси), ижтимоий келиб чиқиши, ёши (40 қилишда камситилишларга доир шикоятларни кўриб ёшдан катта), ногиронлик ёки генетик маълумоти чиқувчи ваколатли агентликлар ташкил қилинган. туфайли келиб чиққан ноқонуний камситишлардан Мазкур агентликларнинг аксари Комиссия билан федерал қонунлар орқали ҳимоялашнинг шартнома тузиб, “706” агентлик номи билан фаолият кафолатланишини таъминлашга масъул ташкилот юритмоқда. Мазкур келишувга кўра шикоятларнинг ҳисобланади. Шунингдек, шахсга нисбатан уни музокаралар олиб бориш орқали ҳал этилиши назарда камситиш ҳақида шикоят қилинганда, камситадиган тутилган бўлиб бу жараёнда муниципал органлар айблов қўйилганда ёки камситиш билан боғлиқ филтр вазифасини бажариб, улар шикоятларнинг ишларни тергов қилишда, судда иштирок этган шахсга мураккаблик даражасини аниқлаб беради. Агарда нисбатан камситиш билан боғлиқ ҳаракатлар шикоят маҳаллий даражада ижобий тарзда кўриб қўлланилганда мазкур т