SOLIQ VA SOLIQ TURLARINING IQTISODIY FUNKSIYALARI VA UNING MOHIYATI

Аннотация

This article is devoted to the topic "Economic functions of taxes and types of taxes and their essence" and considers the role and importance of the tax system in the economy. Taxes are an important tool in the formation of the state's financial resources and ensuring socio-economic development. The article analyzes the main types of taxes, their economic functions, such as replenishing the state budget, regulating economic activity and ensuring social justice. It also considers the factors necessary to increase the efficiency of the tax system and stimulate economic growth. https://scientific-jl.org/obr 4 0 Выпуск журнала №-69 Часть–3_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 This study provides important information in the formation of tax policy and the development of economic development strategies. Key words : tax, tax system, tax functions, state budget, tax policy. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida soliqlar davlat tomonidan milliy daromadni qayta taqsimlash va uning asosiy funksiyalarini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan davlat byudjeti daromadlarining asosiy man-bayi bo‘lib xizmat qiladi. Shuningdek, soliqlar yordamida davlat umumiy farovonligini oshirish uchun aholining turli guruhlari o‘rtasida daromadlar tengsizligini bartaraf eta oladi Bоzоr munоsаbаtlаrining rivоjlаnib bоrishi xususiy tаdbirkоrlik fаоliyаtining dаrоmаdini hisоbini yuritish masalalarini qiyinlаshtirаdi. Chunki xususiylаshtirilgаn bittа kоrxоnа о‘rnidа о‘nlаb kichik, xususiy vа jаmоа mulkigа аsоslаngаn kоrxоnаlаr pаydо bо‘lаdi. Mamlakatda mukаmmаl sоliq tizimi yаrаtilmаgаnligi sababli dаrоmаdlаr summаsini аniqlаshdа jiddiy xаtоliklаr yuzaga kelishi mumkin. Mamlakatning iqtisodiy rivojla-nishidagi soliq siyosatini baholash ancha murakkab masala hisoblanadi. Soliqlar iqtisodiy o‘sish va rivojlanish barqarorligi, iqtisodiyotdagi tarkibiy siljishlar, pirovardida, aholining hayot sifati va farovonligi darajasiga katta ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ma’lumki soliq tushunchasi mohiyati nafaqat iqtisodiy balki moliyaviy, ijtimoiy sohalarga ham aloqador bo‘lgan kategoriya sifatida namoyon bo‘lib, muayyan bir davlatning paydo bo‘lishi, uning faoliyatining davo-miyligi bilan ham bevosita bog‘liq hisoblanadi. Soliq va soliq tizimining vujudga kelishi insoniyat tarixida o‘z o‘rni va rivojlanish xususiyatlariga ega. Tarixan soliqlar, davlatni saqlab turish uchun zarur bo‘lgan majburiy to‘lovlar sifatida, davlat paydo bo‘lishi bilan vujudga kelgan bo‘lsa, tovar- pul munosabatlari rivojlanish bilan soliqlar pul shakliga o‘tgan.Bozor munosabatlari sharoitida, ayniqsa bozor munosabatlariga o‘tish davrida soliqlar davlat iqtisodiyotini tartibga soluvchi muhim bir dastak sifatida namoyon bo‘lgan. Soliqlar davlat vujudga kelgandan boshlab jami-yatdagi iqtisodiy munosabatlarning zaruriy bo‘g‘ini hisoblanadi. Boshqaruv shakllarining rivojlanishi https://scientific-jl.org/obr 4 1 Выпуск журнала №-69 Часть–3_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 va o‘zga-rishi doimo soliq tizimining o‘zgarishi bilan birga keladi.Soliqlar o‘tmishda ham, bugungi kunda ham jamiyatning barcha ijtimoiy- iqtisodiy sohalarini qamrab olgan.Hech bir davlat jamiyatning siyosiy tashkiloti sifatida soliq tushumlarisiz ishlamaydi. Soliqlar ijtimoiy kategoriya bo‘lib, odamlar va davlat hayotining o‘ziga xos tarixiy va iqtisodiy sharoitlarini aks ettiradi. Soliqlarning iqtisodiy mohiyati davlat bilan yuridik va jismoniy shaxslar o‘rtasida rivojlanadigan pul munosabatlari bilan tavsiflanadi. Bu pul munosabatlari obyektiv shartli bo‘lib, o‘ziga xos ijtimoiy maqsadni - davlat ixtiyoridagi pul mablag‘larini to‘g‘ri yo‘naltirishni ko‘zda tutadi. Shuning uchun soliqni o‘ziga xos funksiyalari bilan iqtisodiy kategoriya sifatida qarash mumkin. Soliqlar xo‘jalik yurituvchi subyektlar va mamlakat fuqarolari bilan davlat o‘rtasida yangidan yaratilganmablag‘ yoxud qiymatni qayta taqsimlash uchun asosiy omil hisoblanadi. Hech qaysi bir jamiyat yoki davlatni soliq tizimisiz tasavvur qila olmaymiz. Sababi soliqlar nafaqat mamlakat byudjet mablag‘larini tashkil etish uchun asosiy vositachi,balki mamlakatda mahsulot ishlab chiqarish hajmini oshirish, ishlab chiqarishni rag‘batlanti-rish, investitsiyalarni keng jalb qilish, raqobatbardosh mahsulotlarni ko‘paytirish, kichik biznesni rivojlantirishga, ko‘plab yangi xususiy korxonalar ochish bilan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan bozor infratuzilmasiniyaratishuchun ham samarali xizmat qiladi.Soliqlarning iqtisodiy mazmuni davlat, yuridik va jismoniy shaxslar o‘rtasida yuzaga keluvchi moliyaviy munosabatlar orqali tavsiflanib, majburiy to‘lovlarga asoslangan. O‘z navbatida moliyaviy munosabatlar ham maxsus jtimoiy xususiyat-xarakterga ega bo‘lib, mamlakatda milliy ichki daromadning bir qismi hisoblangan pul mablag‘larini davlat byudjetiga yo‘naltirishga xizmat qiladi Soliqlarning bajaradigan funksiyalari orqali ham uning mazmun-mohiyati yuzaga keladi. Chunki har bir kategoriyaning xoh u iqtisodiy-ijtimoiy,