К содержанию
РецензированоUZ2025

TARVUZDA ANIQLANGAN ZAMBURUG‘LI KASALLIK TURLARI VA IQTISODIY AXAMIYATI YUQORI BO‘LGAN TURLARINING BIOLOGIK XUSUSIYATLARI

SCIENCE SHINE · ЭКОНОМИЧЕСКИМ ЗНАЧЕНИЕМ · Begimov Abdulaziz Ulug‘bek o‘gli · Shavkatov Javharbek Shavkat o‘gli · Turdaliyev Mirjalol Voxidjon o‘g‘li

Свет науки · 1 · 2025

Аннотация

This article investigates the major fungal diseases affecting watermelon (Citrullus lanatus) crops, focusing on their causes of spread, economic impact, and biological characteristics. Particular attention is given to anthracnose (Colletotrichum orbiculare), fusarium wilt (Fusarium oxysporum f. sp. niveum), 187 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025 powdery mildew (Podosphaera xanthii), white mold (Sclerotinia sclerotiorum), and downy mildew (Pseudoperonospora cubensis). The morphological features, ecological adaptability, and severity of impact on plants of each disease are analyzed in detail. The research findings highlight the importance of timely identification and effective control measures to achieve high yields and maintain fruit quality in watermelon cultivation. The study also evaluates general recommendations for disease prevention and the effectiveness of both agrotechnical and chemical control methods. Аннотация: В данной статье изучены широко распространённые грибковые болезни арбуза (Citrullus lanatus), причины их распространения, экономический ущерб, а также биологические особенности. Основное внимание уделялось таким заболеваниям, как антракноз (Colletotrichum orbiculare), фузариозная гниль (Fusarium oxysporum f. sp. niveum), мучнистая роса (Podosphaera xanthii), склеротиниоз (Sclerotinia sclerotiorum) и пероноспороз (Pseudoperonospora cubensis). Были проанализированы морфологические признаки каждого заболевания, их экологическая адаптивность и степень воздействия на растение. Результаты исследования показали важность своевременного выявления заболеваний и эффективных мер борьбы с ними для достижения высокой урожайности и сохранения качества арбузов. В статье также рассмотрены общие рекомендации по профилактике этих заболеваний, а также оценена эффективность агротехнических и химических методов борьбы. Kalit so‘zlar: tarvuz, zamburugʻ kasalliklari, antraknoz, fuzarioz, unshudring, biologik xususiyatlar, iqtisodiy zarar, kurash choralari. Keywords: watermelon, fungal diseases, anthracnose, fusarium wilt, powdery mildew, biological characteristics, economic impact, control measures. Ключевые слова: Арбуз, грибковые заболевания, антракноз, фузариоз, мучнистая роса, биологические особенности, экономический ущерб, меры борьбы. Kirish. Tarvuz (Citrullus lanatus (Thunb. ) Matsum. et Nakai) qadim zamonlardan buyon insoniyat tomonidan yetishtirib kelinayotgan muhim qishloq xo‘jaligi ekinlaridan biri hisoblanadi. Tarvuzning mevalari inson salomatligi uchun zarur bo‘lgan ozuqaviy moddalarga nihoyatda boy bo‘lib, ularning tarkibida o‘rtacha 0–12% quruq modda, shu jumladan 6–11% shakar (asosan fruktoza), 0, 5% oqsil, 0, 5% kletchatka, A, B1, B2, PP vitaminlari hamda temir, kaltsiy, kaliy va oltingugurt 188 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025 kabi mikroelementlar mavjud. Aynan shu biologik boyligi sababli tarvuz butun dunyo bo‘ylab sevib iste’mol qilinadi va oziq-ovqat xavfsizligida muhim o‘rin egallaydi. X. Ch. Buriev va boshqalar ma’lumotlari bo‘yicha jahon bo‘yicha poliz ekinlari ekiladigan maydoni 2, 8-2, 9 mln gektarni tashkil qiladi. Shulardan 70% tarvuz, 20% qovun, 10% oshqovaqdir [1]. Poliz ekinlarining mevalarini hosili tarvuzda-23-26 mln tonna, qovun-6, 4-6, 6 mln tonna, oshqovoqda-4-5 mln tonnani tashkil qiladi. Poliz ekinlarini eng ko‘p etishtiradigan mamlakatlar qatoriga-Xitoy, Hindiston, Amerika Qo‘shma Shtatlari, Rossiya, O‘zbekiston, Yaponiya, Ukraina kiradi [4]. O‘zbekiston Respublikasining ob-havo va tuproq sharoiti poliz ekinlarining mevalarini etishtirish va ulardan mo‘l hosil olish uchun juda qulaydir. Chunki bahorimiz erta keladi, yozimiz uzoq davom etadi, kuzimizda sovuq kech tushadi. Mamalakatimiz Markaziy Osiyo respublikalari ichida eng yirik polizchilik mintaqasi hisoblanadi. O‘zbekiston miqyosida har yili 35-40 ming gektardan ortiq yer maydoni poliz ekinlari ekish uchun ajratiladi va yalpi hosil 450-500 ming tonnani tashkil qiladi. Shundan Toshkent viloyati Respublikasida poliz ekinlari 5, 5 ming gektar maydonga ekilib, 39 ming tonna miqdorida yalpi hosil olinmoqda [2]. Poliz ekinlari issiqsevar o‘simlik jumlasiga kiradi. Tarvuz 16-17OC issiqlikda ko‘karadi. Urug‘larning tez ko‘karib chiqishi uchun tuproqning issiqligi 30-35OC bo‘lishi kerak. Sovuq tuproqga ekilgan urug‘ yer isimaguncha ko‘karmaydi. Tarvuz ekinlarining mevalariga bo‘lgan er yuzidagi jami aholining talablarining yildan-yilga oshib borishi va ularni aholi tomonidan sevib iste’mol qilishining sabablaridan asosiysi mevalarning ajoyib ta’mga ega bo‘lishligi hamda ularning tarkibida inson organizmi uchun juda foydali moddalarning borligidir. U moddalarning tarkibi va soni oldingi birinchi bobda keltirgan. Ma’lumki, tarvuz ekini o‘sish va rivojlanish davrida kasallik qo‘zg‘atuvchi zamburug‘ turlari bilan har xil darajada kasallanadi. Kasallik belgilarini bir-birlaridan ajratish, kasalliklarni qay

Доказательный фрагмент

«This article investigates the major fungal diseases affecting watermelon (Citrullus lanatus) crops, focusing on their causes of spread, economic impact, and biological characteristics.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article investigates the major fungal diseases affecting watermelon (Citrullus lanatus) crops, focusing on their causes of spread, economic impact, and biological characteristics. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
watermelon, fungal diseases, anthracnose, fusarium wilt, powdery
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники